The third section of કેનોપનિષત્ teaches through narrative rather than pure abstraction. After declaring that Brahman is the source behind all faculties, the text now exposes a subtler obstacle: spiritual pride.

The gods win victory only through Brahman, but they mistake borrowed power for personal greatness. To correct this, Brahman appears as a mysterious યક્ષ and quietly reveals the limits of even divine functions like fire and wind.

બ્રહ્મ હ દેવેભ્યો વિજિગ્યે તસ્ય હ બ્રહ્મણો વિજયે દેવા અમહીયંત ॥ 1॥

Translation (ભાવાર્થ):
Brahman indeed won victory for the gods; yet in that victory of Brahman, the gods became self-glorifying.

ત ઐક્ષંતાસ્માકમેવાયં વિજયોઽસ્માકમેવાયં મહિમેતિ । તદ્ધૈષાં વિજજ્ઞૌ તેભ્યો હ પ્રાદુર્બભૂવ તન્ન વ્યજાનત કિમિદં યક્ષમિતિ ॥ 2॥

Translation (ભાવાર્થ):
They thought, "This victory is ours alone; this greatness is ours alone." Brahman understood this and appeared before them, but they did not recognize that mysterious presence, asking, "What is this yaksha?"

તેઽગ્નિમબ્રુવંજાતવેદ એતદ્વિજાનીહિ કિમિદં યક્ષમિતિ તથેતિ ॥ 3॥

Translation (ભાવાર્થ):
They said to Agni, "O Jataveda, find out what this mysterious being is." He replied, "So be it."

તદભ્યદ્રવત્તમભ્યવદત્કોઽસીત્યગ્નિર્વા અહમસ્મીત્યબ્રવીજ્જાતવેદા વા અહમસ્મીતિ ॥ 4॥

Translation (ભાવાર્થ):
Agni approached it, and the being asked, "Who are you?" Agni replied, "I am Agni; I am Jataveda."

તસ્મિન્સ્ત્વયિ કિં વીર્યમિત્યપીદꣳ સર્વં દહેયં યદિદં પૃથિવ્યામિતિ ॥ 5॥

Translation (ભાવાર્થ):
It asked, "What power is in you?" Agni said, "I can burn all this, whatever exists on earth."

તસ્મૈ તૃણં નિદધાવેતદ્દહેતિ । તદુપપ્રેયાય સર્વજવેન તન્ન શશાક દગ્ધું સ તત એવ નિવવૃતે નૈતદશકં વિજ્ઞાતું યદેતદ્યક્ષમિતિ ॥ 6॥

Translation (ભાવાર્થ):
It placed a blade of grass before him and said, "Burn this." Agni rushed with full force, but could not burn it. He returned and said, "I could not determine what this yaksha is."

અથ વાયુમબ્રુવન્વાયવેતદ્વિજાનીહિ કિમેતદ્યક્ષમિતિ તથેતિ ॥ 7॥

Translation (ભાવાર્થ):
Then they said to Vayu, "O Vayu, find out what this yaksha is." He replied, "So be it."

તદભ્યદ્રવત્તમભ્યવદત્કોઽસીતિ વાયુર્વા અહમસ્મીત્યબ્રવીન્માતરિશ્વા વા અહમસ્મીતિ ॥ 8॥

Translation (ભાવાર્થ):
Vayu approached it, and it asked, "Who are you?" He replied, "I am Vayu; I am Matarishva."

તસ્મિન્સ્ત્વયિ કિં વીર્યમિત્યપીદં સર્વમાદદીય યદિદં પૃથિવ્યામિતિ ॥ 9॥

Translation (ભાવાર્થ):
It asked, "What power is in you?" Vayu replied, "I can sweep away or take up all this, whatever is on earth."

તસ્મૈ તૃણં નિદધાવેતદાદત્સ્વેતિ તદુપપ્રેયાય સર્વજવેન તન્ન શશાકાદાતું સ તત એવ નિવવૃતે નૈતદશકં વિજ્ઞાતું યદેતદ્યક્ષમિતિ ॥ 10॥

Translation (ભાવાર્થ):
It placed a blade of grass and said, "Take this up." Vayu rushed with all force but could not move it. He returned and said, "I could not determine what this yaksha is."

અથેંદ્રમબ્રુવન્મઘવન્નેતદ્વિજાનીહિ કિમેતદ્યક્ષમિતિ તથેતિ તદભ્યદ્રવત્તસ્માત્તિરોદધે ॥ 11॥

Translation (ભાવાર્થ):
Then they said to Indra, "O Maghavan, find out what this yaksha is." He agreed and approached it; but it vanished from before him.

સ તસ્મિન્નેવાકાશે સ્ત્રિયમાજગામ બહુશોભમાનામુમાં હૈમવતીં તાગંહોવાચ કિમેતદ્યક્ષમિતિ ॥ 12॥

Translation (ભાવાર્થ):
In that very space he encountered a radiant woman - Uma Haimavati - and asked her, "What was that yaksha?"

॥ ઇતિ કેનોપનિષદિ તૃતીયઃ ખંડઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Thus ends the third section of the Kena Upanishad.

Browse Related Categories:

• વેદ મંત્રાઃ (111)
  • ગણપતિ પ્રાર્થન ઘનપાઠઃ
  • ગાયત્રી મંત્રં ઘનપાઠઃ
  • શ્રી રુદ્રં લઘુન્યાસમ્
  • શ્રી રુદ્રં નમકમ્
  • શ્રી રુદ્રં - ચમકપ્રશ્નઃ
  • પુરુષ સૂક્તમ્
  • શ્રી સૂક્તમ્
  • દુર્ગા સૂક્તમ્
  • નારાયણ સૂક્તમ્
  • મંત્ર પુષ્પમ્
  • શાંતિ મંત્રમ્ (દશ શાંતયઃ)
  • નિત્ય સંધ્યા વંદનમ્ (કૃષ્ણ યજુર્વેદીય)
  • શ્રી ગણપતિ અથર્વ ષીર્ષમ્ (ગણપત્યથર્વષીર્ષોપનિષત્)
  • ઈશાવાસ્યોપનિષદ્ (ઈશોપનિષદ્)
  • નક્ષત્ર સૂક્તમ્ (નક્ષત્રેષ્ટિ)
  • મન્યુ સૂક્તમ્
  • મેધા સૂક્તમ્
  • વિષ્ણુ સૂક્તમ્
  • શિવ પંચામૃત સ્નાનાભિષેકમ્
  • યજ્ઞોપવીત ધારણ
  • સર્વ દેવતા ગાયત્રી મંત્રાઃ
  • તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - શીક્ષાવલ્લી
  • તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - આનંદવલ્લી
  • તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - ભૃગુવલ્લી
  • ભૂ સૂક્તમ્
  • નવગ્રહ સૂક્તમ્
  • મહાનારાયણ ઉપનિષદ્
  • અરુણપ્રશ્નઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ (પૂર્ણં)
  • સરસ્વતી સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદ)
  • ભાગ્ય સૂક્તમ્
  • પવમાન સૂક્તમ્
  • નાસદીય સૂક્તમ્
  • નવગ્રહ સૂક્તમ્ (નવગ્રહ નમસ્કારમ્)
  • પિતૃ સૂક્તમ્
  • રાત્રિ સૂક્તમ્
  • સર્પ સૂક્તમ્
  • હિરણ્ય ગર્ભ સૂક્તમ્
  • સાનુસ્વાર પ્રશ્ન (સુન્નાલ પન્નમ્)
  • ગો સૂક્તમ્
  • ત્રિસુપર્ણમ્
  • ચિત્તિ પન્નમ્
  • અઘમર્ષણ સૂક્તમ્
  • કેન ઉપનિષદ્ - પ્રથમઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - તૃતીયઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - ચતુર્થઃ ખંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - પ્રથમ મુંડક, પ્રથમ કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - પ્રથમ મુંડક, દ્વિતીય કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - દ્વિતીય મુંડક, પ્રથમ કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - દ્વિતીય મુંડક, દ્વિતીય કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - તૃતીય મુંડક, પ્રથમ કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - તૃતીય મુંડક, દ્વિતીય કાંડઃ
  • નારાયણ ઉપનિષદ્
  • વિશ્વકર્મ સૂક્તમ્
  • શ્રી દેવ્યથર્વશીર્ષમ્
  • દુર્વા સૂક્તમ્ (મહાનારાયણ ઉપનિષદ્)
  • મૃત્તિકા સૂક્તમ્ (મહાનારાયણ ઉપનિષદ્)
  • શ્રી દુર્ગા અથર્વશીર્ષમ્
  • અગ્નિ સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદ)
  • ક્રિમિ સંહારક સૂક્તમ્ (યજુર્વેદ)
  • નીલા સૂક્તમ્
  • વેદ આશીર્વચનમ્
  • વેદ સ્વસ્તિ વાચનમ્
  • ઐકમત્ય સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદ)
  • આયુષ્ય સૂક્તમ્
  • શ્રદ્ધા સૂક્તમ્
  • શ્રી ગણેશ (ગણપતિ) સૂક્તમ્ (ઋગ્વેદ)
  • શિવોપાસન મંત્રાઃ
  • શાંતિ પંચકમ્
  • શુક્લ યજુર્વેદ સંધ્યાવંદનમ્
  • માંડૂક્ય ઉપનિષદ્
  • ઋગ્વેદ સંધ્યાવંદનમ્
  • એકાત્મતા સ્તોત્રમ્
  • ભાવનોપનિષદ્
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વળ્ળી 1
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વળ્ળી 2
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વળ્ળી 3
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વળ્ળી 1
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વળ્ળી 2
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વળ્ળી 3
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - ત્રિતીયઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - પંચ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - ષષ્ઠઃ પ્રશ્નઃ
  • અન્ન સૂક્તમ્
  • ઋગ્વેદીય પંચ રુદ્રં
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 0. કલશ પ્રતિષ્ઠાપન મંત્રાઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 1. પંચાંગ રુદ્રન્યાસઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 2. પંચમુખ ધ્યાનમ્
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 3. અંગન્યાસઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 4. દશાંગ ન્યાસઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 5. પંચાંગ ન્યાસઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 5.1. હંસ ગાયત્રી
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 5.2. દિક્ સંપુટન્યાસઃ (સંપુટીકરણમ્)
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 5.3. દશાંગ રૌદ્રીકરણમ્
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 5.4. ષોડશાંગ રૌદ્રીકરણં
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 6.1. મનો જ્યોતિઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 6.2. આત્મરક્ષા
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.1. શિવસંકલ્પાઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.2. પુરુષ સૂક્તં
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.3. ઉત્તર નારાયણં
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.4. અપ્રતિરથં
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.5. પ્રતિ પૂરુષં
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.6. શત રુદ્રીયં (ત્વમગ્ને રુદ્રોઽનુવાકઃ)
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.7. પંચાંગ જપઃ
  • શ્રી મહાન્યાસમ્ - 7.8. અષ્ટાંગ પ્રણામઃ
  • સરસ્વતી સૂક્તમ્ (યજુર્વેદીય)
  • ઉદક શાંતિ (પુણ્યાહ વાચનં)
• ઉપનિષદઃ (34)
  • ઈશાવાસ્યોપનિષદ્ (ઈશોપનિષદ્)
  • શિવસંકલ્પોપનિષત્ (શિવ સંકલ્પમસ્તુ)
  • તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - શીક્ષાવલ્લી
  • તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - આનંદવલ્લી
  • તૈત્તિરીય ઉપનિષદ્ - ભૃગુવલ્લી
  • મહાનારાયણ ઉપનિષદ્
  • કેન ઉપનિષદ્ - પ્રથમઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - તૃતીયઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - ચતુર્થઃ ખંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - પ્રથમ મુંડક, પ્રથમ કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - પ્રથમ મુંડક, દ્વિતીય કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - દ્વિતીય મુંડક, પ્રથમ કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - દ્વિતીય મુંડક, દ્વિતીય કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - તૃતીય મુંડક, પ્રથમ કાંડઃ
  • મુંડક ઉપનિષદ્ - તૃતીય મુંડક, દ્વિતીય કાંડઃ
  • નારાયણ ઉપનિષદ્
  • ચાક્ષુષોપનિષદ્ (ચક્ષુષ્મતી વિદ્યા)
  • અપરાધ ક્ષમાપણ સ્તોત્રમ્
  • શ્રી સૂર્યોપનિષદ્
  • માંડૂક્ય ઉપનિષદ્
  • ભાવનોપનિષદ્
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વળ્ળી 1
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વળ્ળી 2
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 1, વળ્ળી 3
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વળ્ળી 1
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વળ્ળી 2
  • કઠોપનિષદ્ - અધ્યાય 2, વળ્ળી 3
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - ત્રિતીયઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - પંચ પ્રશ્નઃ
  • પ્રશ્નોપનિષદ્ - ષષ્ઠઃ પ્રશ્નઃ
• કેન ઉપનિષદ્ (4)
  • કેન ઉપનિષદ્ - પ્રથમઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - દ્વિતીયઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - તૃતીયઃ ખંડઃ
  • કેન ઉપનિષદ્ - ચતુર્થઃ ખંડઃ