ಪತಞ್ಜಲಿ ಯೋಗ ಸೂತ್ರಾಣಿ - ೨ (ಸಾಧನ ಪಾದ)

ಅಥ ಸಾಧನಪಾದಃ |

ತಪಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾನಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಃ ||೧||

ಸಮಾಧಿಭಾವನಾರ್ಥಃ ಕ್ಲೇಶತನೂಕರಣಾರ್ಥಶ್ಚ ||೨||

ಅವಿದ್ಯಾಸ್ಮಿತಾರಾಗದ್ವೇಷಾಭಿನಿವೇಶಾಃ ಕ್ಲೇಶಾಃ ||೩||

ಅವಿದ್ಯಾ ಕ್ಷೇತ್ರಮುತ್ತರೇಷಾಂ ಪ್ರಸುಪ್ತತನುವಿಚ್ಛಿನ್ನೋದಾರಾಣಾಮ್ ||೪||

ಅನಿತ್ಯಾಶುಚಿದುಃಖಾನಾತ್ಮಸು ನಿತ್ಯಶುಚಿಸುಖಾತ್ಮಖ್ಯಾತಿರವಿದ್ಯಾ ||೫||

ದೃಗ್ದರ್ಶನಶಕ್ತ್ಯೋರೇಕಾತ್ಮತೇವಾಸ್ಮಿತಾ ||೬||

ಸುಖಾನುಶಯೀ ರಾಗಃ ||೭||

ದುಃಖಾನುಶಯೀ ದ್ವೇಷಃ ||೮||

ಸ್ವರಸವಾಹೀ ವಿದುಷೋ‌உಪಿ ತಥಾರೂಢೋ‌உಭಿನಿವೇಶಃ ||೯||

ತೇ ಪ್ರತಿಪ್ರಸವಹೇಯಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ||೧೦||

ಧ್ಯಾನಹೇಯಾಸ್ತದ್ವೃತ್ತಯಃ ||೧೧||

ಕ್ಲೇಶಮೂಲಃ ಕರ್ಮಾಶಯೋ ದೃಷ್ಟಾದೃಷ್ಟಜನ್ಮವೇದನೀಯಃ ||೧೨||

ಸತಿ ಮೂಲೇ ತದ್ ವಿಪಾಕೋ ಜಾತ್ಯಾಯುರ್ಭೋಗಾಃ ||೧೩||

ತೇ ಹ್ಲಾದಪರಿತಾಪಫಲಾಃ ಪುಣ್ಯಾಪುಣ್ಯಹೇತುತ್ವಾತ್ ||೧೪||

ಪರಿಣಾಮತಾಪಸಂಸ್ಕಾರದುಃಖೈರ್ಗುಣವೃತ್ತಿವಿರೋಧಾಚ್ಚ ದುಃಖಮೇವ ಸರ್ವಂ ವಿವೇಕಿನಃ ||೧೫||

ಹೇಯಂ ದುಃಖಮನಾಗತಮ್ ||೧೬||

ದ್ರಷ್ಟ್ಟದೃಶ್ಯಯೋಃ ಸಂಯೋಗೋ ಹೇಯಹೇತುಃ||೧೭||

ಪ್ರಕಾಶಕ್ರಿಯಾಸ್ಥಿತಿಶೀಲಂ ಭೂತೇನ್ದ್ರಿಯಾತ್ಮಕಂ ಭೋಗಾಪವರ್ಗಾರ್ಥಂ ದೃಶ್ಯಮ್ ||೧೮||

ವಿಶೇಷಾವಿಶೇಷಲಿಙ್ಗಮಾತ್ರಾಲಿಙ್ಗಾನಿ ಗುಣಪರ್ವಾಣಿ ||೧೯||

ದ್ರಷ್ಟಾ ದೃಶಿಮಾತ್ರಃ ಶುದ್ಧೋ‌உಪಿ ಪ್ರತ್ಯಯಾನುಪಶ್ಯಃ ||೨೦||

ತದರ್ಥ ಏವ ದೃಶ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮಾ ||೨೧||

ಕೃತಾರ್ಥಂ ಪ್ರತಿ ನಷ್ಟಮಪ್ಯನಷ್ಟಂ ತದನ್ಯಸಾಧಾರಣತ್ವಾತ್ ||೨೨||

ಸ್ವಸ್ವಾಮಿಶಕ್ತ್ಯೋಃ ಸ್ವರೂಪೋಪಲಬ್ಧಿಹೇತುಃ ಸಂಯೋಗಃ ||೨೩||

ತಸ್ಯ ಹೇತುರವಿದ್ಯಾ ||೨೪||

ತದಭಾವಾತ್ಸಂಯೋಗಾಭಾವೋ ಹಾನಂ ತದ್ ದೃಶೇಃ ಕೈವಲ್ಯಮ್ ||೨೫||

ವಿವೇಕಖ್ಯಾತಿರವಿಪ್ಲವಾ ಹಾನೋಪಾಯಃ ||೨೬||

ತಸ್ಯ ಸಪ್ತಧಾ ಪ್ರಾನ್ತಭೂಮಿಃ ಪ್ರಙ್ಞಾ ||೨೭||

ಯೋಗಾಙ್ಗಾನುಷ್ಠಾನಾದಶುದ್ಧಿಕ್ಷಯೇ ಙ್ಞಾನದೀಪ್ತಿರಾವಿವೇಕಖ್ಯಾತೇಃ ||೨೮||

ಯಮನಿಯಮಾಸನಪ್ರಾಣಾಯಾಮಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಧಾರಣಾಧ್ಯಾನಸಮಾಧಯೋಷ್ಟಾವಙ್ಗಾನಿ ||೨೯||

ಅಹಿಂಸಾಸತ್ಯಾಸ್ತೇಯಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಪರಿಗ್ರಹಾ ಯಮಾಃ ||೩೦||

ಜಾತಿದೇಶಕಾಲಸಮಯಾನವಚ್ಛಿನಾಃ ಸಾರ್ವಭೌಮಾ ಮಹಾವ್ರತಮ್ ||೩೧||

ಶೌಚಸನ್ತೋಷತಪಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾನಿ ನಿಯಮಾಃ ||೩೨||

ವಿತರ್ಕಬಾಧನೇ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭಾವನಮ್ ||೩೩||

ವಿತರ್ಕಾಹಿಂಸಾದಯಃ ಕೃತಕಾರಿತಾನುಮೋದಿತಾ ಲೋಭಕ್ರೋಧಮೋಹಪೂರ್ವಕಾ ಮೃದುಮಧ್ಯಾಧಿಮಾತ್ರಾ ದುಃಖಾಙ್ಞಾನಾನನ್ತಫಲಾ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷಭಾವನಮ್ ||೩೪||

ಅಹಿಂಸಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತತ್ಸನ್ನಿಧೌ ವೈರತ್ಯಾಗಃ ||೩೫||

ಸತ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಕ್ರಿಯಾಫಲಾಶ್ರಯತ್ವಮ್ ||೩೬||

ಅಸ್ತೇಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಸರ್ವರತ್ನೋಪಸ್ಥಾನಮ್ ||೩೭||

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ವೀರ್ಯಲಾಭಃ ||೩೮||

ಅಪರಿಗ್ರಹಸ್ಥೈರ್ಯೇ ಜನ್ಮಕಥನ್ತಾಸಮ್ಬೋಧಃ ||೩೯||

ಶೌಚಾತ್ಸ್ವಾಙ್ಗಜುಗುಪ್ಸಾ ಪರೈರಸಂಸರ್ಗಃ ||೪೦||

ಸತ್ತ್ವಶುದ್ಧಿಸೌಮನಸ್ಯೈಕಾಗ್ರ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಜಯಾತ್ಮದರ್ಶನಯೋಗ್ಯತ್ವಾನಿ ಚ ||೪೧||

ಸನ್ತೋಷಾತ್ ಅನುತ್ತಮಃಸುಖಲಾಭಃ ||೪೨||

ಕಾಯೇನ್ದ್ರಿಯಸಿದ್ಧಿರಶುದ್ಧಿಕ್ಷಯಾತ್ ತಪಸಃ ||೪೩||

ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾದಿಷ್ಟದೇವತಾಸಮ್ಪ್ರಯೋಗಃ ||೪೪||

ಸಮಾಧಿಸಿದ್ಧಿರೀಶ್ವರಪ್ರಣಿಧಾನಾತ್ ||೪೫||

ಸ್ಥಿರಸುಖಮಾಸನಮ್ ||೪೬||

ಪ್ರಯತ್ನಶೈಥಿಲ್ಯಾನನ್ತಸಮಾಪತ್ತಿಭ್ಯಾಮ್ ||೪೭||

ತತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಾನಭಿಘಾತಃ ||೪೮||

ತಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ಶ್ವಾಸಪ್ರಶ್ವಾಸಯೋರ್ಗತಿವಿಚ್ಛೇದಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ ||೪೯||

(ಸ ತು) ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಸ್ತಮ್ಭವೃತ್ತಿರ್ದೇಶಕಾಲಸಙ್ಖ್ಯಾಭಿಃ ಪರಿದೃಷ್ಟೋ ದೀರ್ಘಸೂಕ್ಷ್ಮಃ ||೫೦||

ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರವಿಷಯಾಕ್ಷೇಪೀ ಚತುರ್ಥಃ ||೫೧||

ತತಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಪ್ರಕಾಶಾವರಣಮ್ ||೫೨||

ಧಾರಣಾಸು ಚ ಯೋಗ್ಯತಾ ಮನಸಃ ||೫೩||

ಸ್ವವಿಷಯಾಸಮ್ಪ್ರಯೋಗೇ ಚಿತ್ತಸ್ವರೂಪಾನುಕಾರ ಇವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಃ ||೫೪||

ತತಃ ಪರಮಾವಶ್ಯತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಮ್ ||೫೫||

ಇತಿ ಪಾತಞ್ಜಲಯೋಗದರ್ಶನೇ ಸಾಧನಪಾದೋ ನಾಮ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಾದಃ |

Web Url: http://www.vignanam.org/veda/patanjali-yoga-sutras-2-sadhana-pada-shuddhakannada.html