മാംഡൂക്യ ഉപനിഷദ്

മാംഡൂക്യ ഉപനിഷദ് is one of the shortest and most profound Upanishads, traditionally connected with the Atharva Veda. In only twelve mantras it teaches the identity of ആത്മാ and Brahman through the analysis of ഓം and the four quarters of consciousness: waking, dream, deep sleep, and തുരീയ.

The text is foundational for Advaita Vedanta, especially through Gaudapada's Karika and Shankara's bhashya. Its opening declares that all this is ഓം, and that the Self is Brahman. It then shows that the waking experiencer, dream experiencer, and deep-sleep experiencer are not the final Self; they are understood through the fourth, which is not a state among states but the non-dual reality.

ഓം ഭ॒ദ്രം കര്ണേ॑ഭിഃ ശൃണു॒യാമ॑ ദേവാഃ । ഭ॒ദ്രം പ॑ശ്യേമാ॒ക്ഷഭി॒-ര്യജ॑ത്രാഃ । സ്ഥി॒രൈരംഗൈ᳚സ്തുഷ്ടു॒വാഗ്മ് സ॑സ്ത॒നൂഭിഃ॑ । വ്യശേ॑മ ദേ॒വഹി॑തം॒-യഁദായുഃ॑ । സ്വ॒സ്തി ന॒ ഇംദ്രോ॑ വൃ॒ദ്ധശ്ര॑വാഃ । സ്വ॒സ്തി നഃ॑ പൂ॒ഷാ വി॒ശ്വവേ॑ദാഃ । സ്വ॒സ്തി ന॒സ്താര്ക്ഷ്യോ॒ അരി॑ഷ്ടനേമിഃ । സ്വ॒സ്തി നോ॒ ബൃഹ॒സ്പതി॑-ര്ദധാതു ॥
ഓം ശാംതിഃ॒ ശാംതിഃ॒ ശാംതിഃ॑ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The peace invocation prays that hearing, sight, limbs, speech, and life remain strong for the pursuit of Brahman.

॥ അഥ മാംഡൂക്യോപനിഷത് ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
This title announces the beginning of the Mandukya Upanishad.

ഹരിഃ ഓമ് ।
ഓമിത്യേതദക്ഷരമിദഗം സർവം തസ്യോപവ്യാഖ്യാനം
ഭൂതം ഭവദ് ഭവിഷ്യദിതി സർവമോംകാര ഏവ
യച്ചാന്യത് ത്രികാലാതീതം തദപ്യോംകാര ഏവ ॥ 1 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The Upanishad declares that Om is all this: past, present, future, and whatever is beyond time.

സർവഗം ഹ്യേതദ് ബ്രഹ്മായമാത്മാ ബ്രഹ്മ സോഽയമാത്മാ ചതുഷ്പാത് ॥ 2 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
It states the mahavakya: all this is Brahman, and this Self is Brahman, having four quarters.

ജാഗരിതസ്ഥാനോ ബഹിഷ്പ്രജ്ഞഃ സപ്താംഗ ഏകോനവിംശതിമുഖഃ
സ്ഥൂലഭുഗ്വൈശ്വാനരഃ പ്രഥമഃ പാദഃ ॥ 3 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The waking self, Vaishvanara, is outward-knowing, seven-limbed, nineteen-mouthed, and experiences gross objects.

സ്വപ്നസ്ഥാനോഽംതഃപ്രജ്ഞഃ സപ്താംഗ ഏകോനവിംശതിമുഖഃ
പ്രവിവിക്തഭുക്തൈജസോ ദ്വിതീയഃ പാദഃ ॥ 4 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The dream self, Taijasa, is inward-knowing, seven-limbed, nineteen-mouthed, and experiences subtle objects.

