Kena Upanishad - Part 1 - Gujarati

કેનોપનિષત્, traditionally associated with the તાલવકાર stream of the સામવેદ, is counted among the principal Upanishads studied in Vedanta. It is treated as foundational because it asks a radical question at the root of spiritual inquiry: not merely "what exists," but "by whose power do mind, speech, sight, hearing, and life-force function?"

This first part (પ્રથમઃ ખંડઃ) lays that foundation through direct questions and paradox-style answers. The movement is from instrument to source: from hearing to the hearer of hearing, from thinking to that by which thought itself is illumined.

Read these verses as a practice text, not only a philosophical text: hear (શ્રવણ), reflect (મનન), and internalize (નિદિધ્યાસન) until awareness is recognized as prior to every changing thought and perception.

॥ અથ કેનોપનિષત્ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Now begins the Kena Upanishad, the inquiry into the ultimate source behind all faculties.

ઓં સ@હ ના#વવતુ । સ@હ નૌ# ભુનક્તુ । સ@હ વી@ર્ય#ં કરવાવહૈ । તે@જ@સ્વિના@વધી#તમસ્તુ@ મા વિ#દ્વિષા@વહૈ$ ।

Translation (ભાવાર્થ):
May the Lord protect us both. May He nourish us both. May we strive together with strength. May our study be radiant and fruitful. May we never be hostile to one another.

ઓં શાંતિ@ઃ શાંતિ@ઃ શાંતિ#ઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Om. Peace, peace, peace.

ઓં આપ્યાયંતુ મમાંગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો બલમિંદ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ । સર્વં બ્રહ્મૌપનિષદં માઽહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમસ્ત્વનિરાકરણં મેઽસ્તુ । તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ સંતુ તે મયિ સંતુ ।

Translation (ભાવાર્થ):
May my limbs, speech, life-force, eyes, ears, strength, and all faculties be nourished. May I recognize everything as Brahman as taught in the Upanishads. May I never reject Brahman, and may Brahman never be hidden from me. May the disciplines taught in the Upanishads abide in me who is devoted to the Self.

ઓં શાંતિ@ઃ શાંતિ@ઃ શાંતિ#ઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Om. Peace, peace, peace.

કેનેષિતં પતતિ પ્રેષિતં મનઃ
કેન પ્રાણઃ પ્રથમઃ પ્રૈતિ યુક્તઃ ।
કેનેષિતાં વાચમિમાં વદંતિ
ચક્ષુઃ શ્રોત્રં ક ઉ દેવો યુનક્તિ ॥ 1 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
By whose will does the mind go toward its objects? Directed by whom does the life-force function? By whose power do people speak, and what divinity connects the eye and ear to their functions?

શ્રોત્રસ્ય શ્રોત્રં મનસો મનો યદ્
વાચો હ વાચં સ ઉ પ્રાણસ્ય પ્રાણઃ ।
ચક્ષુષશ્ચક્ષુરતિમુચ્ય ધીરાઃ
પ્રેત્યાસ્માલ્લોકાદમૃતા ભવંતિ ॥ 2 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
That which is the hearing in hearing, the thinking in thought, the speech in speech, the life in life-force, and the seeing in sight - realizing that, the wise go beyond limited identification and attain immortality.

ન તત્ર ચક્ષુર્ગચ્છતિ ન વાગ્ગચ્છતિ નો મનઃ ।
ન વિદ્મો ન વિજાનીમો યથૈતદનુશિષ્યાત્ ॥ 3 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
There the eye does not reach, nor speech, nor mind. We do not know it in the usual way, nor how to instruct it as one instructs an object.

અન્યદેવ તદ્વિદિતાદથો અવિદિતાદધિ ।
ઇતિ શુશ્રુમ પૂર્વેષાં યે નસ્તદ્વ્યાચચક્ષિરે ॥ 4 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
It is indeed other than the known, and beyond the unknown as well. So have we heard from the ancient teachers who explained this to us.

યદ્વાચાઽનભ્યુદિતં યેન વાગભ્યુદ્યતે ।
તદેવ બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ નેદં યદિદમુપાસતે ॥ 5 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
That which speech cannot reveal, but by which speech itself is made possible - know that alone to be Brahman, not this limited object people take as ultimate.

યન્મનસા ન મનુતે યેનાહુર્મનો મતમ્ ।
તદેવ બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ નેદં યદિદમુપાસતે ॥ 6 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
That which the mind cannot grasp as an object, but by which the mind itself is illumined - know that alone as Brahman, not this limited object of worship.

યચ્ચક્ષુષા ન પશ્યતિ યેન ચક્ષૂંષિ પશ્યતિ ।
તદેવ બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ નેદં યદિદમુપાસતે ॥ 7 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
That which the eyes cannot see, but by which the eyes gain their power of seeing - know that alone as Brahman, not this limited object people treat as absolute.

યચ્છ્રોત્રેણ ન શ‍ઋણોતિ યેન શ્રોત્રમિદં શ્રુતમ્ ।
તદેવ બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ નેદં યદિદમુપાસતે ॥ 8 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
That which the ear cannot hear, but by which hearing itself takes place - know that alone as Brahman, not this limited object taken as ultimate.

યત્પ્રાણેન ન પ્રાણિતિ યેન પ્રાણઃ પ્રણીયતે ।
તદેવ બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ નેદં યદિદમુપાસતે ॥ 9 ॥

Translation (ભાવાર્થ):
That which is not animated by the life-force, but by which the life-force itself is impelled - know that alone as Brahman, not this limited object taken as final reality.

॥ ઇતિ કેનોપનિષદિ પ્રથમઃ ખંડઃ ॥

Translation (ભાવાર્થ):
Thus ends the first section of the Kena Upanishad.

Browse Related Categories: