పతఞ్జలి యోగ సూత్రాణి - ౨ (సాధన పాద)

అథ సాధనపాదః |

తపః స్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని క్రియాయోగః ||౧||

సమాధిభావనార్థః క్లేశతనూకరణార్థశ్చ ||౨||

అవిద్యాస్మితారాగద్వేషాభినివేశాః క్లేశాః ||౩||

అవిద్యా క్షేత్రముత్తరేషాం ప్రసుప్తతనువిచ్ఛిన్నోదారాణామ్ ||౪||

అనిత్యాశుచిదుఃఖానాత్మసు నిత్యశుచిసుఖాత్మఖ్యాతిరవిద్యా ||౫||

దృగ్దర్శనశక్త్యోరేకాత్మతేవాస్మితా ||౬||

సుఖానుశయీ రాగః ||౭||

దుఃఖానుశయీ ద్వేషః ||౮||

స్వరసవాహీ విదుషో‌உపి తథారూఢో‌உభినివేశః ||౯||

తే ప్రతిప్రసవహేయాః సూక్ష్మాః ||౧౦||

ధ్యానహేయాస్తద్వృత్తయః ||౧౧||

క్లేశమూలః కర్మాశయో దృష్టాదృష్టజన్మవేదనీయః ||౧౨||

సతి మూలే తద్ విపాకో జాత్యాయుర్భోగాః ||౧౩||

తే హ్లాదపరితాపఫలాః పుణ్యాపుణ్యహేతుత్వాత్ ||౧౪||

పరిణామతాపసంస్కారదుఃఖైర్గుణవృత్తివిరోధాచ్చ దుఃఖమేవ సర్వం వివేకినః ||౧౫||

హేయం దుఃఖమనాగతమ్ ||౧౬||

ద్రష్ట్టదృశ్యయోః సంయోగో హేయహేతుః||౧౭||

ప్రకాశక్రియాస్థితిశీలం భూతేన్ద్రియాత్మకం భోగాపవర్గార్థం దృశ్యమ్ ||౧౮||

విశేషావిశేషలిఙ్గమాత్రాలిఙ్గాని గుణపర్వాణి ||౧౯||

ద్రష్టా దృశిమాత్రః శుద్ధో‌உపి ప్రత్యయానుపశ్యః ||౨౦||

తదర్థ ఏవ దృశ్యస్యాత్మా ||౨౧||

కృతార్థం ప్రతి నష్టమప్యనష్టం తదన్యసాధారణత్వాత్ ||౨౨||

స్వస్వామిశక్త్యోః స్వరూపోపలబ్ధిహేతుః సంయోగః ||౨౩||

తస్య హేతురవిద్యా ||౨౪||

తదభావాత్సంయోగాభావో హానం తద్ దృశేః కైవల్యమ్ ||౨౫||

వివేకఖ్యాతిరవిప్లవా హానోపాయః ||౨౬||

తస్య సప్తధా ప్రాన్తభూమిః ప్రఙ్ఞా ||౨౭||

యోగాఙ్గానుష్ఠానాదశుద్ధిక్షయే ఙ్ఞానదీప్తిరావివేకఖ్యాతేః ||౨౮||

యమనియమాసనప్రాణాయామప్రత్యాహారధారణాధ్యానసమాధయోష్టావఙ్గాని ||౨౯||

అహింసాసత్యాస్తేయబ్రహ్మచర్యాపరిగ్రహా యమాః ||౩౦||

జాతిదేశకాలసమయానవచ్ఛినాః సార్వభౌమా మహావ్రతమ్ ||౩౧||

శౌచసన్తోషతపః స్వాధ్యాయేశ్వరప్రణిధానాని నియమాః ||౩౨||

వితర్కబాధనే ప్రతిపక్షభావనమ్ ||౩౩||

వితర్కాహింసాదయః కృతకారితానుమోదితా లోభక్రోధమోహపూర్వకా మృదుమధ్యాధిమాత్రా దుఃఖాఙ్ఞానానన్తఫలా ఇతి ప్రతిపక్షభావనమ్ ||౩౪||

అహింసాప్రతిష్ఠాయాం తత్సన్నిధౌ వైరత్యాగః ||౩౫||

సత్యప్రతిష్ఠాయాం క్రియాఫలాశ్రయత్వమ్ ||౩౬||

అస్తేయప్రతిష్ఠాయాం సర్వరత్నోపస్థానమ్ ||౩౭||

బ్రహ్మచర్యప్రతిష్ఠాయాం వీర్యలాభః ||౩౮||

అపరిగ్రహస్థైర్యే జన్మకథన్తాసమ్బోధః ||౩౯||

శౌచాత్స్వాఙ్గజుగుప్సా పరైరసంసర్గః ||౪౦||

సత్త్వశుద్ధిసౌమనస్యైకాగ్ర్యేన్ద్రియజయాత్మదర్శనయోగ్యత్వాని చ ||౪౧||

సన్తోషాత్ అనుత్తమఃసుఖలాభః ||౪౨||

కాయేన్ద్రియసిద్ధిరశుద్ధిక్షయాత్ తపసః ||౪౩||

స్వాధ్యాయాదిష్టదేవతాసమ్ప్రయోగః ||౪౪||

సమాధిసిద్ధిరీశ్వరప్రణిధానాత్ ||౪౫||

స్థిరసుఖమాసనమ్ ||౪౬||

ప్రయత్నశైథిల్యానన్తసమాపత్తిభ్యామ్ ||౪౭||

తతో ద్వన్ద్వానభిఘాతః ||౪౮||

తస్మిన్ సతి శ్వాసప్రశ్వాసయోర్గతివిచ్ఛేదః ప్రాణాయామః ||౪౯||

(స తు) బాహ్యాభ్యన్తరస్తమ్భవృత్తిర్దేశకాలసఙ్ఖ్యాభిః పరిదృష్టో దీర్ఘసూక్ష్మః ||౫౦||

బాహ్యాభ్యన్తరవిషయాక్షేపీ చతుర్థః ||౫౧||

తతః క్షీయతే ప్రకాశావరణమ్ ||౫౨||

ధారణాసు చ యోగ్యతా మనసః ||౫౩||

స్వవిషయాసమ్ప్రయోగే చిత్తస్వరూపానుకార ఇవేన్ద్రియాణాం ప్రత్యాహారః ||౫౪||

తతః పరమావశ్యతేన్ద్రియాణామ్ ||౫౫||

ఇతి పాతఞ్జలయోగదర్శనే సాధనపాదో నామ ద్వితీయః పాదః |

Web Url: http://www.vignanam.org/veda/patanjali-yoga-sutras-2-sadhana-pada-shuddhatelugu.html