യത്ര സുപ്തോ ന കംചന കാമം കാമയതേ ന കംചന സ്വപ്നം
പശ്യതി തത് സുഷുപ്തമ് । സുഷുപ്തസ്ഥാന ഏകീഭൂതഃ പ്രജ്ഞാനഘന
ഏവാനംദമയോ ഹ്യാനംദഭുക് ചേതോമുഖഃ പ്രാജ്ഞസ്തൃതീയഃ പാദഃ ॥ 5 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
Deep sleep is the state where one desires nothing and sees no dream; the experiencer there is Prajna, a mass of undifferentiated awareness and bliss.

ഏഷ സർവേശ്വരഃ ഏഷ സർവജ്ഞ ഏഷോഽംതര്യാമ്യേഷ യോനിഃ സർവസ്യ
പ്രഭവാപ്യയൌ ഹി ഭൂതാനാമ് ॥ 6 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
Prajna is the Lord of all, knower of all, inner controller, source and dissolution of beings.

നാംതഃപ്രജ്ഞം ന ബഹിഷ്പ്രജ്ഞം നോഭയതഃപ്രജ്ഞം ന പ്രജ്ഞാനഘനം
ന പ്രജ്ഞം നാപ്രജ്ഞമ് । അദൃഷ്ടമവ്യവഹാര്യമഗ്രാഹ്യമലക്ഷണം
അചിംത്യമവ്യപദേശ്യമേകാത്മപ്രത്യയസാരം പ്രപംചോപശമം
ശാംതം ശിവമദ്വൈതം ചതുര്ഥം മന്യംതേ സ ആത്മാ സ വിജ്ഞേയഃ ॥ 7 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The fourth is not inward, outward, both, unconscious, or ordinary cognition; it is unseen, ungraspable, unthinkable, indescribable, peaceful, auspicious, and non-dual.

സോഽയമാത്മാധ്യക്ഷരമോംകാരോഽധിമാത്രം പാദാ മാത്രാ മാത്രാശ്ച പാദാ
അകാര ഉകാരോ മകാര ഇതി ॥ 8 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The same Self is Om with respect to sound, and its quarters are the matras A, U, and M.

ജാഗരിതസ്ഥാനോ വൈശ്വാനരോഽകാരഃ പ്രഥമാ മാത്രാഽഽപ്തേരാദിമത്ത്വാദ്
വാഽഽപ്നോതി ഹ വൈ സർവാന് കാമാനാദിശ്ച ഭവതി യ ഏവം വേദ ॥ 9 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
A corresponds to the waking Vaishvanara because it is first and all-pervading; one who knows this attains desired aims and becomes foremost.

സ്വപ്നസ്ഥാനസ്തൈജസ ഉകാരോ ദ്വിതീയാ മാത്രോത്കര്ഷാത്
ഉഭയത്വാദ്വോത്കര്ഷതി ഹ വൈ ജ്ഞാനസംതതിം സമാനശ്ച ഭവതി
നാസ്യാബ്രഹ്മവിത്കുലേ ഭവതി യ ഏവം വേദ ॥ 10 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
U corresponds to Taijasa because of elevation and intermediacy; one who knows this raises the stream of knowledge and becomes balanced.

സുഷുപ്തസ്ഥാനഃ പ്രാജ്ഞോ മകാരസ്തൃതീയാ മാത്രാ മിതേരപീതേർവാ
മിനോതി ഹ വാ ഇദം സർവമപീതിശ്ച ഭവതി യ ഏവം വേദ ॥ 11 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
M corresponds to Prajna because of measure and absorption; one who knows this measures all and gathers all into himself.

അമാത്രശ്ചതുര്ഥോഽവ്യവഹാര്യഃ പ്രപംചോപശമഃ ശിവോഽദ്വൈത
ഏവമോംകാര ആത്മൈവ സംവിശത്യാത്മനാഽഽത്മാനം യ ഏവം വേദ ॥ 12 ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The soundless fourth is beyond practical dealings, the cessation of phenomena, auspicious and non-dual; Om is the Self, and the knower enters the Self by the Self.

॥ ഇതി മാംഡൂക്യോപനിഷത് സമാപ്താ ॥

Translation (ഭാവാര്ഥ):
The final closing completes the Upanishadic recitation.

Browse Related Categories: