Taittiriya Upanishad - Ananda Valli - Gujarati

તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - આનંદ વલ્લી, also called બ્રહ્માનંદ વલ્લી, is the philosophical heart of the Taittiriya Upanishad. It opens with બ્રહ્મવિદાપ્નોતિ પરમ્ and defines Brahman as સત્યં જ્ઞાનમનંતં બ્રહ્મ: truth, knowledge, and infinity. From there it unfolds the celebrated teaching of the five sheaths.

The vallI moves by inward refinement. Creation is traced to Brahman, life is shown to depend on food and પ્રાણ, and the seeker is led through the sheaths until speech and mind reach their limit. The famous lines રસો વૈ સઃ and યતો વાચો નિવર્તંતે teach that Brahman is not an object among objects but the fullness because of which experience, joy, and fearlessness are possible.

(તૈ. આ. 8-1-1)

Translation (ભાવાર્થ):
This source marker identifies the Taittiriya Aranyaka section for the Ananda Valli recitation.

ઓં સ॒હ ના॑વવતુ । સ॒હ નૌ॑ ભુનક્તુ । સ॒હ વી॒ર્યં॑ કરવાવહૈ । તે॒જ॒સ્વિના॒વધી॑તમસ્તુ॒ મા વિ॑દ્વિષા॒વહૈ᳚ । ઓં શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॒ શાંતિઃ॑ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The opening peace prayer seeks mutual protection, nourishment, strength in study, brilliance, and absence of hostility.

બ્ર॒હ્મ॒વિદા᳚પ્નોતિ॒ પરમ્᳚ । તદે॒ષાઽભ્યુ॑ક્તા । સ॒ત્યં જ્ઞા॒નમ॑નં॒તં બ્રહ્મ॑ । યો વેદ॒ નિહિ॑તં॒ ગુહા॑યાં પર॒મે વ્યો॑મન્ન્ । સો᳚ઽશ્નુ॒તે સર્વા॒ન્કામાં᳚થ્સ॒હ । બ્રહ્મ॑ણા વિપ॒શ્ચિતેતિ॑ ॥ તસ્મા॒દ્વા એ॒તસ્મા॑દા॒ત્મન॑ આકા॒શસ્સંભૂ॑તઃ । આ॒કા॒શાદ્વા॒યુઃ । વા॒યોર॒ગ્નિઃ । અ॒ગ્નેરાપઃ॑ । અ॒દ્ભ્યઃ પૃ॑થિ॒વી । પૃ॒થિ॒વ્યા ઓષ॑ધયઃ । ઓષ॑ધી॒ભ્યોઽન્નમ્᳚ । અન્ના॒ત્પુરુ॑ષઃ । સ વા એષ પુરુષોઽન્ન॑રસ॒મયઃ । તસ્યેદ॑મેવ॒ શિરઃ । અયં દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । અયમુત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । અયમાત્મા᳚ । ઇદં પુચ્છં॑ પ્રતિ॒ષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ પ્રથમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The first anuvaka states that the knower of Brahman attains the supreme and defines Brahman as truth, knowledge, and infinity; from the Self arise space, air, fire, water, earth, plants, food, and the food-formed person.

અન્ના॒દ્વૈ પ્ર॒જાઃ પ્ર॒જાયં॑તે । યાઃ કાશ્ચ॑ પૃથિ॒વીગ્ શ્રિ॒તાઃ । અથો॒ અન્ને॑નૈ॒વ જી॑વંતિ । અથૈ॑ન॒દપિ॑ યંત્યંત॒તઃ । અન્ન॒ગ્મ્॒ હિ ભૂ॒તાનાં॒ જ્યેષ્ઠમ્᳚ । તસ્મા᳚થ્સર્વૌષ॒ધમુ॑ચ્યતે । સર્વં॒-વૈઁ તેઽન્ન॑માપ્નુવંતિ । યેઽન્નં॒ બ્રહ્મો॒પાસ॑તે । અન્ન॒ગ્મ્॒ હિ ભૂ॒તાનાં॒ જ્યેષ્ઠમ્᳚ । તસ્મા᳚થ્સર્વૌષ॒ધમુ॑ચ્યતે । અન્ના᳚દ્ભૂ॒તાનિ॒ જાયં॑તે । જાતા॒ન્યન્ને॑ન વર્ધંતે । અદ્યતેઽત્તિ ચ॑ ભૂતા॒નિ । તસ્માદન્નં તદુચ્ય॑ત ઇ॒તિ । તસ્માદ્વા એતસ્માદન્ન॑રસ॒મયાત્ । અન્યોઽંતર આત્મા᳚ પ્રાણ॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષવિ॒ધતામ્ । અન્વયં॑ પુરુષ॒વિધઃ । તસ્ય પ્રાણ॑ એવ॒ શિરઃ । વ્યાનો દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । અપાન ઉત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । આકા॑શ આ॒ત્મા । પૃથિવી પુચ્છં॑ પ્રતિ॒ષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The second anuvaka teaches the food sheath and then the prana sheath, showing that beings arise from food, live by food, and return to food.

પ્રા॒ણં દે॒વા અનુ॒પ્રાણં॑તિ । મ॒નુ॒ષ્યાઃ᳚ પ॒શવ॑શ્ચ॒ યે । પ્રા॒ણો હિ ભૂ॒તાના॒માયુઃ॑ । તસ્મા᳚થ્સર્વાયુ॒ષમુ॑ચ્યતે । સર્વ॑મે॒વ ત॒ આયુ॑ર્યંતિ । યે પ્રા॒ણં બ્રહ્મો॒પાસ॑તે । પ્રાણો હિ ભૂતા॑નામા॒યુઃ । તસ્માથ્સર્વાયુષમુચ્ય॑ત ઇ॒તિ । તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય । તસ્માદ્વા એતસ્મા᳚ત્પ્રાણ॒મયાત્ । અન્યોઽંતર આત્મા॑ મનો॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષવિ॒ધતામ્ । અન્વયં॑ પુરુષ॒વિધઃ । તસ્ય યજુ॑રેવ॒ શિરઃ । ઋગ્દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । સામોત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । આદે॑શ આ॒ત્મા । અથર્વાંગિરસઃ પુચ્છં॑ પ્રતિ॒ષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ તૃતીયોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The third anuvaka praises prana as life and introduces the mind sheath shaped by Veda, instruction, and inward organization.

યતો॒ વાચો॒ નિવ॑ર્તંતે । અપ્રા᳚પ્ય॒ મન॑સા સ॒હ । આનંદં બ્રહ્મ॑ણો વિ॒દ્વાન્ । ન બિભેતિ કદા॑ચને॒તિ । તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય । તસ્માદ્વા એતસ્મા᳚ન્મનો॒મયાત્ । અન્યોઽંતર આત્મા વિ॑જ્ઞાન॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષવિ॒ધતામ્ । અન્વયં॑ પુરુષ॒વિધઃ । તસ્ય શ્ર॑દ્ધૈવ॒ શિરઃ । ઋતં દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । સત્યમુત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । યો॑ગ આ॒ત્મા । મહઃ પુચ્છં॑ પ્રતિ॒ષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ ચતુર્થોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The fourth anuvaka says speech and mind return without reaching Brahman and introduces the knowledge sheath, with faith, truth, order, yoga, and greatness as its limbs.

વિ॒જ્ઞાનં॑-યઁ॒જ્ઞં ત॑નુતે । કર્મા॑ણિ તનુ॒તેઽપિ॑ ચ । વિ॒જ્ઞાનં॑ દે॒વાસ્સર્વે᳚ । બ્રહ્મ॒ જ્યેષ્ઠ॒મુપા॑સતે । વિ॒જ્ઞાનં॒ બ્રહ્મ॒ ચેદ્વેદ॑ । તસ્મા॒ચ્ચેન્ન પ્ર॒માદ્ય॑તિ । શ॒રીરે॑ પાપ્મ॑નો હિ॒ત્વા । સર્વાન્કામાંથ્સમશ્નુ॑ત ઇ॒તિ । તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય । તસ્માદ્વા એતસ્માદ્વિ॑જ્ઞાન॒મયાત્ । અન્યોઽંતર આત્મા॑ઽઽનંદ॒મયઃ । તેનૈ॑ષ પૂ॒ર્ણઃ । સ વા એષ પુરુષવિ॑ધ એ॒વ । તસ્ય પુરુ॑ષવિ॒ધતામ્ । અન્વયં॑ પુરુષ॒વિધઃ । તસ્ય પ્રિય॑મેવ॒ શિરઃ । મોદો દક્ષિ॑ણઃ પ॒ક્ષઃ । પ્રમોદ ઉત્ત॑રઃ પ॒ક્ષઃ । આનં॑દ આ॒ત્મા । બ્રહ્મ પુચ્છં॑ પ્રતિ॒ષ્ઠા । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ પંચમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The fifth anuvaka praises knowledge as the power behind sacrifice and action and introduces the bliss sheath with dear, delight, great delight, bliss, and Brahman as support.

અસ॑ન્ને॒વ સ॑ ભવતિ । અસ॒દ્બ્રહ્મેતિ॒ વેદ॒ ચેત્ । અસ્તિ બ્રહ્મેતિ॑ ચેદ્વે॒દ । સંતમેનં તતો વિ॑દુરિ॒તિ । તસ્યૈષ એવ શારી॑ર આ॒ત્મા । યઃ॑ પૂર્વ॒સ્ય । અથાતો॑ઽનુપ્ર॒શ્નાઃ । ઉ॒તાવિ॒દ્વાન॒મું-લોઁ॒કં પ્રેત્ય॑ । કશ્ચ॒ન ગ॑ચ્છ॒તી(3) । આહો॑ વિ॒દ્વાન॒મું-લોઁ॒કં પ્રેત્ય॑ । કશ્ચિ॒થ્સમ॑શ્નુ॒તા(3) ઉ॒ । સો॑ઽકામયત । બ॒હુસ્યાં॒ પ્રજા॑યે॒યેતિ॑ । સ તપો॑ઽતપ્યત । સ તપ॑સ્ત॒પ્ત્વા । ઇ॒દગ્મ્ સર્વ॑મસૃજત । યદિ॒દં કિંચ॑ । તથ્સૃ॒ષ્ટ્વા । તદે॒વાનુ॒પ્રાવિ॑શત્ । તદ॑નુ પ્ર॒વિશ્ય॑ । સચ્ચ॒ ત્યચ્ચા॑ભવત્ । નિ॒રુક્તં॒ ચાનિ॑રુક્તં ચ । નિ॒લય॑નં॒ ચાનિ॑લયનં ચ । વિ॒જ્ઞાનં॒ ચાવિ॑જ્ઞાનં ચ । સત્યં ચાનૃતં ચ સ॑ત્યમ॒ભવત્ । યદિ॑દં કિં॒ચ । તત્સત્યમિ॑ત્યાચ॒ક્ષતે । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ ષષ્ઠોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The sixth anuvaka asks whether the ignorant and the wise reach the other world and teaches creation from Brahman's will to become many.

અસ॒દ્વા ઇ॒દમગ્ર॑ આસીત્ । તતો॒ વૈ સદ॑જાયત । તદાત્માનગ્ગ્ સ્વય॑મકુ॒રુત । તસ્માત્તથ્સુકૃતમુચ્ય॑ત ઇ॒તિ । યદ્વૈ॑ તથ્સુ॒કૃતમ્ । ર॑સો વૈ॒ સઃ । રસગ્ગ્ હ્યેવાયં-લઁબ્ધ્વાઽઽનં॑દી ભ॒વતિ । કો હ્યેવાન્યા᳚ત્કઃ પ્રા॒ણ્યાત્ । યદેષ આકાશ આનં॑દો ન॒ સ્યાત્ । એષ હ્યેવાઽઽનં॑દયા॒તિ । ય॒દા હ્યે॑વૈષ॒ એતસ્મિન્નદૃશ્યેઽનાત્મ્યેઽનિરુક્તેઽનિલયનેઽભયં
પ્રતિ॑ષ્ઠાં-વિઁં॒દતે । અથ સોઽભયં ગ॑તો ભ॒વતિ । ય॒દા હ્યે॑વૈષ॒ એતસ્મિન્નુદરમંત॑રં કુ॒રુતે । અથ તસ્ય ભ॑યં ભ॒વતિ । તત્ત્વેવ ભયં-વિઁદુષોઽમ॑ન્વાન॒સ્ય । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 1 ॥
ઇતિ સપ્તમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The seventh anuvaka teaches that Brahman is the true essence and bliss, and that fear ends only when one is established in the invisible support.

ભી॒ષાઽસ્મા॒દ્વાતઃ॑ પવતે । ભી॒ષોદે॑તિ॒ સૂર્યઃ॑ । ભીષાઽસ્માદગ્નિ॑શ્ચેંદ્ર॒શ્ચ । મૃત્યુર્ધાવતિ પંચ॑મ ઇ॒તિ । સૈષાઽઽનંદસ્ય મીમાગ્મ્॑સા ભ॒વતિ । યુવા સ્યાથ્સાધુયુ॑વાઽધ્યા॒યકઃ । આશિષ્ઠો દૃઢિષ્ઠો॑ બલિ॒ષ્ઠઃ । તસ્યેયં પૃથિવી સર્વા વિત્તસ્ય॑ પૂર્ણા॒ સ્યાત્ । સ એકો માનુષ॑ આનં॒દઃ । તે યે શતં માનુષા॑ આનં॒દાઃ ॥ 1 ॥
સ એકો મનુષ્યગંધર્વાણા॑માનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં મનુષ્યગંધર્વાણા॑માનં॒દાઃ । સ એકો દેવગંધર્વાણા॑માનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં દેવગંધર્વાણા॑માનં॒દાઃ । સ એકઃ પિતૃણાં ચિરલોકલોકાના॑માનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં પિતૃણાં ચિરલોકલોકાના॑માનં॒દાઃ । સ એક આજાનજાનાં દેવાના॑માનં॒દઃ ॥ 2 ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતમાજાનજાનાં દેવાના॑માનં॒દાઃ । સ એકઃ કર્મદેવાનાં દેવાના॑માનં॒દઃ । યે કર્મણા દેવાન॑પિયં॒તિ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં કર્મદેવાનાં દેવાના॑માનં॒દાઃ । સ એકો દેવાના॑માનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં દેવાના॑માનં॒દાઃ । સ એક ઇંદ્ર॑સ્યાઽઽનં॒દઃ ॥ 3 ॥
શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતમિંદ્ર॑સ્યાઽઽનં॒દાઃ । સ એકો બૃહસ્પતે॑રાનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં બૃહસ્પતે॑રાનં॒દાઃ । સ એકઃ પ્રજાપતે॑રાનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય । તે યે શતં પ્રજાપતે॑રાનં॒દાઃ । સ એકો બ્રહ્મણ॑ આનં॒દઃ । શ્રોત્રિયસ્ય ચાકામ॑હત॒સ્ય ॥ 4 ॥
સ યશ્ચા॑યં પુ॒રુષે । યશ્ચાસા॑વાદિ॒ત્યે । સ એકઃ॑ । સ ય॑ એવં॒વિઁત્ । અસ્માલ્લો॑કાત્પ્રે॒ત્ય । એતમન્નમયમાત્માનમુપ॑સંક્રા॒મતિ । એતં પ્રાણમયમાત્માનમુપ॑સંક્રા॒મતિ । એતં મનોમયમાત્માનમુપ॑સંક્રા॒મતિ । એતં-વિઁજ્ઞાનમયમાત્માનમુપ॑સંક્રા॒મતિ । એતમાનંદમયમાત્માનમુપ॑સંક્રા॒મતિ । તદપ્યેષ શ્લો॑કો ભ॒વતિ ॥ 5 ॥
ઇત્યષ્ટમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The eighth anuvaka describes fear of Brahman as cosmic order and gives the scale of bliss, repeatedly showing that the desireless Vedic knower surpasses each level.

યતો॒ વાચો॒ નિવ॑ર્તંતે । અપ્રા᳚પ્ય॒ મન॑સા સ॒હ । આનંદં બ્રહ્મ॑ણો વિ॒દ્વાન્ । ન બિભેતિ કુત॑શ્ચને॒તિ । એતગ્મ્ હ વાવ॑ ન ત॒પતિ । કિમહગ્મ્ સાધુ॑ નાક॒રવમ્ । કિમહં પાપમકર॑વમિ॒તિ । સ ય એવં-વિઁદ્વાનેતે આત્મા॑નગ્ગ્ સ્પૃ॒ણુતે । ઉ॒ભે હ્યે॑વૈષ॒ એતે આત્મા॑નગ્ગ્ સ્પૃ॒ણુતે । ય એ॒વં-વેઁદ॑ । ઇત્યુ॑પ॒નિષ॑ત્ ॥ 1 ॥
ઇતિ નવમોઽનુવાકઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The ninth anuvaka repeats that speech and mind return from Brahman's bliss and teaches that the knower is no longer tormented by regret over good and evil.

Translation (ભાવાર્થ):
The closing peace prayer repeats the request for protection, nourishment, joint strength, brilliance, and freedom from hostility.

॥ હરિઃ॑ ઓમ્ ॥
॥ શ્રી કૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
The traditional closing offers the recitation to Hari and Sri Krishna.

Browse Related Categories: