| | English | | Devanagari | | Telugu | | Tamil | | Kannada | | Malayalam | | Gujarati | | Odia | | Bengali | | |
| | Marathi | | Assamese | | Punjabi | | Hindi | | Samskritam | | Konkani | | Nepali | | Sinhala | | Grantha | | |
|
ପତଂଜଲି ୟୋଗ ସୂତ୍ରାଣି - 2 (ସାଧନ ପାଦ) ପାତଂଜଲି ୟୋଗ ସୂତ୍ରାଣି are concise aphorisms meant to be lived, not merely understood. They read like a pocket-sized psychology of attention: how the mind gets scattered, why suffering repeats, and what kind of training makes clarity stable. In ସମାଧି ପାଦ, Patanjali defined ୟୋଗ as the stilling of the mind's fluctuations (ଚିତ୍ତ-ଵୃତ୍ତି-ନିରୋଧଃ) and described what becomes visible when the mind is quieter: the ଦ୍ରଷ୍ଟୃ (seer) stands distinct from what is seen. He mapped the kinds of mental movement, the role of ଅଭ୍ୟାସ and ଵୈରାଗ୍ୟ, the obstacles that disrupt steadiness, and several skillful remedies (attitudes like ମୈତ୍ରୀ/କରୁଣା, breath-based settling, and ଈଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନ). As you read, notice the chapter's rhythm: diagnosis first, then remedy; inner work and outer discipline reinforcing each other. Classical ୟୋଗ commentaries treat this chapter as the practical spine of the text, because it shows how clarity becomes a stable character rather than a passing mood. ଅଥ ସାଧନପାଦଃ । Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତପଃ ସ୍ଵାଧ୍ୟାୟେଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାନି କ୍ରିୟାୟୋଗଃ ॥1॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସମାଧିଭାଵନାର୍ଥଃ କ୍ଲେଶତନୂକରଣାର୍ଥଶ୍ଚ ॥2॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅଵିଦ୍ୟାସ୍ମିତାରାଗଦ୍ଵେଷାଭିନିଵେଶାଃ କ୍ଲେଶାଃ ॥3॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅଵିଦ୍ୟା କ୍ଷେତ୍ରମୁତ୍ତରେଷାଂ ପ୍ରସୁପ୍ତତନୁଵିଚ୍ଛିନ୍ନୋଦାରାଣାମ୍ ॥4॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅନିତ୍ୟାଶୁଚିଦୁଃଖାନାତ୍ମସୁ ନିତ୍ୟଶୁଚିସୁଖାତ୍ମଖ୍ୟାତିରଵିଦ୍ୟା ॥5॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଦୃଗ୍ଦର୍ଶନଶକ୍ତ୍ୟୋରେକାତ୍ମତେଵାସ୍ମିତା ॥6॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସୁଖାନୁଶୟୀ ରାଗଃ ॥7॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଦୁଃଖାନୁଶୟୀ ଦ୍ଵେଷଃ ॥8॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସ୍ଵରସଵାହୀ ଵିଦୁଷୋଽପି ତଥାରୂଢୋଽଭିନିଵେଶଃ ॥9॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତେ ପ୍ରତିପ୍ରସଵହେୟାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମାଃ ॥10॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଧ୍ୟାନହେୟାସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତୟଃ ॥11॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): କ୍ଲେଶମୂଲଃ କର୍ମାଶୟୋ ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟଜନ୍ମଵେଦନୀୟଃ ॥12॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସତି ମୂଲେ ତଦ୍ ଵିପାକୋ ଜାତ୍ୟାୟୁର୍ଭୋଗାଃ ॥13॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତେ ହ୍ଲାଦପରିତାପଫଲାଃ ପୁଣ୍ୟାପୁଣ୍ୟହେତୁତ୍ଵାତ୍ ॥14॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ପରିଣାମତାପସଂସ୍କାରଦୁଃଖୈର୍ଗୁଣଵୃତ୍ତିଵିରୋଧାଚ୍ଚ ଦୁଃଖମେଵ ସର୍ଵଂ ଵିଵେକିନଃ ॥15॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ହେୟଂ ଦୁଃଖମନାଗତମ୍ ॥16॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦୃଶ୍ୟୟୋଃ ସଂୟୋଗୋ ହେୟହେତୁଃ॥17॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ପ୍ରକାଶକ୍ରିୟାସ୍ଥିତିଶୀଲଂ ଭୂତେଂଦ୍ରିୟାତ୍ମକଂ ଭୋଗାପଵର୍ଗାର୍ଥଂ ଦୃଶ୍ୟମ୍ ॥18॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଵିଶେଷାଵିଶେଷଲିଂଗମାତ୍ରାଲିଂଗାନି ଗୁଣପର୍ଵାଣି ॥19॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦୃଶିମାତ୍ରଃ ଶୁଦ୍ଧୋଽପି ପ୍ରତ୍ୟୟାନୁପଶ୍ୟଃ ॥20॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତଦର୍ଥ ଏଵ ଦୃଶ୍ୟସ୍ୟାତ୍ମା ॥21॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): କୃତାର୍ଥଂ ପ୍ରତି ନଷ୍ଟମପ୍ୟନଷ୍ଟଂ ତଦନ୍ୟସାଧାରଣତ୍ଵାତ୍ ॥22॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସ୍ଵସ୍ଵାମିଶକ୍ତ୍ୟୋଃ ସ୍ଵରୂପୋପଲବ୍ଧିହେତୁଃ ସଂୟୋଗଃ ॥23॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତସ୍ୟ ହେତୁରଵିଦ୍ୟା ॥24॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତଦଭାଵାତ୍ସଂୟୋଗାଭାଵୋ ହାନଂ ତଦ୍ ଦୃଶେଃ କୈଵଲ୍ୟମ୍ ॥25॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଵିଵେକଖ୍ୟାତିରଵିପ୍ଲଵା ହାନୋପାୟଃ ॥26॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତସ୍ୟ ସପ୍ତଧା ପ୍ରାଂତଭୂମିଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ॥27॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ୟୋଗାଂଗାନୁଷ୍ଠାନାଦଶୁଦ୍ଧିକ୍ଷୟେ ଜ୍ଞାନଦୀପ୍ତିରାଵିଵେକଖ୍ୟାତେଃ ॥28॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ୟମନିୟମାସନପ୍ରାଣାୟାମପ୍ରତ୍ୟାହାରଧାରଣାଧ୍ୟାନସମାଧୟୋଷ୍ଟାଵଂଗାନି ॥29॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅହିଂସାସତ୍ୟାସ୍ତେୟବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟାପରିଗ୍ରହା ୟମାଃ ॥30॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଜାତିଦେଶକାଲସମୟାନଵଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ସାର୍ଵଭୌମା ମହାଵ୍ରତମ୍ ॥31॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଶୌଚସଂତୋଷତପଃ ସ୍ଵାଧ୍ୟାୟେଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାନି ନିୟମାଃ ॥32॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଵିତର୍କବାଧନେ ପ୍ରତିପକ୍ଷଭାଵନମ୍ ॥33॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଵିତର୍କାହିଂସାଦୟଃ କୃତକାରିତାନୁମୋଦିତା ଲୋଭକ୍ରୋଧମୋହପୂର୍ଵକା ମୃଦୁମଧ୍ୟାଧିମାତ୍ରା ଦୁଃଖାଜ୍ଞାନାନଂତଫଲା ଇତି ପ୍ରତିପକ୍ଷଭାଵନମ୍ ॥34॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅହିଂସାପ୍ରତିଷ୍ଠାୟାଂ ତତ୍ସନ୍ନିଧୌ ଵୈରତ୍ୟାଗଃ ॥35॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସତ୍ୟପ୍ରତିଷ୍ଠାୟାଂ କ୍ରିୟାଫଲାଶ୍ରୟତ୍ଵମ୍ ॥36॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅସ୍ତେୟପ୍ରତିଷ୍ଠାୟାଂ ସର୍ଵରତ୍ନୋପସ୍ଥାନମ୍ ॥37॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟପ୍ରତିଷ୍ଠାୟାଂ ଵୀର୍ୟଲାଭଃ ॥38॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଅପରିଗ୍ରହସ୍ଥୈର୍ୟେ ଜନ୍ମକଥଂତାସଂବୋଧଃ ॥39॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଶୌଚାତ୍ସ୍ଵାଂଗଜୁଗୁପ୍ସା ପରୈରସଂସର୍ଗଃ ॥40॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସତ୍ତ୍ଵଶୁଦ୍ଧି-ସୌମନସ୍ୟୈକାଗ୍ର୍ୟେଂଦ୍ରିୟଜୟାତ୍ମଦର୍ଶନ-ୟୋଗ୍ୟତ୍ଵାନି ଚ ॥41॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସଂତୋଷାତ୍ ଅନୁତ୍ତମଃସୁଖଲାଭଃ ॥42॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): କାୟେଂଦ୍ରିୟସିଦ୍ଧିରଶୁଦ୍ଧିକ୍ଷୟାତ୍ ତପସଃ ॥43॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସ୍ଵାଧ୍ୟାୟାଦିଷ୍ଟଦେଵତାସଂପ୍ରୟୋଗଃ ॥44॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସମାଧିସିଦ୍ଧିରୀଶ୍ଵରପ୍ରଣିଧାନାତ୍ ॥45॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସ୍ଥିରସୁଖମାସନମ୍ ॥46॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ପ୍ରୟତ୍ନଶୈଥିଲ୍ୟାନଂତସମାପତ୍ତିଭ୍ୟାମ୍ ॥47॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତତୋ ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାନଭିଘାତଃ ॥48॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତସ୍ମିନ୍ ସତି ଶ୍ଵାସପ୍ରଶ୍ଵାସୟୋର୍ଗତିଵିଚ୍ଛେଦଃ ପ୍ରାଣାୟାମଃ ॥49॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): (ସ ତୁ) ବାହ୍ୟାଭ୍ୟଂତରସ୍ତଂଭଵୃତ୍ତିର୍ଦେଶକାଲସଂଖ୍ୟାଭିଃ ପରିଦୃଷ୍ଟୋ ଦୀର୍ଘସୂକ୍ଷ୍ମଃ ॥50॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ବାହ୍ୟାଭ୍ୟଂତରଵିଷୟାକ୍ଷେପୀ ଚତୁର୍ଥଃ ॥51॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତତଃ କ୍ଷୀୟତେ ପ୍ରକାଶାଵରଣମ୍ ॥52॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଧାରଣାସୁ ଚ ୟୋଗ୍ୟତା ମନସଃ ॥53॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ସ୍ଵଵିଷୟାସଂପ୍ରୟୋଗେ ଚିତ୍ତସ୍ଵରୂପାନୁକାର ଇଵେଂଦ୍ରିୟାଣାଂ ପ୍ରତ୍ୟାହାରଃ ॥54॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ତତଃ ପରମାଵଶ୍ୟତେଂଦ୍ରିୟାଣାମ୍ ॥55॥ Translation (ଭାଵାର୍ଥ): ଇତି ପାତଂଜଲୟୋଗଦର୍ଶନେ ସାଧନପାଦୋ ନାମ ଦ୍ଵିତୀୟଃ ପାଦଃ । Translation (ଭାଵାର୍ଥ): |