Gujarati

Devi Aswadhati (Amba Stuti) – Gujarati

Comments Off on Devi Aswadhati (Amba Stuti) – Gujarati 10 April 2016

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: કાળિદાસ

(કાળિદાસ કૃતમ)

ચેટી ભવન્નિખિલ ખેટી કદંબવન વાટીષુ નાકિ પટલી
કોટીર ચારુતર કોટી મણીકિરણ કોટી કરંબિત પદા |
પાટીરગંધિ કુચશાટી કવિત્વ પરિપાટીમગાધિપ સુતા
ઘોટીખુરાદધિક ધાટીમુદાર મુખ વીટીરસેન તનુતામ || 1 || શા. ||

દ્વૈપાયન પ્રભૃતિ શાપાયુધ ત્રિદિવ સોપાન ધૂળિ ચરણા
પાપાપહ સ્વમનુ જાપાનુલીન જન તાપાપનોદ નિપુણા |
નીપાલયા સુરભિ ધૂપાલકા દુરિતકૂપાદુદન્ચયતુમામ
રૂપાધિકા શિખરિ ભૂપાલ વંશમણિ દીપાયિતા ભગવતી || 2 || શા. ||

યાળીભિ રાત્મતનુતાલીનકૃત્પ્રિયક પાળીષુ ખેલતિ ભવા
વ્યાળી નકુલ્યસિત ચૂળી ભરા ચરણ ધૂળી લસન્મણિગણા |
યાળી ભૃતિ શ્રવસિ તાળી દળં વહતિ યાળીક શોભિ તિલકા
સાળી કરોતુ મમ કાળી મનઃ સ્વપદ નાળીક સેવન વિધૌ || 3 || શા. ||

બાલામૃતાંશુ નિભ ફાલામના ગરુણ ચેલા નિતંબ ફલકે
કોલાહલ ક્ષપિત કાલામરાકુશલ કીલાલ શોષણ રવિઃ |
સ્થૂલાકુચે જલદ નીલાકચે કલિત વીલા કદંબ વિપિને
શૂલાયુધ પ્રણતિ શીલા દધાતુ હૃદિ શૈલાધિ રાજ તનયા || 4 || શા. ||

કંબાવતીવ સવિડંબા ગળેન નવ તુંબાભ વીણ સવિધા
બિંબાધરા વિનત શંબાયુધાદિ નિકુરુંબા કદંબ વિપિને |
અંબા કુરંગ મદજંબાલ રોચિ રિહ લંબાલકા દિશતુ મે
શં બાહુલેય શશિ બિંબાભિ રામ મુખ સંબાધિતા સ્તન ભરા || 5 || શા. ||

દાસાયમાન સુમહાસા કદંબવન વાસા કુસુંભ સુમનો
વાસા વિપંચિ કૃત રાસા વિધૂત મધુ માસારવિંદ મધુરા |
કાસાર સૂન તતિ ભાસાભિરામ તનુ રાસાર શીત કરુણા
નાસા મણિ પ્રવર ભાસા શિવા તિમિર માસાયે દુપરતિમ || 6 || શા. ||

ન્યંકાકરે વપુષિ કંકાળ રક્ત પુષિ કંકાદિ પક્ષિ વિષયે
ત્વં કામના મયસિ કિં કારણં હૃદય પંકારિ મે હિ ગિરિજામ |
શંકાશિલા નિશિત ટંકાયમાન પદ સંકાશમાન સુમનો
ઝંકારિ ભૃંગતતિ મંકાનુપેત શશિ સંકાશ વક્ત્ર કમલામ || 7 || શા. ||

જંભારિ કુંભિ પૃથુ કુંભાપહાસિ કુચ સંભાવ્ય હાર લતિકા
રંભા કરીંદ્ર કર દંભાપહોરુગતિ ડિંભાનુરંજિત પદા |
શંભા ઉદાર પરિરંભાંકુરત પુલક દંભાનુરાગ પિશુના
શં ભાસુરાભરણ ગુંભા સદા દિશતુ શુંભાસુર પ્રહરણા || 8 || શા. ||

દાક્ષાયણી દનુજ શિક્ષા વિધૌ વિકૃત દીક્ષા મનોહર ગુણા
ભિક્ષાશિનો નટન વીક્ષા વિનોદ મુખિ દક્ષાધ્વર પ્રહરણા |
વીક્ષાં વિધેહિ મયિ દક્ષા સ્વકીય જન પક્ષા વિપક્ષ વિમુખી
યક્ષેશ સેવિત નિરાક્ષેપ શક્તિ જય લક્ષાવધાન કલના || 9 || શા. ||

વંદારુ લોક વર સંધાયિની વિમલ કુંદાવદાત રદના
બૃંદારુ બૃંદ મણિ બૃંદારવિંદ મકરંદાભિષિક્ત ચરણા |
મંદાનિલા કલિત મંદાર દામભિરમંદાભિરામ મકુટા
મંદાકિની જવન ભિંદાન વાચમરવિંદાનના દિશતુ મે || 10 || શા. ||

યત્રાશયો લગતિ તત્રાગજા ભવતુ કુત્રાપિ નિસ્તુલ શુકા
સુત્રામ કાલ મુખ સત્રાસકપ્રકર સુત્રાણ કારિ ચરણા |
છત્રાનિલાતિરય પત્ત્રાભિભિરામ ગુણ મિત્રામરી સમ વધૂઃ
કુ ત્રાસહીન મણિ ચિત્રાકૃતિ સ્ફુરિત પુત્રાદિ દાન નિપુણા || 11 || શા. ||

કૂલાતિગામિ ભય તૂલાવળિજ્વલનકીલા નિજસ્તુતિ વિધા
કોલાહલક્ષપિત કાલામરી કુશલ કીલાલ પોષણ રતા |
સ્થૂલાકુચે જલદ નીલાકચે કલિત લીલા કદંબ વિપિને
શૂલાયુધ પ્રણતિ શીલા વિભાતુ હૃદિ શૈલાધિરાજ તનયા || 12 || શા. ||

ઇન્ધાન કીર મણિબન્ધા ભવે હૃદયબન્ધા વતીવ રસિકા
સન્ધાવતી ભુવન સન્ધારણે પ્યમૃત સિન્ધાવુદાર નિલયા |
ગન્ધાનુભાવ મુહુરન્ધાલિ પીત કચ બન્ધા સમર્પયતુ મે
શં ધામ ભાનુમપિ રુન્ધાન માશુ પદ સન્ધાન મપ્યનુગતા || 13 || શા. ||

Gujarati

Bhartruhari Sataka Trisati – Vairaagya Satakam – Gujarati

Comments Off on Bhartruhari Sataka Trisati – Vairaagya Satakam – Gujarati 24 December 2014

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: ભર્તૃહરિ

ચૂડોત્તંસિતચન્દ્રચારુકલિકાચઞ્ચચ્છિખાભાસ્વરો
લીલાદગ્ધવિલોલકામશલભઃ શ્રેયોદશાગ્રે સ્ફુરન |
અન્તઃસ્ફૂર્જદ્‌અપારમોહતિમિરપ્રાગ્ભારમ ઉચ્ચાટયન
શ્વેતઃસદ્મનિ યોગિનાં વિજયતે જ્ઞાનપ્રદીપો હરઃ || 3.1 ||

ભ્રાન્તં દેશમ અનેકદુર્ગવિષમં પ્રાપ્તં ન કિઞ્ચિત્ફલં
ત્યક્ત્વા જાતિકુલાભિમાનમ ઉચિતં સેવા કૃતા નિષ્ફલા |
ભુક્તં માનવિવર્જિતં પરગૃહેષ્વાશઙ્કયા કાકવત
તૃષ્ણે જૃમ્ભસિ પાપકર્મપિશુને નાદ્યાપિ સન્તુષ્યસિ || 3.2 ||

ઉત્ખાતં નિધિશઙ્કયા ક્ષિતિતલં ધ્માતા ગિરેર્ધાતવો
નિસ્તીર્ણઃ સરિતાં પતિર્નૃપતયો યત્નેન સન્તોષિતાઃ |
મન્ત્રારાધનતત્પરેણ મનસા નીતાઃ શ્મશાને નિશાઃ
પ્રાપ્તઃ કાણવરાટકો‌உપિ ન મયા તૃષ્ણે સકામા ભવ || 3.3 ||

ખલાલાપાઃ સૌઢાઃ કથમ અપિ તદ્‌આરાધનપરૈર્નિગૃહ્યાન્તર
બાષ્પં હસિતમ અપિ શૂન્યેન મનસા |
કૃતો વિત્તસ્તમ્ભપ્રતિહતધિયામ અઞ્જલિરપિ
ત્વમ આશે મોઘાશે કિમ અપરમ અતો નર્તયસિ મામ || 3.4 ||

અમીષાં પ્રાણાનાં તુલિતવિસિનીપત્રપયસાં
કૃતે કિં નાસ્માભિર્વિગલિતવિવેકૈર્વ્યવસિતમ |
યદ્‌આઢ્યાનામ અગ્રે દ્રવિણમદનિઃસંજ્ઞમનસાં
કૃતં માવવ્રીડૈર્નિજગુણકથાપાતકમ અપિ || 3.5 ||

ક્ષાન્તં ન ક્ષમયા ગૃહોચિતસુખં ત્યક્તં ન સન્તોષતઃ
સોઢો દુઃસહશીતતાપપવનક્લેશો ન તપ્તં તપઃ |
ધ્યાતં વિત્તમ અહર્નિશં નિત્યમિતપ્રાણૈર્ન શમ્ભોઃ પદં
તત્તત્કર્મ કૃતં યદેવ મુનિભિસ્તૈસ્તૈઃ ફલૈર્વઞ્ચિતાઃ || 3.6 ||

ભોગા ન ભુક્તા વયમ એવ ભુક્તાસ
તપો ન તપ્તં વયમ એવ તપ્તાઃ |
કાલો ન યાતો વયમ એવ યાતાસ્તૃષ્ણા
ન જીર્ણા વયમ એવ જીર્ણાઃ || 3.7 ||

બલિભિર્મુખમ આક્રાન્તં પલિતેનાઙ્કિતં શિરઃ |
ગાત્રાણિ શિથિલાયન્તે તૃષ્ણૈકા તરુણાયતે || 3.8 ||

વિવેકવ્યાકોશે વિદધતિ સમે શામ્યતિ તૃષા
પરિષ્વઙ્ગે તુઙ્ગે પ્રસરતિતરાં સા પરિણતા |
જરાજીર્ણૈશ્વર્યગ્રસનગહનાક્ષેપકૃપણસ્તૃષાપાત્રં
યસ્યાં ભવતિ મરુતામ અપ્યધિપતિઃ || 3.81 ||

નિવૃત્તા ભોગેચ્છા પુરુષબહુમાનો‌உપિ ગલિતઃ
સમાનાઃ સ્વર્યાતાઃ સપદિ સુહૃદો જીવિતસમાઃ |
શનૈર્યષ્ટ્યુત્થાનં ઘનતિમિરરુદ્ધે ચ નયને
અહો મૂઢઃ કાયસ્તદપિ મરણાપાયચકિતઃ || 3.9 ||

આશા નામ નદી મનોરથજલા તૃષ્ણાતરઙ્ગાકુલા
રાગગ્રાહવતી વિતર્કવિહગા ધૈર્યદ્રુમધ્વંસિની |
મોહાવર્તસુદુસ્તરાતિગહના પ્રોત્તુઙ્ગચિન્તાતટી
તસ્યાઃ પરગતા વિશુદ્ધમ અલસો નન્દન્તિ યોગીશ્વરાઃ || 3.10 ||

ન સંસારોત્પન્નં ચરિતમ અનુપશ્યામિ કુશલં
વિપાકઃ પુણ્યાનાં જનયતિ ભયં મે વિમૃશતઃ |
મહદ્ભિઃ પુણ્યૌઘૈશ્ચિરપરિગૃહીતાશ્ચ વિષયા
મહાન્તો જાયન્તે વ્યસનમ ઇવ દાતું વિષયિણામ || 3.11 ||

અવશ્યં યાતારશ્ચિરતરમ ઉષિત્વાપિ વિષયા
વિયોગે કો ભેદસ્ત્યજતિ ન જનો યત્સ્વયમ અમૂન |
વ્રજન્તઃ સ્વાતન્ત્ર્યાદતુલપરિતાપાય મનસઃ
સ્વયં ત્યક્તા હ્યેતે શમસુખમ અનન્તં વિદધતિ || 3.12 ||

બ્રહ્મજ્ઞાનવિવેકનિર્મલધિયઃ કુર્વન્ત્યહો દુષ્કરં
યન્મુઞ્ચન્ત્યુપભોગભાઞ્જ્યપિ ધનાન્યેકાન્તતો નિઃસ્પૃહાઃ |
સમ્પ્રાતાન્ન પુરા ન સમ્પ્રતિ ન ચ પ્રાપ્તૌ દૃઢપ્રત્યયાન
વાઞ્છામાત્રપરિગ્રહાનપિ પરં ત્યક્તું ન શક્તા વયમ || 3.13 ||

ધન્યાનાં ગિરિકન્દરેષુ વસતાં જ્યોતિઃ પરં ધ્યાયતામાનન્દાશ્રુ
જલં પિબન્તિ શકુના નિઃશઙ્કમ અઙ્કેશયાઃ |
અસ્માકં તુ મનોરથોપરચિતપ્રાસાદવાપીતટક્રીડા
કાનનકેલિકૌતુકજુષામ આયુઃ પરં ક્ષીયતે || 3.14 ||

ભિક્ષાશતં તદપિ નીરસમ એકબારં
શય્યા ચ ભૂઃ પરિજનો નિજદેહમાત્રમ |
વસ્ત્રં વિશીર્ણશતખણ્ડમયી ચ કન્થા
હા હા તથાપિ વિષયા ન પરિત્યજન્તિ || 3.15 ||

સ્તનૌ માંસગ્રન્થી કનકકલશાવિત્યુપમિતી
મુખં શ્લેષ્માગારં તદપિ ચ શશાઙ્કેન તુલિતમ |
સ્રવન્મૂત્રક્લિન્નં કરિવરશિરસ્પર્ધિ જઘનં
મુહુર્નિન્દ્યં રૂપં કવિજનવિશેષૈર્ગુરુકૃતમ || 3.16 ||

એકો રાગિષુ રાજતે પ્રિયતમાદેહાર્ધહારી હરો
નીરાગેષુ જનો વિમુક્તલલનાસઙ્ગો ન યસ્માત્પરઃ |
દુર્વારસ્મરબાણપન્નગવિષવ્યાબિદ્ધમુગ્ધો જનઃ
શેષઃ કામવિડમ્બિતાન્ન વિષયાન્ભોક્તું ન મોક્તું ક્ષમઃ || 3.17 ||

અજાનન્દાહાત્મ્યં પતતુ શલભસ્તીવ્રદહને
સ મીનો‌உપ્યજ્ઞાનાદ્બડિશયુતમ અશ્નાતુ પિશિતમ |
વિજાનન્તો‌உપ્યેતે વયમ ઇહ વિયજ્જાલજટિલાન
ન મુઞ્ચામઃ કાનામ અહહ ગહનો મોહમહિમા || 3.18 ||

તૃષા શુષ્યત્યાસ્યે પિબતિ સલિલં શીતમધુરં
ક્ષુધાર્તઃ શાલ્યન્નં કવલયતિ માંસાદિકલિતમ |
પ્રદીપ્તે કામાગ્નૌ સુદૃઢતરમ આલિઙ્ગતિ વધૂં
પ્રતીકારં વ્યાધઃ સુખમ ઇતિ વિપર્યસ્યતિ જનઃ || 3.19 ||

તુઙ્ગં વેશ્મ સુતાઃ સતામ અભિમતાઃ સઙ્ખ્યાતિગાઃ સમ્પદઃ
કલ્યાણી દયિતા વયશ્ચ નવમ ઇત્યજ્ઞાનમૂઢો જનઃ |
મત્વા વિશ્વમ અનશ્વરં નિવિશતે સંસારકારાગૃહે
સંદૃશ્ય ક્ષણભઙ્ગુરં તદખિલં ધન્યસ્તુ સન્ન્યસ્યતિ || 3.20 ||

દીના દીનમુખૈઃ સદૈવ શિશુકૈરાકૃષ્ટજીર્ણામ્બરા
ક્રોશદ્ભિઃ ક્ષુધિતૈર્નિરન્નવિધુરા દૃશ્યા ન ચેદ્ગેહિની |
યાચ્ઞાભઙ્ગભયેન ગદ્ગદગલત્રુટ્યદ્વિલીનાક્ષરં
કો દેહીતિ વદેત્સ્વદગ્ધજઠરસ્યાર્થે મનસ્વી પુમાન || 3.21 ||

અભિમતમહામાનગ્રન્થિપ્રભેદપટીયસી
ગુરુતરગુણગ્રામાભોજસ્ફુટોજ્જ્વલચન્દ્રિકા |
વિપુલવિલલ્લજ્જાવલ્લીવિતાનકુઠારિકા
જઠરપિઠરી દુસ્પુરેયં કરોતિ વિડમ્બનમ || 3.22 ||

પુણ્યે ગ્રામે વને વા મહતિ સિતપટચ્છન્નપાલી કપાલિં
હ્યાદાય ન્યાયગર્ભદ્વિજહુતહુતભુગ્ધૂમધૂમ્રોપકણ્ઠે |
દ્વારં દ્વારં પ્રવિષ્ટો વરમ ઉદરદરીપૂરણાય ક્ષુધાર્તો
માની પ્રાણૈઃ સનાથો ન પુનરનુદિનં તુલ્યકુલ્યેસુ દીનઃ || 3.23 ||

ગઙ્ગાતરઙ્ગકણશીકરશીતલાનિ
વિદ્યાધરાધ્યુષિતચારુશિલાતલાનિ |
સ્થાનાનિ કિં હિમવતઃ પ્રલયં ગતાનિ
યત્સાવમાનપરપિણ્ડરતા મનુષ્યાઃ || 3.24 ||

કિં કન્દાઃ કન્દરેભ્યઃ પ્રલયમ ઉપગતા નિર્ઝરા વા ગિરિભ્યઃ
પ્રધ્વસ્તા વા તરુભ્યઃ સરસગલભૃતો વલ્કલિન્યશ્ચ શાખાઃ |
વીક્ષ્યન્તે યન્મુખાનિ પ્રસભમ અપગતપ્રશ્રયાણાં ખલાનાં
દુઃખાપ્તસ્વલ્પવિત્તસ્મયપવનવશાનર્તિતભ્રૂલતાનિ || 3.25 ||

પુણ્યૈર્મૂલફલૈસ્તથા પ્રણયિનીં વૃત્તિં કુરુષ્વાધુના
ભૂશય્યાં નવપલ્લવૈરકૃપણૈરુત્તિષ્ઠ યાવો વનમ |
ક્ષુદ્રાણામ અવિવેકમૂઢમનસાં યત્રેશ્વરાણાં સદા
વિત્તવ્યાધિવિકારવિહ્વલગિરાં નામાપિ ન શ્રૂયતે || 3.26 ||

ફલં સ્વેચ્છાલભ્યં પ્રતિવનમ અખેદં ક્ષિતિરુહાં
પયઃ સ્થાને સ્થાને શિશિરમધુરં પુણ્યસરિતામ |
મૃદુસ્પર્શા શય્યા સુલલિતલતાપલ્લવમયી
સહન્તે સન્તાપં તદપિ ધનિનાં દ્વારિ કૃપણાઃ || 3.27 ||

યે વર્તન્તે ધનપતિપુરઃ પ્રાર્થનાદુઃખભાજો
યે ચાલ્પત્વં દધતિ વિષયાક્ષેપપર્યાપ્તબુદ્ધેઃ |
તેષામ અન્તઃસ્ફુરિતહસિતં વાસરાણિ સ્મરેયં
ધ્યાનચ્છેદે શિખરિકુહરગ્રાવશય્યાનિષણ્ણઃ || 3.28 ||

યે સન્તોષનિરન્તરપ્રમુદિતસ્તેષાં ન ભિન્ના મુદો
યે ત્વન્યે ધનલુબ્ધસઙ્કલધિયસ્તેસાં ન તૃષ્ણાહતા |
ઇત્થં કસ્ય કૃતે કુતઃ સ વિધિના કીદૃક્પદં સમ્પદાં
સ્વાત્મન્યેવ સમાપ્તહેમમહિમા મેરુર્ન મે રોચતે || 3.29 ||

ભિક્ષાહારમ અદૈન્યમ અપ્રતિસુખં ભીતિચ્છિદં સર્વતો
દુર્માત્સર્યમદાભિમાનમથનં દુઃખૌઘવિધ્વંસનમ |
સર્વત્રાન્વહમ અપ્રયત્નસુલભં સાધુપ્રિયં પાવનં
શમ્ભોઃ સત્રમ અવાયમ અક્ષયનિધિં શંસન્તિ યોગીશ્વરાઃ || 3.30 ||

ભોગે રોગમયં કુલે ચ્યુતિભયં વિત્તે નૃપાલાદ્ભયં
માને ધૈન્યભયં બલે રિપુભયં રૂપે જરાય ભયમ |
શાસ્ત્રે વાદિભયં ગુણે ખલભયં કાયે કૃતાન્તાદ્ભયં
સર્વં વસ્તુ ભયાન્વિતં ભુવિ નણાં વૈરાગ્યમ એવાભયમ || 3.31 ||

આક્રાન્તં મરણેન જન્મ જરસા ચાત્યુજ્જ્વલં યૌવનં
સન્તોષો ધનલિપ્સયા શમમુખં પ્રૌઢાઙ્ગનાવિભ્રમૈઃ |
લોકૈર્મત્સરિભિર્ગુણા વનભુવો વ્યાલૈર્નૃપા દુર્જનૈર
અસ્થૈર્યેણ વિભૂતયો‌உપ્યપહતા ગ્રસ્તં ન કિં કેન વા || 3.32 ||

આધિવ્યાધિશતૈર્જનસ્ય વિવિધૈરારોગ્યમ ઉન્મૂલ્યતે
લક્ષ્મીર્યત્ર પતન્તિ તત્ર વિવૃતદ્વારા ઇવ વ્યાપદઃ |
જાતં જાતમ અવશ્યમ આશુ વિવશં મૃત્યુઃ કરોત્યાત્મસાત
તત્કિં તેન નિરઙ્કુશેન વિધિના યન્નિર્મિતં સુસ્થિરમ || 3.33 ||

ભોગાસ્તુઙ્ગતરઙ્ગભઙ્ગતરલાઃ પ્રાણાઃ ક્ષણધ્વંસિનઃ
સ્તોકાન્યેવ દિનાનિ યૌવનસુખં સ્ફૂર્તિઃ પ્રિયાસુ સ્થિતા |
તત્સંસારમ અસારમ એવ નિખિલં બુદ્ધ્વા બુધા બોધકા
લોકાનુગ્રહપેશલેન મનસા યત્નઃ સમાધીયતામ || 3.34 ||

ભોગા મેઘવિતાનમધ્યવિલસત્સૌદામિનીચઞ્ચલા
આયુર્વાયુવિઘટ્ટિતાબ્જપટલીલીનામ્બુવદ્ભઙ્ગુરમ |
લીલા યૌવનલાલસાસ્તનુભૃતામ ઇત્યાકલય્ય દ્રુતં
યોગે ધૈર્યસમાધિસિદ્ધિસુલભે બુદ્ધિં વિદધ્વં બુધાઃ || 3.35 ||

આયુઃ કલ્લોલલોલં કતિપયદિવસસ્થાયિની યૌવનશ્રીર
અર્થાઃ સઙ્કલ્પકલ્પા ઘનસમયતડિદ્વિભ્રમા ભોગપૂગાઃ |
કણ્ઠાશ્લેષોપગૂઢ તદપિ ચ ન ચિરં યત્પ્રિયાભઃ પ્રણીતં
બ્રહ્મણ્યાસક્તચિત્તા ભવત ભવમયામ્ભોધિપારં તરીતુમ || 3.36 ||

કૃચ્છ્રેણામેધ્યમધ્યે નિયમિતતનુભિઃ સ્થીયતે ગર્ભવાસે
કાન્તાવિશ્લેષદુઃખવ્યતિકરવિષમો યૌવને ચોપભોગઃ |
વામાક્ષીણામ અવજ્ઞાવિહસિતવસતિર્વૃદ્ધભાવો‌உન્યસાધુઃ
સંસારે રે મનુષ્યા વદત યદિ સુખં સ્વલ્પમ અપ્યસ્તિ કિઞ્ચિથ || 3.37 ||

વ્યાઘ્રીવ તિષ્ઠતિ જરા પરિતર્જયન્તી
રોગાશ્ચ શત્રવ ઇવ પ્રહરન્તિ દેહમ |
આયુઃ પરિસ્રવન્તિ ભિન્નઘટાદિવામ્ભો
લોકસ્તથાપ્યહિતમ આચરતીતિ ચિત્રમ || 3.38 ||

ભોગા ભઙ્ગુરવૃત્તયો બહુવિધાસ્તૈરેવ ચાયં ભવસ્તત
કસ્યેહ કૃતે પરિભ્રમત રે લોકાઃ કૃતં ચેષ્ટતૈઃ |
આશાપાશશતાપશાન્તિવિશદં ચેતઃસમાધીયતાં
કામોત્પત્તિવશાત્સ્વધામનિ યદિ શ્રદ્દેયમ અસ્મદ્વચઃ || 3.39 ||

સખે ધન્યાઃ કેચિત્ત્રુટિતભવબન્ધવ્યતિકરા
વનાન્તે ચિત્તાન્તર્વિષમ અવિષયાશીત્વિષગતાઃ |
શરચ્ચન્દ્રજ્યોત્સ્નાધવલગગનાભોગસુભગાં
નયન્તે યે રાત્રિં સુકૃતચયચિન્તૈકશરણાઃ || 3.391 ||

બ્રહ્મેન્દ્રાદિમરુદ્ગણાંસ્તૃણકણાન્યત્ર સ્થિતો મન્યતે
યત્સ્વાદાદ્વિરસા ભવન્તિ વિભવાસ્ત્રૈલોક્યરાજ્યાદયઃ |
ભોગઃ કો‌உપિ સ એવ એક પરમો નિત્યોદિતો જૃમ્ભતે
ભોઃ સાધો ક્ષણભઙ્ગુરે તદિતરે ભોગે રતિં મા કૃથાઃ || 3.40 ||

સા રમ્યા નગરી મહાન્સ નૃપતિઃ સામન્તચક્રં ચ તત
પાર્શ્વે તસ્ય ચ સા વિદગ્ધપરિષત્તાશ્ચન્દ્રબિમ્બાનનાઃ |
ઉદ્વૃત્તઃ સ રાજપુત્રનિવહસ્તે વન્દિનસ્તાઃ કથાઃ
સર્વં યસ્ય વશાદગાત્સ્મૃતિપથં કાલાય તસ્મૈ નમઃ || 3.41 ||

યત્રાનેકઃ ક્વચિદપિ ગૃહે તત્ર તિષ્ઠત્યથૈકો
યત્રાપ્યેકસ્તદનુ બહવસ્તત્ર નૈકો‌உપિ ચાન્તે |
ઇત્થં નયૌ રજનિદિવસૌ લોલયન્દ્વાવિવાક્ષૌ
કાલઃ કલ્યો ભુવનફલકે ક્રડતિ પ્રાણિશારૈઃ || 3.42 ||

આદિત્યસ્ય ગતાગતૈરહરહઃ સંક્ષીયતે જીવિતં
વ્યાપારૈર્બહુકાર્યભારગુરુભિઃ કાલો‌உપિ ન જ્ઞાયતે |
દૃષ્ટ્વા જન્મજરાવિપત્તિમરણં ત્રાસશ્ચ નોત્પદ્યતે
પીત્વા મોહમયીં પ્રમાદમદિરામ ઉન્મત્તભૂતં જગથ || 3.43 ||

રાત્રિઃ સૈવ પુનઃ સ એવ દિવસો મત્વા મુધા જન્તવો
ધાવન્ત્યુદ્યમિનસ્તથૈવ નિભૃતપ્રારબ્ધતત્તત્ક્રિયાઃ |
વ્યાપારૈઃ પુનર્‌ઉક્તભૂતવિષયૈરિત્થં વિધેનામુના
સંસારેણ કદર્થિતા વયમ અહો મોહાન્ન લજ્જામહે || 3.44 ||

ન ધ્યાનં પદમ ઈશ્વરસ્ય વિધિવત્સંસારવિચ્છિત્તયે
સ્વર્ગદ્વારકપાટપાટનપટુર્ધર્મો‌உપિ નોપાર્જિતઃ |
નારીપીનપયોધરોરુયુગલં સ્વપ્ને‌உપિ નાલિઙ્ગિતં
માતુઃ કેવલમ એવ યૌવનવનચ્છેદે કુઠારા વયમ || 3.45 ||

નાભ્યસ્તા પ્રતિવાદિવૃન્દદમની વિદ્યા વિનીતોચિતા
ખડ્ગાગ્રૈઃ કરિકુમ્ભપીઠદલનૈર્નાકં ન નીતં યશઃ |
કાન્તાકોઉમ્‌અલપલ્લવાધરરસઃ પીતો ન ચન્દ્રોદયે
તારુણ્યં ગતમ એવ નિષ્ફલમ અહો શૂન્યાલયે દીપવથ || 3.46 ||

વિદ્યા નાધિગતા કલઙ્કરહિતા વિત્તં ચ નોપાર્જિતં
શુશ્રૂષાપિ સમાહિતેન મનસા પિત્રોર્ન સમ્પાદિતા |
આલોલાયતલોચનાઃ પ્રિયતમાઃ સ્વપ્ને‌உપિ નાલિઙ્ગિતાઃ
કાલો‌உયં પરપિણ્ડલોલુપતયા કાકૈરિવ પ્રેર્યતે || 3.47 ||

વયં યેભ્યો જાતાશ્ચિરપરિગતા એવ ખલુ તે
સમં યૈઃ સંવૃદ્ધાઃ સ્મૃતિવિષયતાં તે‌உપિ ગમિતાઃ |
ઇદાનીમ એતે સ્મઃ પ્રતિદિવસમ આસન્નપતના
ગતાસ્તુલ્યાવસ્થાં સિકતિલનદીતીરતરુભિઃ || 3.48 ||

આયુર્વર્ષશતં નણાં પરિમિતં રાત્રૌ તદ્‌અર્ધં ગતં
તસ્યાર્ધસ્ય પરસ્ય ચાર્ધમ અપરં બાલત્વવૃદ્ધત્વયોઃ |
શેષં વ્યાધિવિયોગદુઃખસહિતં સેવાદિભિર્નીયતે
જીવે વારિતરઙ્ગચઞ્ચલતરે સૌખ્યં કુતઃ પ્રાણિનામ || 3.49 ||

ક્ષણં બાલો ભૂત્વા ક્ષણં પૈ યુવા કામરસિકઃ
ક્ષણં વિત્તૈર્હીનઃ ક્ષણમ અપિ ચ સમ્પૂર્ણવિભવઃ |
જરાજીર્ણૈરઙ્ગૈર્નટ ઇવ બલીમણ્ડિતતનૂર
નરઃ સંસારાન્તે વિશતિ યમધાનીયવનિકામ || 3.50 ||

ત્વં રાજા વયમ અપ્યુપાસિતગુરુપ્રજ્ઞાભિમાનોન્નતાઃ
ખ્યાતસ્ત્વં વિભવૈર્યશાંસિ કવયો દિક્ષુ પ્રતન્વન્તિ નઃ |
ઇત્થં માનધનાતિદૂરમ ઉભયોરપ્યાવયોરન્તરં
યદ્યસ્માસુ પરાઙ્મુખો‌உસિ વયમ અપ્યેકાન્તતો નિઃસ્પૃહા || 3.51 ||

અર્થાનામ ઈશિષે ત્વં વયમ અપિ ચ ગિરામ ઈશ્મહે યાવદર્થં
શૂરસ્ત્વં વાદિદર્પવ્યુપશમનવિધાવક્ષયં પાટવં નઃ |
સેવન્તે ત્વાં ધનાઢ્યા મતિમલહતયેમામ અપિ શ્રોતુકામામય્ય
અપ્યાસ્થા ન તે ચેત્ત્વયિ મમ નિતરામ એવ રાજન્નનાસ્થા || 3.52 ||

વયમ ઇહ પરિતુષ્ટા વલ્કલૈસ્ત્વં દુકૂલૈઃ
સમ ઇહ પરિતોષો નિર્વિશેષો વિશેષઃ |
સ તુ ભવતુ દરિદ્રો યસ્ય તૃષ્ણા વિશાલા
મનસિ ચ પરિતુષ્ટે કો‌உર્થવાન્કો દરિદ્રઃ || 3.53 ||

ફલમ અલમ અશનાય સ્વાદુ પાનાય તોયં
ક્ષિતિરપિ શયનાર્થં વાસસે વલ્કલં ચ |
નવઘનમધુપાનભ્રાન્તસર્વેન્દ્રિયાણામવિનયમ
અનુમન્તું નોત્સહે દુર્જનાનામ || 3.54 ||

અશ્નીમહિ વયં ભિક્ષામ આશાવાસો વસીમહિ |
શયીમહિ મહીપૃષ્ઠે કુર્વીમહિ કિમ ઈશ્વરૈઃ || 3.55 ||

ન નટા ના વિટા ન ગાયકા ન ચ સભ્યેતરવાદચુઞ્ચવઃ |
નૃપમ ઈક્ષિતુમ અત્ર કે વયં સ્તનભારાનમિતા ન યોષિતઃ || 3.56 ||

વિપુલહૃદયૈરીશૈરેતજ્જગજ્જનિતં પુરા
વિધૃતમ અપરૈર્દત્તં ચાન્યૈર્વિજિત્ય તૃણં યથા |
ઇહ હિ ભુવનાન્યન્યૈર્ધીરાશ્ચતુર્દશ ભુઞ્જતે
કતિપયપુરસ્વામ્યે પુંસાં ક એષ મદજ્વરઃ || 3.57 ||

અભુક્તાયાં યસ્યાં ક્ષણમ અપિ ન યાતં નૃપશતૈર
ધુવસ્તસ્યા લાભે ક ઇવ બહુમાનઃ ક્ષિતિભૃતામ |
તદ્‌અંશસ્યાપ્યંશે તદ્‌અવયલેશે‌உપિ પતયો
વિષાદે કર્તવ્યે વિદધતિ જડાઃ પ્રત્યુત મુદમ || 3.58 ||

મૃત્પિણ્ડો જલરેખયા બલયતિઃ સર્વો‌உપ્યયં નન્વણુઃ
સ્વાંશીકૃત્ય સ એવ સઙ્ગરશતૈ રાજ્ઞાં ગણા ભુઞ્જતે |
યે દદ્યુર્દદતો‌உથવા કિમ અપરં ક્ષુદ્રા દરિદ્રં ભૃશં
ધિગ્ધિક્તાન્પુરુષાધમાન્ધનકણાન્વાઞ્છન્તિ તેભ્યો‌உપિ યે || 3.59 ||

સ જાતઃ કો‌உપ્યાસીન્મદનરિપુણા મૂર્ધ્નિ ધવલં
કપાલં યસ્યોચ્ચૈર્વિનિહિતમ અલઙ્કારવિધયે |
નૃભિઃ પ્રાણત્રાણપ્રવણમતિભિઃ કૈશ્ચિદધુના
નમદ્ભિઃ કઃ પુંસામ અયમ અતુલદર્પજ્વરભરઃ || 3.60 ||

પરેષાં ચેતાંસિ પ્રતિદિવસમ આરાધ્ય બહુધા
પ્રસાદં કિં નેતું વિશસિ હૃદય ક્લેશકલિતમ |
પ્રસન્ને ત્વય્યન્તઃસવયમુદિતચિન્તામણિગણો
વિવિક્તઃ સઙ્કલ્પઃ કિમ અભિલષિતં પુષ્યતિ ન તે || 3.61 ||

સત્યામ એવ ત્રિલોકીસરિતિ હરશિરશ્ચુમ્બિનીવચ્છટાયાં
સદ્વૃત્તિં કલ્પયન્ત્યાં બટવિટપભવૈર્વલ્કલૈઃ સત્ફલૈશ્ચ |
કો‌உયં વિદ્વાન્વિપત્તિજ્વરજનિતરુજાતીવદુઃખાસિકાનાં
વક્ત્રં વીક્ષેત દુઃસ્થે યદિ હિ ન વિભૃયાત્સ્વે કુટુમ્બે‌உનુકમ્પામ || 3.611 ||

પરિભ્રમસિ કિં મુધા ક્વચન ચિત્ત વિશ્રામ્યતાં
સ્વયં ભવતિ યદ્યથા ભવતિ તત્તથા નાન્યથા |
અતીતમ અનનુસ્મરન્નપિ ચ ભાવ્યસઙ્કલ્પયન્નતર્કિત
સમાગમાનુભવામિ ભોગનાહમ || 3.62 ||

એતસ્માદ્વિરમેન્દ્રિયાર્થગહનાદાયાસકાદાશ્રયશ્રેયો
માર્ગમ અશેષદુઃખશમનવ્યાપારદક્ષં ક્ષણાત |
સ્વાત્મીભાવમ ઉપૈહિ સન્ત્યજ નિજાં કલ્લોલલોલં ગતિં
મા ભૂયો ભજ ભઙ્ગુરાં ભવરતિં ચેતઃ પ્રસીદાધુના || 3.63 ||

મોહં માર્જય તામ ઉપાર્જય રતિં ચન્દ્રાર્ધચૂડામણૌ
ચેતઃ સ્વર્ગતરઙ્ગિણીતટભુવામ આસઙ્ગમ અઙ્ગીકુરુ |
કો વા વીચિષુ બુદ્બુદેષુ ચ તડિલ્લેખાસુ ચ શ્રીષુ ચ
જ્વાલાગ્રેષુ ચ પન્નગેષુ સરિદ્વેગેષુ ચ ચપ્રત્યયઃ || 3.64 ||

ચેતશ્ચિન્તય મા રમાં સકૃદિમામ અસ્થાયિનીમ આસ્થયા
ભૂપાલભ્રુકુટીકુટીવિહરણવ્યાપારપણ્યાઙ્ગનામ |
કન્થાકઞ્ચુકિનઃ પ્રવિશ્ય ભવનદ્વારાણિ વારાણસીરથ્યા
પઙ્ક્તિષુ પાણિપાત્રપતિતાં ભિક્ષામ અપેક્ષામહે || 3.65 ||

અગ્રે ગીતં સરસકવયઃ પાર્શ્વયોર્દાક્ષિણાત્યાઃ
પશ્ચાલ્લીલાવલયરણિતં ચામરગ્રાહિણીનામ |
યદ્યસ્ત્યેવં કુરુ ભવરસાસ્વાદને લમ્પટત્વં
નો ચેચ્ચેતઃ પ્રવિશ સહસા નિર્વિકલ્પે સમાધૌ || 3.66 ||

પ્રાપ્તાઃ શ્રિયઃ સકલકામદુધાસ્તતઃ કિં
ન્યસ્તં પદં શિરસિ વિદ્વિષતાં તતઃ કિમ |
સમ્પાદિતાઃ પ્રણયિનો વિભવૈસ્તતઃ કિં
કલ્પં સ્થિતાસ્તનુભૃતાં તનવસ્તતઃ કિમ || 3.67 ||

ભક્તિર્ભવે મરણજન્મભયં હૃદિસ્થં
સ્નેહો ન બન્ધુષુ ન મન્મથજા વિકારાઃ |
સંસર્જ દોષરહિતા વિજયા વનાન્તા
વૈરાગ્યમ અસ્તિ કિમ ઇતઃ પરમર્થનીયમ || 3.68 ||

તસ્માદનન્તમ અજરં પરમં વિકાસિ
તદ્બ્રહ્મ ચિન્તય કિમ એભિરસદ્વિકલ્પૈઃ |
યસ્યાનુષઙ્ગિણ ઇમે ભુવનાધિપત્યભોગાદયઃ
કૃપણલોકમતા ભવન્તિ || 3.69 ||

પાતાલમ આવિશસિ યાસિ નભો વિલઙ્ઘ્ય
દિઙ્મણ્ડલં ભ્રમસિ માનસ ચાપલેન |
ભ્રાન્ત્યાપિ જાતુ વિમલં કથમ આત્મનીનં
ન બ્રહ્મ સંસરસિ વિર્વૃતિમમ એષિ યેન || 3.70 ||

કિં વેદૈઃ સ્મૃતિભિઃ પુરાણપઠનૈઃ શાસ્ત્રૈર્મહાવિસ્તરૈઃ
સ્વર્ગગ્રામકુટીનિવાસફલદૈઃ કર્મક્રિયાવિભ્રમૈઃ |
મુક્ત્વૈકં ભવદુઃખભારરચનાવિધ્વંસકાલાનલં
સ્વાત્માનન્દપદપ્રવેશકલનં શેસૈર્વાણિગ્વૃત્તિભિઃ || 3.71 ||

નાયં તે સમયો રહસ્યમ અધુના નિદ્રાતિ નાથો યદિ
સ્થિત્વા દ્રક્ષ્યતિ કુપ્યતિ પ્રભુરિતિ દ્વારેષુ યેષાં વચઃ |
ચેતસ્તાનપહાય યાહિ ભવનં દેવસ્ય વિશ્વેશિતુર
નિર્દૌવારિકનિર્દયોક્ત્ય્‌અપરુષં નિઃસોઉમ્‌અશર્મપ્રદમ || 3.711 ||

યતો મેરુઃ શ્રીમાન્નિપતતિ યુગાન્તાગ્નિવલિતઃ
સમુદ્રાઃ શુષ્યન્તિ પ્રચુરમકરગ્રાહનિલયાઃ |
ધરા ગચ્છત્યન્તં ધરણિધરપાદૈરપિ ધૃતા
શરીરે કા વાર્તા કરિકલભકર્ણાગ્રચપલે || 3.72 ||

ગાત્રં સઙ્કુચિતં ગતિર્વિગલિતા ભ્રષ્ટા ચ દન્તાવલિર
દૃષ્ટિર્નક્ષ્યતિ વર્ધતે વધિરતા વક્ત્રં ચ લાલાયતે |
વાક્યં નાદ્રિયતે ચ બાન્ધવજનો ભાર્યા ન શુશ્રૂષતે
હા કષ્ટં પુરુષસ્ય જીર્ણવયસઃ પુત્રો‌உપ્યમિત્રાયતે || 3.73 ||

વર્ણં સિતં શિરસિ વીક્ષ્ય શિરોરુહાણાં
સ્થાનં જરાપરિભવસ્ય તદા પુમાંસમ |
આરોપિતાંસ્થિશતકં પરિહૃત્ય યાન્તિ
ચણ્ડાલકૂપમ ઇવ દૂરતરં તરુણ્યઃ || 3.74 ||

યાવત્સ્વસ્થમ ઇદં શરીરમ અરુજં યાવચ્ચ દૂરે જરા
યાવચ્ચેન્દ્રિયશક્તિરપ્રતિહતા યાવત્ક્ષયો નાયુષઃ |
આત્મશ્રેયસિ તાવદેવ વિદુષા કાર્યઃ પ્રયત્નો મહાન
સન્દીપ્તે ભવને તુ કૂપખનનં પ્રત્યુદ્યમઃ કીદૃશઃ || 3.75 ||

તપસ્યન્તઃ સન્તઃ કિમ અધિનિવસામઃ સુરનદીં
ગુણોદારાન્દારાનુત પરિચરામઃ સવિનયમ |
પિબામઃ શાસ્ત્રૌઘાનુતવિવિધકાવ્યામૃતરસાન
ન વિદ્મઃ કિં કુર્મઃ કતિપયનિમેષાયુષિ જને || 3.76 ||

દુરારાધ્યાશ્ચામી તુરગચલચિત્તાઃ ક્ષિતિભુજો
વયં તુ સ્થૂલેચ્છાઃ સુમહતિ ફલે બદ્ધમનસઃ |
જરા દેહં મૃત્યુર્હરતિ દયિતં જીવિતમ ઇદં
સખે નાન્યચ્છ્રેયો જગતિ વિદુષે‌உન્યત્ર તપસઃ || 3.77 ||

માને મ્લાયિનિ ખણ્ડિતે ચ વસુનિ વ્યર્થે પ્રયાતે‌உર્થિનિ
ક્ષીણે બન્ધુજને ગતે પરિજને નષ્ટે શનૈર્યૌવને |
યુક્તં કેવલમ એતદેવ સુધિયાં યજ્જહ્નુકન્યાપયઃપૂતાગ્રાવ
ગિરીન્દ્રકન્દરતટીકુઞ્જે નિવાસઃ ક્વચિથ || 3.78 ||

રમ્યાશ્ચન્દ્રમરીચયસ્તૃણવતી રમ્યા વનાન્તસ્થલી
રમ્યં સાધુસમાગમાગતસુખં કાવ્યેષુ રમ્યાઃ કથાઃ |
કોપોપાહિતબાષ્પબિન્દુતરલં રમ્યં પ્રિયાયા મુખં
સર્વં રમ્યમ અનિત્યતામ ઉપગતે ચિત્તે ન કિઞ્ચિત્પુનઃ || 3.79 ||

રમ્યં હર્મ્યતલં ન કિં વસતયે શ્રવ્યં ન ગેયાદિકં
કિં વા પ્રાણસમાસમાગમસુખં નૈવાધિકપ્રીતયે |
કિન્તુ ભ્રાન્તપતઙ્ગક્ષપવનવ્યાલોલદીપાઙ્કુરચ્છાયા
ચઞ્ચલમ આકલય્ય સકલં સન્તો વનાન્તં ગતાઃ || 3.80 ||

આ સંસારાત્ત્રિભુવનમ ઇદં ચિન્વતાં તાત્તાદૃઙ્નૈવાસ્માકં
નયનપદવીં શ્રોત્રમાર્ગં ગતો વા |
યો‌உયં ધત્તે વિષયકરિણો ગાઢગૂઢાભિમાનક્ષીવસ્યાન્તઃ
કરણકરિણઃ સંયમાલાનલીલામ || 3.81 ||

યદેતત્સ્વચ્છન્દં વિહરણમ અકાર્પણ્યમ અશનં
સહાર્યૈઃ સંવાસઃ શ્રુતમ ઉપશમૈકવ્રતફલમ |
મનો મન્દસ્પન્દં બહિરપિ ચિરસ્યાપિ વિમૃશન્ન
જાને કસ્યૈષા પરિણતિરુદારસ્ય તપસઃ || 3.82 ||

જીર્ણા એવ મનોરથાશ્ચ હૃદયે યાતં ચ તદ્યૌવનં
હન્તાઙ્ગેષુ ગુણાશ્બન્ધ્યફલતાં યાતા ગુણજ્ઞૈર્વિના |
કિં યુક્તં સહસાભ્યુપૈતિ બલવાન્કાલઃ કૃતાન્તો‌உક્ષમી
હા જ્ઞાતં મદનાન્તકાઙ્ઘ્રિયુગલં મુક્ત્વાસ્તિ નાન્યો ગતિઃ || 3.83 ||

મહેશ્વરે વા જગતામ અધીશ્વરે
જનાર્દને વા જગદ્‌અન્તરાત્મનિ |
ન વસ્તુભેદપ્રતિપત્તિરસ્તિ મે
તથાપિ ભક્તિસ્તરુણેન્દુશેખરે || 3.84 ||

સ્ફુરત્સ્ફારજ્યોત્સ્નાધવલિતતલે ક્વાપિ પુલિને
સુખાસીનાઃ શાન્તધ્વન્તિસુ રજનીષુ દ્યુસરિતઃ |
ભવાભોગોદ્વિગ્નાઃ શિવ શિવ શિવેત્યુચ્ચવચસઃ
કદા યાસ્યામો‌உતર્ગતબહુલબાષ્પાકુલદશામ || 3.85 ||

મહાદેવો દેવઃ સરિદપિ ચ સૈષા સુરસરિદ્ગુહા
એવાગારં વસનમ અપિ તા એવ હરિતઃ |
સુહૃદા કાલો‌உયં વ્રતમ ઇદમ અદૈન્યવ્રતમ ઇદં
કિયદ્વા વક્ષ્યામો વટવિટપ એવાસ્તુ દયિતા || 3. ||

વિતીર્ણે સર્વસ્વે તરુણકરુણાપૂર્ણહૃદયાઃ
સ્મરન્તઃ સંસારે વિગુણપરિણામાં વિધિગતિમ |
વયં પુણ્યારણ્યે પરિણતશરચ્ચન્દ્રકિરણાસ
ત્રિયામા નેસ્યામો હરચરણચિન્તૈકશરણાઃ || 3.86 ||

કદા વારાણસ્યામ અમરતટિનીરોધસિ વસન
વસાનઃ કૌપીનં શિરસિ નિદધાનો‌உઞ્જલિપુટમ |
અયે ગૌરીનાથ ત્રિપુરહર શમ્ભો ત્રિનયન
પ્રસીદેત્યાક્રોશન્નિમિષમ ઇવ નેષ્યામિ દિવસાન || 3.87 ||

ઉદ્યાનેષુ વિચિત્રભોજનવિધિસ્તીવ્રાતિતીવ્રં તપઃ
કૌપીનાવરણં સુવસ્ત્રમ અમિતં ભિક્ષાટનં મણ્ડનમ |
આસન્નં મરણં ચ મઙ્ગલસમં યસ્યાં સમુત્પદ્યતે
તાં કાશીં પરિહૃત્ય હન્ત વિબુધૈરન્યત્ર કિં સ્થીયતે || 3. ||

સ્નાત્વા ગાઙ્ગૈઃ પયોભિઃ શુચિકુસુમફલૈરર્ચયિત્વા વિભો ત્વા
ધ્યેયે ધ્યાનં નિવેશ્ય ક્ષિતિધરકુહરગ્રાવપર્યઙ્કમૂલે |
આત્મારામઃ ફલાશી ગુરુવચનરતસ્ત્વત્પ્રસાદાત્સ્મરારે
દુઃખં મોક્ષ્યે કદાહં સમકરચરણે પુંસિ સેવાસમુત્થમ || 3.88 ||

એકાકી નિઃસ્પૃહઃ શાન્તઃ પાણિપાત્રો દિગમ્બરઃ |
કદા શમ્ભો ભવિષ્યામિ કર્મનિર્મૂલનક્ષમઃ || 3.89 ||

પાણિં પાત્રયતાં નિસર્ગશુચિના ભૈક્ષેણ સન્તુષ્યતાં
યત્ર ક્વાપિ નિષીદતાં બહુતૃણં વિશ્વં મુહુઃ પશ્યતામ |
અત્યાગે‌உપિ તનોરખણ્ડપરમાનન્દાવબોધસ્પૃશા
મધ્વા કો‌உપિ શિવપ્રસાદસુલભઃ સમ્પત્સ્યતે યોગિનામ || 3.90 ||

કૌપીનં શતખણ્ડજર્જરતરં કન્થા પુનસ્તાદૃશી
નૈશ્ચિન્ત્યં નિરપેક્ષભૈક્ષ્યમ અશનં નિદ્રા શ્મશાને વને |
સ્વાતન્ત્ર્યેણ નિરઙ્કુશં વિહરણં સ્વાન્તં પ્રશાન્તં સદા
સ્થૈર્યં યોગમહોત્સવે‌உપિ ચ યદિ ત્રૈલોક્યરાજ્યેન કિમ || 3.91 ||

બ્રહ્માણ્ડં મણ્ડલીમાત્રં કિં લોભાય મનસ્વિનઃ |
શફરીસ્ફુર્તેનાબ્ધિઃ ક્ષુબ્ધો ન ખલુ જાયતે || 3.92 ||

માતર્લક્ષ્મિ ભજસ્વ કઞ્ચિદપરં મત્કાઙ્ક્ષિણી મા સ્મ ભૂર
ભોગેષુ સ્પૃહયાલવસ્તવ વશે કા નિઃસ્પૃહાણામ અસિ |
સદ્યઃ સ્યૂતપલાશપત્રપુટિકાપાત્રૈઃ પવિત્રીકૃતૈર
ભિક્ષાવસ્તુભિરેવ સમ્પ્રતિ વયં વૃત્તિં સમીહામહે || 3.93 ||

મહાશય્યા પૃથ્વી વિપુલમ ઉપધાનં ભુજલતાં
વિતાનં ચાકાશં વ્યજનમ અનુકૂલો‌உયમ અનિલઃ |
શરચ્ચન્દ્રો દીપો વિરતિવનિતાસઙ્ગમુદિતઃ
સુખી શાન્તઃ શેતે મુનિરતનુભૂતિર્નૃપ ઇવ || 3.94 ||

ભિક્ષાસી જનમધ્યસઙ્ગરહિતઃ સ્વાયત્તચેષ્ટઃ સદા
હાનાદાનવિરક્તમાર્ગનિરતઃ કશ્ચિત્તપસ્વી સ્થિતઃ |
રથ્યાકીર્ણવિશીર્ણજીર્ણવસનઃ સમ્પ્રાપ્તકન્થાસનો
નિર્માનો નિરહઙ્કૃતિઃ શમસુખાભોગૈકબદ્ધસ્પૃહઃ || 3.95 ||

ચણ્ડાલઃ કિમ અયં દ્વિજાતિરથવા શૂદ્રો‌உથ કિં તાપસઃ
કિં વા તત્ત્વવિવેકપેશલમતિર્યોગીશ્વરઃ કો‌உપિ કિમ |
ઇત્યુત્પન્નવિકલ્પજલ્પમુખરૈરાભાષ્યમાણા જનૈર
ન ક્રુદ્ધાઃ પથિ નૈવ તુષ્ટમનસો યાન્તિ સ્વયં યોગિનઃ || 3.96 ||

હિંસાશૂન્યમ અયત્નલભ્યમ અશનં ધાત્રા મરુત્કલ્પિતં
વ્યાલાનં પશવસ્તૃણાઙ્કુરભુજસ્તુષ્ટાઃ સ્થલીશાયિનઃ |
સંસારાર્ણવલઙ્ઘનક્ષમધિયાં વૃત્તિઃ કૃતા સા નૃણાં
તામ અન્વેષયતાં પ્રયાન્તિ સતતં સર્વં સમાપ્તિં ગુણાઃ || 3.97 ||

ગઙ્ગાતીરે હિમગિરિશિલાબદ્ધપદ્માસનસ્ય
બ્રહ્મધ્યાનાભ્યસનવિધિના યોગનિદ્રાં ગતસ્ય |
કિં તૈર્ભાવ્યં મમ સુદિવસૈર્યત્ર તે નિર્વિશઙ્કાઃ
કણ્ડૂયન્તે જરઠહરિણાઃ સ્વાઙ્ગમ અઙ્ગે મદીયે || 3.98 ||

જીર્ણાઃ કન્થા તતઃ કિં સિતમ અમલપટં પટ્ટસૂત્રં તતઃ કિં
એકા ભાર્યા તતઃ કિં હયકરિસુગણૈરાવૃતો વા તતઃ કિમ |
ભક્તં ભુક્તં તતઃ કિં કદશનમ અથવા વાસરાન્તે તતઃ કિં
વ્યક્તજ્યોતિર્ન વાન્તર્મથિતભવભયં વૈભવં વા તતઃ કિમ || 3. ||

પાણિઃ પાત્રં પવિત્રં ભ્રમણપરિગતં ભૈક્ષ્યમ અક્ષય્યમ અન્નં
વિસ્તીર્ણં વસ્ત્રમ આશાદશકમ અચપલં તલ્પમ અસ્વલ્પમ ઉર્વીમ |
યેષાં નિઃસઙ્ગતાઙ્ગીકરણપરિણતસ્વાન્તસન્તોષિણસ્તે
ધન્યાઃ સંન્યસ્તદૈન્યવ્યતિકરનિકરાઃ કર્મ નિર્મૂલયન્તિ || 3.99 ||

ત્રૈલોક્યાધિપતિત્વમ એવ વિરસં યસ્મિન્મહાશાસને
તલ્લબ્ધ્વાસનવસ્ત્રમાનઘટને ભોગે રતિં મા કૃથાઃ |
ભોગઃ કો‌உપિ સ એક એવ પરમો નિત્યોદિતા જૃમ્ભને
યત્સ્વાદાદ્વિરસા ભવન્તિ વિસયાસ્ત્રૈલોક્યરાજ્યાદયઃ || 3.991 ||

માતર્મેદિનિ તાત મારુતિ સખે તેજઃ સુબન્ધો જલ
ભ્રાતર્વ્યોઉમ્‌અ નિબદ્ધ એષ ભવતામ અન્ત્યઃ પ્રણામાઞ્જલિઃ |
યુષ્મત્સઙ્ગવશોપજાતસુકૃતસ્ફારસ્ફુરન્નિર્મલજ્ઞાનાપાસ્ત
સમસ્તમોહમહિમા લીને પરબ્રહ્મણિ || 3.100 ||

શય્યા શૈલશિલાગૃહં ગિરિગુહા વસ્ત્રં તરુણાં ત્વચઃ
સારઙ્ગાઃ સુહૃદો નનુ ક્ષિતિરુહાં વૃત્તિઃ ફલૈઃ કોઉમ્‌અલૈઃ |
યેસાં નિર્ઝરમ અમ્બુપાનમ ઉચિતં રત્યૈ તુ વિદ્યાઙ્ગના
મન્યે તે પરમેશ્વરાઃ શિરસિ યરિ બદ્ધો ન સેવાઞ્જલિઃ || 3.1001 ||

ધૈર્યં યસ્ય પિતા ક્ષમા ચ જનની શાન્તિશ્ચિરં ગેહિની
સત્યં મિત્રમ ઇદં દયા ચ ભગિની ભ્રાતા મનઃસંયમઃ |
શય્યા ભૂમિતલં દિશો‌உપિ વસનં જ્ઞાનામૃતં ભોજનં
હ્યેતે યસ્ય કુટુમ્બિનો વદ સખે કસ્માદ્ભયં યોગિનઃ || 3.1002 ||

અહો વા હારે વા બલવતિ રિપૌ વા સુહૃદિ વા
મણૌ વા લોષ્ઠે વા કુસુમશયને વા દૃષદિ વા |
તૃણે વા સ્ત્રૈણે વા મમ સમદૃશો યાન્તિ દિવસાઃ
ક્વચિત્પુણ્યારણ્યે શિવ શિવ શિવેતિ પ્રલપતઃ || 3.1003 ||

Gujarati

Bhartruhari Sataka Trisati – Srungaara Satakam – Gujarati

Comments Off on Bhartruhari Sataka Trisati – Srungaara Satakam – Gujarati 24 December 2014

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: ભર્તૃહરિ

શમ્ભુસ્વયમ્ભુહરયો હરિણેક્ષણાનાં
યેનાક્રિયન્ત સતતં ગૃહકુમ્ભદાસાઃ |
વાચામ અગોચરચરિત્રવિચિત્રિતાય
તસ્મૈ નમો ભગવતે મકરધ્વજાય || 2.1 ||

સ્મિતેન ભાવેન ચ લજ્જયા ભિયા
પરાણ્મુખૈરર્ધકટાક્ષવીક્ષણૈઃ |
વચોભિરીર્ષ્યાકલહેન લીલયા
સમસ્તભાવૈઃ ખલુ બન્ધનં સ્ત્રિયઃ || 2.2 ||

ભ્રૂચાતુર્યાત્કુષ્ચિતાક્ષાઃ કટાક્ષાઃ
સ્નિગ્ધા વાચો લજ્જિતાન્તાશ્ચ હાસાઃ |
લીલામન્દં પ્રસ્થિતં ચ સ્થિતં ચ
સ્ત્રીણામ એતદ્ભૂષણં ચાયુધં ચ || 2.3 ||

ક્વચિત્સભ્રૂભઙ્ગૈઃ ક્વચિદપિ ચ લજ્જાપરિગતૈઃ
ક્વચિદ્ભૂરિત્રસ્તૈઃ ક્વચિદપિ ચ લીલાવિલલિતૈઃ |
કુમારીણામ એતૈર્મદનસુભગૈર્નેત્રવલિતૈઃ
સ્ફુરન્નીલાબ્જાનાં પ્રકરપરિકીર્ણા ઇવ દિશઃ || 2.4 ||

વક્ત્રં ચન્દ્રવિકાસિ પઙ્કજપરીહાસક્ષમે લોચને
વર્ણઃ સ્વર્ણમ અપાકરિષ્ણુરલિનીજિષ્ણુઃ કચાનાં ચયઃ |
બક્ષોજાવિભકુમ્ભવિભ્રમહરૌ ગુર્વી નિતમ્બસ્થલી
વાચાં હારિ ચ માર્દવં યુવતીષુ સ્વાભાવિકં મણ્ડનમ || 2.5 ||

સ્મિતકિઞ્ચિન્મુગ્ધં સરલતરલો દૃષ્ટિવિભવઃ
પરિસ્પન્દો વાચામ અભિનવવિલાસોક્તિસરસઃ |
ગતાનામ આરમ્ભઃ કિસલયિતલીલાપરિકરઃ
સ્પૃશન્ત્યાસ્તારુણ્યં કિમ ઇવ ન હિ રમ્યં મૃગદૃશઃ || 2.6 ||

દ્રષ્ટવ્યેષુ કિમ ઉત્તમં મૃગદૃશઃ પ્રેમપ્રસન્નં મુખં
ઘ્રાતવેષ્વપિ કિં તદ્‌આસ્યપવનઃ શ્રવ્યેષુ કિં તદ્વચઃ |
કિં સ્વાદ્યેષુ તદ્‌ઓષ્ઠપલ્લવરસઃ સ્પૃશ્યેષુ કિં તદ્વપુર્ધ્યેયં
કિં નવયૌવને સહૃદયૈઃ સર્વત્ર તદ્વિભ્રમાઃ || 2.7 ||

એતાશ્ચલદ્વલયસંહતિમેખલોત્થઝઙ્કાર
નૂપુરપરાજિતરાજહંસ્યઃ |
કુર્વન્તિ કસ્ય ન મનો વિવશં તરુણ્યો
વિત્રસ્તમુગ્ધહરિણીસદૃશૈઃ કટાક્ષૈઃ || 2.8 ||

કુઙ્કુમપઙ્કકલઙ્કિતદેહા
ગૌરપયોધરકમ્પિતહારા |
નૂપુરહંસરણત્પદ્મા
કં ન વશીકુરુતે ભુવિ રામા || 2.9 ||

નૂનં હિ તે કવિવરા વિપરીતવાચો
યે નિત્યમ આહુરબલા ઇતિ કામિનીસ્તાઃ |
યાભિર્વિલોલિતરતારકદૃષ્ટિપાતૈઃ
શક્રાદયો‌உપિ વિજિતાસ્ત્વબલાઃ કથં તાઃ || 2.10 ||

નૂનમ આજ્ઞાકરસ્તસ્યાઃ સુભ્રુવો મકરધ્વજઃ |
યતસ્તન્નેત્રસઞ્ચારસૂચિતેષુ પ્રવર્તતે || 2.11 ||

કેશાઃ સંયમિનઃ શ્રુતેરપિ પરં પારં ગતે લોચને
અન્તર્વક્ત્રમ અપિ સ્વભાવશુચિભીઃ કીર્ણં દ્વિજાનાં ગણૈઃ |
મુક્તાનાં સતતાધિવાસરુચિરૌ વક્ષોજકુમ્ભાવિમાવિત્થં
તન્વિ વપુઃ પ્રશાન્તમ અપિ તેરાગં કરોત્યેવ નઃ || 2.12 ||

મુગ્ધે ધાનુષ્કતા કેયમ અપૂર્વા ત્વયિ દૃશ્યતે |
યયા વિધ્યસિ ચેતાંસિ ગુણૈરેવ ન સાયકૈઃ || 2.13 ||

સતિ પ્રદીપે સત્યગ્નૌ સત્સુ તારારવીન્દુષુ |
વિના મે મૃગશાવાક્ષ્યા તમોભૂતમ ઇદં જગથ || 2.14 ||

ઉદ્વૃત્તઃ સ્તનભાર એષ તરલે નેત્રે ચલે ભ્રૂલતે
રાગાધિષ્ઠિતમ ઓષ્ઠપલ્લવમ ઇદં કુર્વન્તુ નામ વ્યથામ |
સૌભાગ્યાક્ષરમાલિકેવ લિખિતા પુષ્પાયુધેન સ્વયં
મધ્યસ્થાપિ કરોતિ તાપમ અધિકં રોઉમ્‌આવલિઃ કેન સા || 2.15 ||

મુખેન ચન્દ્રકાન્તેન મહાનીલૈઃ શિરોરુહૈઃ |
કરાભ્યાં પદ્મરાગાભ્યાં રેજે રત્નમયીવ સા || 2.16 ||

ગુરુણા સ્તનભારેણ મુખચન્દ્રેણ ભાસ્વતા |
શનૈશ્ચરાભ્યાં પાદાભ્યાં રેજે ગ્રહમયીવ સા || 2.17 ||

તસ્યાઃ સ્તનૌ યદિ ઘનૌ જઘનં ચ હારિ
વક્ત્રં ચ ચારુ તવ ચિત્ત કિમ આકુલત્વમ |
પુણ્યં કુરુષ્વ યદિ તેષુ તવાસ્તિ વાઞ્છા
પુણ્યૈર્વિના ન હિ ભવન્તિ સમીહિતાર્થાઃ || 2.18 ||

ઇમે તારુણ્યશ્રીનવપરિમલાઃ પ્રૌઢસુરતપ્રતાપ
પ્રારમ્ભાઃ સ્મરવિજયદાનપ્રતિભુવઃ |
ચિરં ચેતશ્ચોરા અભિનવવિકારૈકગુરવો
વિલાસવ્યાપારાઃ કિમ અપિ વિજયન્તે મૃગદૃશામ || 2.19 ||

પ્રણયમધુરાઃ પ્રેમોદ્ગારા રસાશ્રયતાં ગતાઃ
ફણિતિમધુરા મુગ્ધપ્રાયાઃ પ્રકાશિતસમ્મદાઃ |
પ્રકૃતિસુભગા વિસ્રમ્ભાર્દ્રાઃ સ્મરોદયદાયિની
રહસિ કિમ અપિ સ્વૈરાલાપા હરન્તિ મૃગીદૃશામ || 2.20 ||

વિશ્રમ્ય વિશ્રમ્ય વનદ્રુમાણાં
છાયાસુ તન્વી વિચચાર કાચિત |
સ્તનોત્તરીયેણ કરોદ્ધૃતેન
નિવારયન્તી શશિનો મયૂખાન || 2.21 ||

અદર્શને દર્શનમાત્રકામા
દૃષ્ટ્વા પરિષ્વઙ્ગસુખૈકલોલા |
આલિઙ્ગિતાયાં પુનરાયતાક્ષ્યામાશાસ્મહે
વિગ્રહયોરભેદમ || 2.22 ||

માલતી શિરસિ જૃમ્ભણં મુખે
ચન્દનં વપુષિ કુઙ્કુમાવિલમ |
વક્ષસિ પ્રિયતમા મદાલસા
સ્વર્ગ એષ પરિશિષ્ટ આગમઃ || 2.23 ||

પ્રાઙ્મામ એતિ મનાગનાગતરસં જાતાભિલાષાં તતઃ
સવ્રીડં તદનુ શ્લથોદ્યમમ અથ પ્રધ્વસ્તધૈર્યં પુનઃ |
પ્રેમાર્દ્રં સ્પૃહણીયનિર્ભરરહઃ ક્રીડાપ્રગલ્ભં તતો
નિઃસઙ્ગાઙ્ગવિકર્ષણાધિકસુખરમ્યં કુલસ્ત્રીરતમ || 2.24 ||

ઉરસિ નિપતિતાનાં સ્રસ્તધમ્મિલ્લકાનાં
મુકુલિતનયનાનાં કિઞ્ચિદ્‌ઉન્મીલિતાનામ |
ઉપરિ સુરતખેદસ્વિન્નગણ્ડસ્થલાનામધર
મધુ વધૂનાં ભાગ્યવન્તઃ પિબન્તિ || 2.25 ||

આમીલિતનયનાનાં યઃ
સુરતરસો‌உનુ સંવિદં ભાતિ |
મિથુરૈર્મિથો‌உવધારિતમવિતથમ
ઇદમ એવ કામનિર્બર્હણમ || 2.26 ||

ઇદમ અનુચિતમ અક્રમશ્ચ પુંસાં
યદિહ જરાસ્વપિ મન્મથા વિકારાઃ |
તદપિ ચ ન કૃતં નિતમ્બિનીનાં
સ્તનપતનાવધિ જીવિતં રતં વા || 2.27 ||

રાજસ્તૃષ્ણામ્બુરાશેર્ન હિ જગતિ ગતઃ કશ્ચિદેવાવસાનં
કો વાર્થો‌உર્થૈઃ પ્રભૂતૈઃ સ્વવપુષિ ગલિતે યૌવને સાનુરાગે |
ગચ્છામઃ સદ્મ યાવદ્વિકસિતનયનેન્દીવરાલોકિનીનામાક્રમ્યાક્રમ્ય
રૂપં ઝટિતિ ન જરયા લુપ્યતે પ્રેયસીનામ || 2.28 ||

રાગસ્યાગારમ એકં નરકશતમહાદુઃખસમ્પ્રાપ્તિહેતુર્મોહસ્યોત્પત્તિ
બીજં જલધરપટલં જ્ઞાનતારાધિપસ્ય |
કન્દર્પસ્યૈકમિત્રં પ્રકટિતવિવિધસ્પષ્ટદોષપ્રબન્ધં
લોકે‌உસ્મિન્ન હ્યર્થવ્રજકુલભવનયૌવનાદન્યદસ્તિ || 2.29 ||

શૃઙ્ગારદ્રુમનીરદે પ્રસૃમરક્રીડારસસ્રોતસિ
પ્રદ્યુમ્નપ્રિયબાન્ધવે ચતુરવાઙ્મુક્તાફલોદન્વતિ |
તન્વીનેત્રચકોરપાવનવિધૌ સૌભાગ્યલક્ષ્મીનિધૌ
ધન્યઃ કો‌உપિ ન વિક્રિયાં કલયતિ પ્રાપ્તે નવે યૌવને || 2.30 ||

સંસારે‌உસ્મિન્નસારે કુનૃપતિભવનદ્વારસેવાકલઙ્કવ્યાસઙ્ગ
વ્યસ્તધૈર્યં કથમ અમલધિયો માનસં સંવિદધ્યુઃ |
યદ્યેતાઃ પ્રોદ્યદ્‌ઇન્દુદ્યુતિનિચયભૃતો ન સ્યુરમ્ભોજનેત્રાઃ
પ્રેઙ્ખત્કાઞ્ચીકલાપાઃ સ્તનભરવિનમન્મધ્યભાજસ્તરુણ્યઃ || 2.31 ||

સિદ્ધાધ્યાસિતકન્દરે હરવૃષસ્કન્ધાવરુગ્ણદ્રુમે
ગઙ્ગાધૌતશિલાતલે હિમવતઃ સ્થાને સ્થિતે શ્રેયસિ |
કઃ કુર્વીત શિરઃ પ્રણામમલિનં મ્લાનં મનસ્વી જનો
યદ્વિત્રસ્તકુરઙ્ગશાવનયના ન સ્યુઃ સ્મરાસ્ત્રં સ્ત્રિયઃ || 2.32 ||

સંસાર તવ પર્યન્તપદવી ન દવીયસી |
અન્તરા દુસ્તરા ન સ્યુર્યદિ તે મદિરેક્ષણામ || 2.33 ||

દિશ વનહરિણીભ્યો વંશકાણ્ડચ્છવીનાં
કવલમ ઉપલકોટિચ્છિન્નમૂલં કુશાનામ |
શકયુવતિકપોલાપાણ્ડુતામ્બૂલવલ્લીદલમ
અરુણનખાગ્રૈઃ પાટિતં વા વધૂભ્યઃ || 2.34 ||

અસારાઃ સર્વે તે વિરતિવિરસાઃ પાપવિષયા
જુગુપ્સ્યન્તાં યદ્વા નનુ સકલદોષાસ્પદમ ઇતિ |
તથાપ્યેતદ્ભૂમૌ નહિ પરહિતાત્પુણ્યમ અધિકં
ન ચાસ્મિન્સંસારે કુવલયદૃશો રમ્યમ અપરમ || 2.35 ||

એતત્કામફલો લોકે યદ્દ્વયોરેકચિત્તતા |
અન્યચિત્તકૃતે કામે શવયોરિવ સઙ્ગમઃ || 2.351 ||

માત્સર્યમ ઉત્સાર્ય વિચાર્ય કાર્યમાર્યાઃ
સમર્યાદમ ઇદં વદન્તુ |
સેવ્યા નિતમ્બાઃ કિમ ઉ ભૂધરાણામત
સ્મરસ્મેરવિલાસિનીનામ || 2.36 ||

સંસારે સ્વપ્નસારે પરિણતિતરલે દ્વે ગતી પણ્ડિતાનાં
તત્ત્વજ્ઞાનામૃતામ્ભઃપ્લવલલિતધિયાં યાતુ કાલઃ કથઞ્ચિત |
નો ચેન્મુગ્ધાઙ્ગનાનાં સ્તનજઘનઘનાભોગસમ્ભોગિનીનાં
સ્થૂલોપસ્થસ્થલીષુ સ્થગિતકરતલસ્પર્શલીલોદ્યમાનામ || 2.37 ||

આવાસઃ ક્રિયતાં ગઙ્ગે પાપહારિણિ વારિણિ |
સ્તનદ્વયે તરુણ્યા વા મનોહારિણિ હારિણિ || 2.38 ||

કિમ ઇહ બહુભિરુક્તૈર્યુક્તિશૂન્યૈઃ પ્રલાપૈર્દ્વયમ
ઇહ પુરુષાણાં સર્વદા સેવનીયમ |
અભિનવમદલીલાલાલસં સુન્દરીણાં
સ્તનભરપરિખિન્નં યૌવનં વા વનં વા || 2.39 ||

સત્યં જના વચ્મિ ન પક્ષપાતાલ
લોકેષુ સપ્તસ્વપિ તથ્યમ એતત |
નાન્યન્મનોહારિ નિતમ્બિનીભ્યો
દુઃખૈકહેતુર્ન ચ કશ્ચિદન્યઃ || 2.40 ||

કાન્તેત્યુત્પલલોચનેતિ વિપુલશ્રોણીભરેત્યુન્નમત્પીનોત્તુઙ્ગ
પયોધરેતિ સમુખામ્ભોજેતિ સુભ્રૂરિતિ |
દૃષ્ટ્વા માદ્યતિ મોદતે‌உભિરમતે પ્રસ્તૌતિ વિદ્વાનપિ
પ્રત્યક્ષાશુચિભસ્ત્રિકાં સ્ત્રિયમ અહો મોહસ્ય દુશ્ચેષ્ટિતમ || 2.41 ||

સ્મૃતા ભવતિ તાપાય દૃષ્ટા ચોન્માદકારિણી |
સ્પૃષ્ટા ભવતિ મોહાય સા નામ દયિતા કથમ || 2.42 ||

તાવદેવામૃતમયી યાવલ્લોચનગોચરા |
ચક્ષુષ્પથાદતીતા તુ વિષાદપ્યતિરિચ્યતે || 2.43 ||

નામૃતં ન વિષં કિઞ્ચિદેતાં મુક્ત્વા નિતમ્બિનીમ |
સૈવામૃતલતા રક્તા વિરક્તા વિષવલ્લરી || 2.44 ||

આવર્તઃ સંશયાનામ અવિનયભુવનં પટ્ટણં સાહસાનાં
દોષાણાં સન્નિધાનં કપટશતમયં ક્ષેત્રમ અપ્રત્યયાનામ |
સ્વર્ગદ્વારસ્ય વિઘ્નો નરકપુરમુખ સર્વમાયાકરણ્ડં
સ્ત્રીયન્ત્રં કેન સૃષ્ટં વિષમ અમૃતમયં પ્રાણિલોકસ્ય પાશઃ || 2.45 ||

નો સત્યેન મૃગાઙ્ક એષ વદનીભૂતો ન ચેન્દીવરદ્વન્દ્વં
લોચનતાં ગત ન કનકૈરપ્યઙ્ગયષ્ટિઃ કૃતા |
કિન્ત્વેવં કવિભિઃ પ્રતારિતમનાસ્તત્ત્વં વિજાનન્નપિ
ત્વઙ્માંસાસ્થિમયં વપુર્મૃગદૃશાં મન્દો જનઃ સેવતે || 2.46 ||

લીલાવતીનાં સહજા વિલાસાસ્ત
એવ મૂઢસ્ય હૃદિ સ્ફુરન્તિ |
રાગો નલિન્યા હિ નિસર્ગસિદ્ધસ્તત્ર
ભ્રમ્ત્યેવ વૃથા ષડ્‌અઙ્ઘ્રિઃ || 2.47 ||

સંમોહયન્તિ મદયન્તિ વિડમ્બયન્તિ
નિર્ભર્ત્સ્યન્તિ રમયન્તિ વિષાદયન્તિ |
એતાઃ પ્રવિશ્ય સદયં હૃદયં નરાણાં
કિં નામ વામનયના ન સમાચરન્તિ || 2.471 ||

યદેતત્પૂર્ણેન્દુદ્યુતિહરમ ઉદારાકૃતિ પરં
મુખાબ્જં તન્વઙ્ગ્યાઃ કિલ વસતિ યત્રાધરમધુ |
ઇદં તત્કિં પાકદ્રુમફલમ ઇદાનીમ અતિરસવ્યતીતે‌உસ્મિન
કાલે વિષમ ઇવ ભવિષ્ય્ત્યસુખદમ || 2.48 ||

ઉન્મીલત્ત્રિવલીતરઙ્ગનિલયા પ્રોત્તુઙ્ગપીનસ્તનદ્વન્દ્વેનોદ્ગત
ચક્રવાકયુગલા વક્ત્રામ્બુજોદ્ભાસિની |
કાન્તાકારધરા નદીયમ અભિતઃ ક્રૂરાત્ર નાપેક્ષતે
સંસારાર્ણવમજ્જનં યદિ તદા દૂરેણ સન્ત્યજ્યતામ || 2.49 ||

જલ્પન્તિ સાર્ધમ અન્યેન પશ્યન્ત્યન્યં સવિભ્રમાઃ |
હૃદ્ગતં ચિન્તયન્ત્યન્યં પ્રિયઃ કો નામ યોષિતામ || 2.50 ||

મધુ તિષ્ઠતિ વાચિ યોષિતાં હૃદિ હાલાહલમ એવ કેવલમ |
અત‌એવ નિપીયતે‌உધરો હૃદયં મુષ્ટિભિરેવ તાડ્યતે || 2.51 ||

અપસર સખે દૂરાદસ્માત્કટાક્ષવિષાનલાત
પ્રકૃતિવિષમાદ્યોષિત્સર્પાદ્વિલાસફણાભૃતઃ |
ઇતરફણિના દષ્ટઃ શક્યશ્ચિકિત્સિતુમ ઔષધૈશ્ચતુર
વનિતાભોગિગ્રસ્તં હિ મન્ત્રિણઃ || 2.52 ||

વિસ્તારિતં મકરકેતનધીવરેણ
સ્ત્રીસંજ્ઞિતં બડિશમ અત્ર ભવામ્બુરાશૌ |
યેનાચિરાત્તદ્‌અધરામિષલોલમર્ત્ય
મત્સ્યાન્વિકૃષ્ય વિપચત્યનુરાગવહ્નૌ || 2.53 ||

કામિનીકાયકાન્તારે કુચપર્વતદુર્ગમે |
મા સંચર મનઃ પાન્થ તત્રાસ્તે સ્મરતસ્કરઃ || 2.54 ||

વ્યાદીર્ઘેણ ચલેન વક્ત્રગતિના તેજસ્વિના ભોગિના
નીલાબ્જદ્યુતિનાહિના પરમ અહં દૃષ્ટો ન તચ્ચક્ષુષા |
દૃષ્ટે સન્તિ ચિકિત્સકા દિશિ દિશિ પ્રાયેણ દર્માર્થિનો
મુગ્ધાક્ષ્ક્ષણવીક્ષિતસ્ય ન હિ મે વૈદ્યો ન ચાપ્યૌષધમ || 2.55 ||

ઇહ હિ મધુરગીતં નૃત્યમ એતદ્રસો‌உયં
સ્ફુરતિ પરિમલો‌உસૌ સ્પર્શ એષ સ્તનાનામ |
ઇતિ હતપરમાર્થૈરિન્દ્રિયૈર્ભ્રામ્યમાણઃ
સ્વહિતકરણધૂર્તૈઃ પઞ્ચભિર્વઞ્ચિતો‌உસ્મિ || 2.56 ||

ન ગમ્યો મન્ત્રાણાં ન ચ ભવતિ ભૈષજ્યવિષયો
ન ચાપિ પ્રધ્વંસં વ્રજતિ વિવિધૈઃ શાન્તિકશતૈઃ |
ભ્રમાવેશાદઙ્ગે કમ અપિ વિદધદ્ભઙ્ગમ અસકૃત
સ્મરાપસ્મારો‌உયં ભ્રમયતિ દૃશં ઘૂર્ણયતિ ચ || 2.57 ||

જાત્ય્‌અન્ધાય ચ દુર્મુખાય ચ જરાજીર્ણા ખિલાઙ્ગાય ચ
ગ્રામીણાય ચ દુષ્કુલાય ચ ગલત્કુષ્ઠાભિભૂતાય ચ |
યચ્છન્તીષુ મનોહરં નિજવપુલક્ષ્મીલવશ્રદ્ધયા
પણ્યસ્ત્રીષુ વિવેકકલ્પલતિકાશસ્ત્રીષુ રાજ્યેત કઃ || 2.58 ||

વેશ્યાસૌ મદનજ્વાલા
રૂપે‌உન્ધનવિવર્ધિતા |
કામિભિર્યત્ર હૂયન્તે
યૌવનાનિ ધનાનિ ચ || 2.59 ||

કશ્ચુમ્બતિ કુલપુરુષો વેશ્યાધરપલ્લવં મનોજ્ઞમ અપિ |
ચારભટચોરચેટકનટવિટનિષ્ઠીવનશરાવમ || 2.60 ||

ધન્યાસ્ત એવ ધવલાયતલોચનાનાં
તારુણ્યદર્પઘનપીનપયોધરાણામ |
ક્ષામોદરોપરિ લસત્ત્રિવલીલતાનાં
દૃષ્ટ્વાકૃતિં વિકૃતિમ એતિ મનો ન યેષામ || 2.61 ||

બાલે લીલામુકુલિતમ અમી મન્થરા દૃષ્ટિપાતાઃ
કિં ક્ષિપ્યન્તે વિરમવિરમ વ્યર્થ એષ શ્રમસ્તે |
સમ્પ્રત્યન્યે વયમ ઉપરતં બાલ્યમ આસ્થા વનાન્તે
ક્ષીણો મોહસ્તૃણમ ઇવ જગજ્જાલમ આલોકયામઃ || 2.62 ||

ઇયં બાલા માં પ્રત્યનવરતમ ઇન્દીવરદલપ્રભા
ચીરં ચક્ષુઃ ક્ષિપતિ કિમ અભિપ્રેતમ અનયા |
ગતો મોહો‌உસ્માકં સ્મરશબરબાણવ્યતિકરજ્વર
જ્વાલા શાન્તા તદપિ ન વરાકી વિરમતિ || 2.63 ||

કિં કન્દર્પ કરં કદર્થયસિ રે કોદણ્ડટઙ્કારિતં
રે રે કોકિલ કોઉમ્‌અલં કલરવં કિં વા વૃથા જલ્પસિ |
મુગ્ધે સ્નિગ્ધવિદગ્ધચારુમધુરૈર્લોલૈઃ કટાક્ષૈરલં
ચેતશ્ચુમ્બિતચન્દ્રચૂડચરણધ્યાનામૃતં વર્તતે || 2.64 ||

વિરહે‌உપિ સઙ્ગમઃ ખલુ
પરસ્પરં સઙ્ગતં મનો યેષામ |
હૃદયમ અપિ વિઘટ્ટિતં ચેત
સઙ્ગી વિરહં વિશેષયતિ || 2.65 ||

કિં ગતેન યદિ સા ન જીવતિ
પ્રાણિતિ પ્રિયતમા તથાપિ કિમ |
ઇત્યુદીક્ષ્ય નવમેઘમાલિકાં
ન પ્રયાતિ પથિકઃ સ્વમન્દિરમ || 2.66 ||

વિરમત બુધા યોષિત્સઙ્ગાત્સુખાત્ક્ષણભઙ્ગુરાત
કુરુત કરુણામૈત્રીપ્રજ્ઞાવધૂજનસઙ્ગમમ |
ન ખલુ નરકે હારાક્રાન્તં ઘનસ્તનમણ્ડલં
શરણમ અથવા શ્રોણીબિમ્બં રણન્મણિમેખલમ || 2.67 ||

યદા યોગાભ્યાસવ્યસનકૃશયોરાત્મમનસોરવિચ્છિન્ના
મૈત્રી સ્ફુરતિ કૃતિનસ્તસ્ય કિમ ઉ તૈઃ |
પ્રિયાણામ આલાપૈરધરમધુભિર્વક્ત્રવિધુભિઃ
સનિશ્વાસામોદૈઃ સકુચકલશાશ્લેષસુરતૈઃ || 2.68 ||

યદાસીદજ્ઞાનં સ્મરતિમિરસઞ્ચારજનિતં
તદા દૃષ્ટનારીમયમ ઇદમ અશેષં જગદિતિ |
ઇદાનીમ અસ્માકં પટુતરવિવેકાઞ્જનજુષાં
સમીભૂતા દૃષ્ટિસ્ત્રિભુવનમ અપિ બ્રહ્મ મનુતે || 2.69 ||

તાવદેવ કૃતિનામ અપિ સ્ફુરત્યેષ
નિર્મલવિવેકદીપકઃ |
યાવદેવ ન કુરઙ્ગચક્ષુષાં
તાડ્યતે ચટુલલોચનાઞ્ચલૈઃ || 2.70 ||

વચસિ ભવતિ સઙ્ગત્યાગમ ઉદ્દિશ્ય વાર્તા
શ્રુતિમુખરમુખાનાં કેવલં પણ્ડિતાનામ |
જઘનમ અરુણરત્નગ્રન્થિકાઞ્ચીકલાપં
કુવલયનયનાનાં કો વિહાતું સમર્થઃ || 2.71 ||

સ્વપરપ્રતારકો‌உસૌ
નિન્દતિ યો‌உલીકપણ્ડિતો યુવતીઃ |
યસ્માત્તપસો‌உપિ ફલં
સ્વર્ગઃ સ્વર્ગે‌உપિ ચાપ્સરસઃ || 2.72 ||

મત્તેભકુમ્ભદલને ભુવિ સન્તિ ધીરાઃ
કેચિત્પ્રચણ્ડમૃગરાજવધે‌உપિ દક્ષાઃ |
કિન્તુ બ્રવીમિ બલિનાં પુરતઃ પ્રસહ્ય
કન્દર્પદર્પદલને વિરલા મનુષ્યાઃ || 2.73 ||

સન્માર્ગે તાવદાસ્તે પ્રભવતિ ચ નરસ્તાવદેવેન્દ્રિયાણાં
લજ્જાં તાવદ્વિધત્તે વિનયમ અપિ સમાલમ્બતે તાવદેવ |
ભ્રૂચાપાકૃષ્ટમુક્તાઃ શ્રવણપથગતા નીલપક્ષ્માણ એતે
યાવલ્લીલાવતીનાં હૃદિ ન ધૃતિમુષો દૃષ્ટિબાણાઃ પતન્તિ || 2.74 ||

ઉન્મત્તપ્રેમસંરમ્ભાદ
આરભન્તે યદ્‌અઙ્ગનાઃ |
તત્ર પ્રત્યૂહમ આધાતું
બ્રહ્માપિ ખલુ કાતરઃ || 2.75 ||

તાવન્મહત્ત્વં પાણ્ડિત્યં
કુલીનત્વં વિવેકિતા |
યાવજ્જ્વલતિ નાઙ્ગેષુ
હતઃ પઞ્ચેષુપાવકઃ || 2.76 ||

શાસ્ત્રજ્ઞો‌உપિ પ્રગુણિતનયો‌உત્યાન્તબાધાપિ બાઢં
સંસારે‌உસ્મિન્ભવતિ વિરલો ભાજનં સદ્ગતીનામ |
યેનૈતસ્મિન્નિરયનગરદ્વારમ ઉદ્ઘાટયન્તી
વામાક્ષીણાં ભવતિ કુટિલા ભ્રૂલતા કુઞ્ચિકેવ || 2.77 ||

કૃશઃ કાણઃ ખઞ્જઃ શ્રવણરહિતઃ પુચ્છવિકલો
વ્રણી પૂયક્લિન્નઃ કૃમિકુલશતૈરાવૃતતનુઃ |
ક્ષુધા ક્ષામો જીર્ણઃ પિઠરકકપાલાર્પિતગલઃ
શુનીમ અન્વેતિ શ્વા હતમ અપિ ચ હન્ત્યેવ મદનઃ || 2.78 ||

સ્ત્રીમુદ્રાં કુસુમાયુધસ્ય જયિનીં સર્વાર્થસમ્પત્કરીં
યે મૂઢાઃ પ્રવિહાય યાન્તિ કુધિયો મિથ્યાફલાન્વેષિણઃ |
તે તેનૈવ નિહત્ય નિર્દયતરં નગ્નીકૃતા મુણ્ડિતાઃ
કેચિત્પઞ્ચશિખીકૃતાશ્ચ જટિલાઃ કાપાલિકાશ્ચાપરે || 2.79 ||

વિશ્વામિત્રપરાશરપ્રભૃતયો વાતામ્બુપર્ણાશનાસ્તે‌உપિ
સ્ત્રીમુખપઙ્કજં સુલલિતં દૃષ્ટ્વૈવ મોહં ગતાઃ |
શાલ્યન્નં સઘૃતં પયોદધિયુતં યે ભુઞ્જતે માનવાસ્તેષામ
ઇન્દ્રિયનિગ્રહો યદિ ભવેદ્વિન્ધ્યઃ પ્લવેત્સાગરે || 2.80 ||

પરિમલભૃતો વાતાઃ શાખા નવાઙ્કુરકોટયો
મધુરવિધુરોત્કણ્ઠાભાજઃ પ્રિયા પિકપક્ષિણામ |
વિરલવિરસસ્વેદોદ્ગારા વધૂવદનેન્દવઃ
પ્રસરતિ મધૌ ધાત્ર્યાં જાતો ન કસ્ય ગુણોદયઃ || 2.81 ||

મધુરયં મધુરૈરપિ કોકિલા
કલરવૈર્મલયસ્ય ચ વાયુભિઃ |
વિરહિણઃ પ્રહિણસ્તિ શરીરિણો
વિપદિ હન્ત સુધાપિ વિષાયતે || 2.82 ||

આવાસઃ કિલકિઞ્ચિતસ્ય દયિતાપાર્શ્વે વિલાસાલસાઃ
કર્ણે કોકિલકામિનીકલરવઃ સ્મેરો લતામણ્ડપઃ |
ગોષ્ઠી સત્કવિભિઃ સમં કતિપયૈર્મુગ્ધાઃ સુધાંશોઃ કરાઃ
કેષાંચિત્સુખયન્તિ ચાત્ર હૃદયં ચૈત્રે વિચિત્રાઃ ક્ષપાઃ || 2.83 ||

પાન્થ સ્ત્રીવિરહાનલાહુતિકલામ આતન્વતી મઞ્જરીમાકન્દેષુ
પિકાઙ્ગનાભિરધુના સોત્કણ્ઠમ આલોક્યતે |
અપ્યેતે નવપાટલાપરિમલપ્રાગ્ભારપાટચ્ચરા
વાન્તિક્લાન્તિવિતાનતાનવકૃતઃ શ્રીખણ્ડશૈલાનિલાઃ || 2.84 ||

પ્રથિતઃ પ્રણયવતીનાં
તાવત્પદમ આતનોતુ હૃદિ માનઃ |
ભવતિ ન યાવચ્ચન્દનતરુ
સુરભિર્મલયપવમાનઃ || 2.85 ||

સહકારકુસુમકેસરનિકર
ભરામોદમૂર્ચ્છિતદિગ્‌અન્તે |
મધુરમધુરવિધુરમધુપે
મધૌ ભવેત્કસ્ય નોત્કણ્ઠા || 2.86 ||

અચ્છાચ્છચન્દનરસાર્દ્રતરા મૃગાક્ષ્યો
ધારાગૃહાણિ કુસુમાનિ ચ કોઉમ્‌ઉદી ચ |
મન્દો મરુત્સુમનસઃ શુચિ હર્મ્યપૃષ્ઠં
ગ્રીષ્મે મદં ચ મદનં ચ વિવર્ધયન્તિ || 2.87 ||

સ્રજો હૃદ્યામોદા વ્યજનપવનશ્ચન્દ્રકિરણાઃ
પરાગઃ કાસારો મલયજરજઃ શીધુ વિશદમ |
શુચિઃ સૌધોત્સઙ્ગઃ પ્રતનુ વસનં પઙ્કજદૃશો
નિદાઘર્તાવેતદ્વિલસતિ લભન્તે સુકૃતિનઃ || 2.88 ||

સુધાશુભ્રં ધામ સ્ફુરદ્‌અમલરશ્મિઃ શશધરઃ
પ્રિયાવક્ત્રામ્ભોજં મલયજરજશ્ચાતિસુરભિઃ |
સ્રજો હૃદ્યામોદાસ્તદિદમ અખિલં રાગિણિ જને
કરોત્યન્તઃ ક્ષોભં ન તુ વિષયસંસર્ગવિમુખે || 2.89 ||

તરુણીવેષોદ્દીપિતકામા
વિકસજ્જાતીપુષ્પસુગન્ધિઃ |
ઉન્નતપીનપયોધરભારા
પ્રાવૃટ્તનુતે કસ્ય ન હર્ષમ || 2.90 ||

વિયદ્‌ઉપચિતમેઘં ભૂમયઃ કન્દલિન્યો
નવકુટજકદમ્બામોદિનો ગન્ધવાહાઃ |
શિખિકુલકલકેકારાવરમ્યા વનાન્તાઃ
સુખિનમ અસુખિનં વા સર્વમ ઉત્કણ્ઠયન્તિ || 2.91 ||

ઉપરિ ઘનં ઘનપટલં
તિર્યગ્ગિરયો‌உપિ નર્તિતમયૂરાઃ |
ક્ષિતિરપિ કન્દલધવલા
દૃષ્ટિં પથિકઃ ક્વ પાતયતિ || 2.92 ||

ઇતો વિદ્યુદ્વલ્લીવિલસિતમ ઇતઃ કેતકિતરોઃ
સ્ફુરન્ગન્ધઃ પ્રોદ્યજ્જલદનિનદસ્ફૂર્જિતમ ઇતઃ |
ઇતઃ કેકિક્રીડાકલકલરવઃ પક્ષ્મલદૃશાં
કથં યાસ્યન્ત્યેતે વિરહદિવસાઃ સમ્ભૃતરસાઃ || 2.93 ||

અસૂચિસઞ્ચારે તમસિ નભસિ પ્રૌઢજલદધ્વનિ
પ્રાજ્ઞંમન્યે પતતિ પૃષતાનાં ચ નિચયે |
ઇદં સૌદામિન્યાઃ કનકકમનીયં વિલસિતં
મુદં ચ મ્લાનિં ચ પ્રથયતિ પથિ સ્વૈરસુદૃશામ || 2.94 ||

આસારેણ ન હર્મ્યતઃ પ્રિયતમૈર્યાતું બહિઃ શક્યતે
શીતોત્કમ્પનિમિત્તમ આયતદૃશા ગાઢં સમાલિઙ્ગ્યતે |
જાતાઃ શીકરશીતલાશ્ચ મરુતોરત્યન્તખેદચ્છિદો
ધન્યાનાં બત દુર્દિનં સુદિનતાં યાતિ પ્રિયાસઙ્ગમે || 2.95 ||

અર્ધં સુપ્ત્વા નિશાયાઃ સરભસસુરતાયાસસન્નશ્લથાઙ્ગપ્રોદ્ભૂતાસહ્ય
તૃષ્ણો મધુમદનિરતો હર્મ્યપૃષ્ઠે વિવિક્તે |
સમ્ભોગક્લાન્તકાન્તાશિથિલભુજલતાવર્જિતં કર્કરીતો
જ્યોત્સ્નાભિન્નાચ્છધારં પિબતિ ન સલિલં શારદં મન્દપુણ્યઃ || 2.96 ||

હેમન્તે દધિદુગ્ધસર્પિરશના માઞ્જિષ્ઠવાસોભૃતઃ
કાશ્મીરદ્રવસાન્દ્રદિગ્ધવપુષશ્છિન્ના વિચિત્રૈ રતૈઃ |
વૃત્તોરુસ્તનકામિનોજનકૃતાશ્લેષા ગૃહાભ્યન્તરે
તામ્બૂલીદલપૂગપૂરિતમુખા ધન્યાઃ સુખં શેરતે || 2.97 ||

પ્રદુયત્પ્રૌઢપ્રિયઙ્ગુદ્યુતિભૃતિ વિકસત્કુન્દમાદ્યદ્દ્વિરેફે
કાલે પ્રાલેયવાતપ્રચલવિલસિતોદારમન્દારધામ્નિ |
યેષાં નો કણ્ઠલગ્ના ક્ષણમ અપિ તુહિનક્ષોદદક્ષા મૃગાક્ષી
તેસામ આયામયામા યમસદનસમા યામિની યાતિ યૂનામ || 2.98 ||

ચુમ્બન્તો ગણ્ડભિત્તીરલકવતિ મુખે સીત્કૃતાન્યાદધાના
વક્ષઃસૂત્કઞ્ચુકેષુ સ્તનભરપુલકોદ્ભેદમ આપાદયન્તઃ |
ઊરૂનાકમ્પયન્તઃ પૃથુજઘનતટાત્સ્રંસયન્તો‌உંશુકાનિ
વ્યક્તં કાન્તાજનાનાં વિટચરિતભૃતઃ શૈશિરા વાન્તિ વાતાઃ || 2.99 ||

કેશાનાકુલયન્દૃશો મુકુલયન્વાસો બલાદાક્ષિપન્નાતન્વન
પુલકોદ્ગમં પ્રકટયન્નાવેગકમ્પં શનૈઃ |
બારં બારમ ઉદારસીત્કૃતકૃતો દન્તચ્છદાન્પીડયન
પ્રાયઃ શૈશિર એષ સમ્પ્રતિ મરુત્કાન્તાસુ કાન્તાયતે || 2.100 ||

યદ્યસ્ય નાસ્તિ રુચિરં તસ્મિંસ્તસ્ય સ્પૃહા મનોજ્ઞે‌உપિ |
રમણીયે‌உપિ સુધાંશૌ ન મનઃકામઃ સરોજિન્યાઃ || 2.101 ||

વૈરાગ્યે સંચરત્યેકો નીતૌ ભ્રમતિ ચાપરઃ |
શૃઙ્ગારે રમતે કશ્ચિદ્ભુવિ ભેદાઃ પરસ્પરમ || 2.102 ||

ઇતિ શુભં ભૂયાત |

શૃઙ્ગારશતકમ
ભર્તૃહરેઃ

શમ્ભુસ્વયમ્ભુહરયો હરિણેક્ષણાનાં
યેનાક્રિયન્ત સતતં ગૃહકુમ્ભદાસાઃ |
વાચામ અગોચરચરિત્રવિચિત્રિતાય
તસ્મૈ નમો ભગવતે મકરધ્વજાય || 2.1 ||

સ્મિતેન ભાવેન ચ લજ્જયા ભિયા
પરાણ્મુખૈરર્ધકટાક્ષવીક્ષણૈઃ |
વચોભિરીર્ષ્યાકલહેન લીલયા
સમસ્તભાવૈઃ ખલુ બન્ધનં સ્ત્રિયઃ || 2.2 ||

ભ્રૂચાતુર્યાત્કુષ્ચિતાક્ષાઃ કટાક્ષાઃ
સ્નિગ્ધા વાચો લજ્જિતાન્તાશ્ચ હાસાઃ |
લીલામન્દં પ્રસ્થિતં ચ સ્થિતં ચ
સ્ત્રીણામ એતદ્ભૂષણં ચાયુધં ચ || 2.3 ||

ક્વચિત્સભ્રૂભઙ્ગૈઃ ક્વચિદપિ ચ લજ્જાપરિગતૈઃ
ક્વચિદ્ભૂરિત્રસ્તૈઃ ક્વચિદપિ ચ લીલાવિલલિતૈઃ |
કુમારીણામ એતૈર્મદનસુભગૈર્નેત્રવલિતૈઃ
સ્ફુરન્નીલાબ્જાનાં પ્રકરપરિકીર્ણા ઇવ દિશઃ || 2.4 ||

વક્ત્રં ચન્દ્રવિકાસિ પઙ્કજપરીહાસક્ષમે લોચને
વર્ણઃ સ્વર્ણમ અપાકરિષ્ણુરલિનીજિષ્ણુઃ કચાનાં ચયઃ |
બક્ષોજાવિભકુમ્ભવિભ્રમહરૌ ગુર્વી નિતમ્બસ્થલી
વાચાં હારિ ચ માર્દવં યુવતીષુ સ્વાભાવિકં મણ્ડનમ || 2.5 ||

સ્મિતકિઞ્ચિન્મુગ્ધં સરલતરલો દૃષ્ટિવિભવઃ
પરિસ્પન્દો વાચામ અભિનવવિલાસોક્તિસરસઃ |
ગતાનામ આરમ્ભઃ કિસલયિતલીલાપરિકરઃ
સ્પૃશન્ત્યાસ્તારુણ્યં કિમ ઇવ ન હિ રમ્યં મૃગદૃશઃ || 2.6 ||

દ્રષ્ટવ્યેષુ કિમ ઉત્તમં મૃગદૃશઃ પ્રેમપ્રસન્નં મુખં
ઘ્રાતવેષ્વપિ કિં તદ્‌આસ્યપવનઃ શ્રવ્યેષુ કિં તદ્વચઃ |
કિં સ્વાદ્યેષુ તદ્‌ઓષ્ઠપલ્લવરસઃ સ્પૃશ્યેષુ કિં તદ્વપુર્ધ્યેયં
કિં નવયૌવને સહૃદયૈઃ સર્વત્ર તદ્વિભ્રમાઃ || 2.7 ||

એતાશ્ચલદ્વલયસંહતિમેખલોત્થઝઙ્કાર
નૂપુરપરાજિતરાજહંસ્યઃ |
કુર્વન્તિ કસ્ય ન મનો વિવશં તરુણ્યો
વિત્રસ્તમુગ્ધહરિણીસદૃશૈઃ કટાક્ષૈઃ || 2.8 ||

કુઙ્કુમપઙ્કકલઙ્કિતદેહા
ગૌરપયોધરકમ્પિતહારા |
નૂપુરહંસરણત્પદ્મા
કં ન વશીકુરુતે ભુવિ રામા || 2.9 ||

નૂનં હિ તે કવિવરા વિપરીતવાચો
યે નિત્યમ આહુરબલા ઇતિ કામિનીસ્તાઃ |
યાભિર્વિલોલિતરતારકદૃષ્ટિપાતૈઃ
શક્રાદયો‌உપિ વિજિતાસ્ત્વબલાઃ કથં તાઃ || 2.10 ||

નૂનમ આજ્ઞાકરસ્તસ્યાઃ સુભ્રુવો મકરધ્વજઃ |
યતસ્તન્નેત્રસઞ્ચારસૂચિતેષુ પ્રવર્તતે || 2.11 ||

કેશાઃ સંયમિનઃ શ્રુતેરપિ પરં પારં ગતે લોચને
અન્તર્વક્ત્રમ અપિ સ્વભાવશુચિભીઃ કીર્ણં દ્વિજાનાં ગણૈઃ |
મુક્તાનાં સતતાધિવાસરુચિરૌ વક્ષોજકુમ્ભાવિમાવિત્થં
તન્વિ વપુઃ પ્રશાન્તમ અપિ તેરાગં કરોત્યેવ નઃ || 2.12 ||

મુગ્ધે ધાનુષ્કતા કેયમ અપૂર્વા ત્વયિ દૃશ્યતે |
યયા વિધ્યસિ ચેતાંસિ ગુણૈરેવ ન સાયકૈઃ || 2.13 ||

સતિ પ્રદીપે સત્યગ્નૌ સત્સુ તારારવીન્દુષુ |
વિના મે મૃગશાવાક્ષ્યા તમોભૂતમ ઇદં જગથ || 2.14 ||

ઉદ્વૃત્તઃ સ્તનભાર એષ તરલે નેત્રે ચલે ભ્રૂલતે
રાગાધિષ્ઠિતમ ઓષ્ઠપલ્લવમ ઇદં કુર્વન્તુ નામ વ્યથામ |
સૌભાગ્યાક્ષરમાલિકેવ લિખિતા પુષ્પાયુધેન સ્વયં
મધ્યસ્થાપિ કરોતિ તાપમ અધિકં રોઉમ્‌આવલિઃ કેન સા || 2.15 ||

મુખેન ચન્દ્રકાન્તેન મહાનીલૈઃ શિરોરુહૈઃ |
કરાભ્યાં પદ્મરાગાભ્યાં રેજે રત્નમયીવ સા || 2.16 ||

ગુરુણા સ્તનભારેણ મુખચન્દ્રેણ ભાસ્વતા |
શનૈશ્ચરાભ્યાં પાદાભ્યાં રેજે ગ્રહમયીવ સા || 2.17 ||

તસ્યાઃ સ્તનૌ યદિ ઘનૌ જઘનં ચ હારિ
વક્ત્રં ચ ચારુ તવ ચિત્ત કિમ આકુલત્વમ |
પુણ્યં કુરુષ્વ યદિ તેષુ તવાસ્તિ વાઞ્છા
પુણ્યૈર્વિના ન હિ ભવન્તિ સમીહિતાર્થાઃ || 2.18 ||

ઇમે તારુણ્યશ્રીનવપરિમલાઃ પ્રૌઢસુરતપ્રતાપ
પ્રારમ્ભાઃ સ્મરવિજયદાનપ્રતિભુવઃ |
ચિરં ચેતશ્ચોરા અભિનવવિકારૈકગુરવો
વિલાસવ્યાપારાઃ કિમ અપિ વિજયન્તે મૃગદૃશામ || 2.19 ||

પ્રણયમધુરાઃ પ્રેમોદ્ગારા રસાશ્રયતાં ગતાઃ
ફણિતિમધુરા મુગ્ધપ્રાયાઃ પ્રકાશિતસમ્મદાઃ |
પ્રકૃતિસુભગા વિસ્રમ્ભાર્દ્રાઃ સ્મરોદયદાયિની
રહસિ કિમ અપિ સ્વૈરાલાપા હરન્તિ મૃગીદૃશામ || 2.20 ||

વિશ્રમ્ય વિશ્રમ્ય વનદ્રુમાણાં
છાયાસુ તન્વી વિચચાર કાચિત |
સ્તનોત્તરીયેણ કરોદ્ધૃતેન
નિવારયન્તી શશિનો મયૂખાન || 2.21 ||

અદર્શને દર્શનમાત્રકામા
દૃષ્ટ્વા પરિષ્વઙ્ગસુખૈકલોલા |
આલિઙ્ગિતાયાં પુનરાયતાક્ષ્યામાશાસ્મહે
વિગ્રહયોરભેદમ || 2.22 ||

માલતી શિરસિ જૃમ્ભણં મુખે
ચન્દનં વપુષિ કુઙ્કુમાવિલમ |
વક્ષસિ પ્રિયતમા મદાલસા
સ્વર્ગ એષ પરિશિષ્ટ આગમઃ || 2.23 ||

પ્રાઙ્મામ એતિ મનાગનાગતરસં જાતાભિલાષાં તતઃ
સવ્રીડં તદનુ શ્લથોદ્યમમ અથ પ્રધ્વસ્તધૈર્યં પુનઃ |
પ્રેમાર્દ્રં સ્પૃહણીયનિર્ભરરહઃ ક્રીડાપ્રગલ્ભં તતો
નિઃસઙ્ગાઙ્ગવિકર્ષણાધિકસુખરમ્યં કુલસ્ત્રીરતમ || 2.24 ||

ઉરસિ નિપતિતાનાં સ્રસ્તધમ્મિલ્લકાનાં
મુકુલિતનયનાનાં કિઞ્ચિદ્‌ઉન્મીલિતાનામ |
ઉપરિ સુરતખેદસ્વિન્નગણ્ડસ્થલાનામધર
મધુ વધૂનાં ભાગ્યવન્તઃ પિબન્તિ || 2.25 ||

આમીલિતનયનાનાં યઃ
સુરતરસો‌உનુ સંવિદં ભાતિ |
મિથુરૈર્મિથો‌உવધારિતમવિતથમ
ઇદમ એવ કામનિર્બર્હણમ || 2.26 ||

ઇદમ અનુચિતમ અક્રમશ્ચ પુંસાં
યદિહ જરાસ્વપિ મન્મથા વિકારાઃ |
તદપિ ચ ન કૃતં નિતમ્બિનીનાં
સ્તનપતનાવધિ જીવિતં રતં વા || 2.27 ||

રાજસ્તૃષ્ણામ્બુરાશેર્ન હિ જગતિ ગતઃ કશ્ચિદેવાવસાનં
કો વાર્થો‌உર્થૈઃ પ્રભૂતૈઃ સ્વવપુષિ ગલિતે યૌવને સાનુરાગે |
ગચ્છામઃ સદ્મ યાવદ્વિકસિતનયનેન્દીવરાલોકિનીનામાક્રમ્યાક્રમ્ય
રૂપં ઝટિતિ ન જરયા લુપ્યતે પ્રેયસીનામ || 2.28 ||

રાગસ્યાગારમ એકં નરકશતમહાદુઃખસમ્પ્રાપ્તિહેતુર્મોહસ્યોત્પત્તિ
બીજં જલધરપટલં જ્ઞાનતારાધિપસ્ય |
કન્દર્પસ્યૈકમિત્રં પ્રકટિતવિવિધસ્પષ્ટદોષપ્રબન્ધં
લોકે‌உસ્મિન્ન હ્યર્થવ્રજકુલભવનયૌવનાદન્યદસ્તિ || 2.29 ||

શૃઙ્ગારદ્રુમનીરદે પ્રસૃમરક્રીડારસસ્રોતસિ
પ્રદ્યુમ્નપ્રિયબાન્ધવે ચતુરવાઙ્મુક્તાફલોદન્વતિ |
તન્વીનેત્રચકોરપાવનવિધૌ સૌભાગ્યલક્ષ્મીનિધૌ
ધન્યઃ કો‌உપિ ન વિક્રિયાં કલયતિ પ્રાપ્તે નવે યૌવને || 2.30 ||

સંસારે‌உસ્મિન્નસારે કુનૃપતિભવનદ્વારસેવાકલઙ્કવ્યાસઙ્ગ
વ્યસ્તધૈર્યં કથમ અમલધિયો માનસં સંવિદધ્યુઃ |
યદ્યેતાઃ પ્રોદ્યદ્‌ઇન્દુદ્યુતિનિચયભૃતો ન સ્યુરમ્ભોજનેત્રાઃ
પ્રેઙ્ખત્કાઞ્ચીકલાપાઃ સ્તનભરવિનમન્મધ્યભાજસ્તરુણ્યઃ || 2.31 ||

સિદ્ધાધ્યાસિતકન્દરે હરવૃષસ્કન્ધાવરુગ્ણદ્રુમે
ગઙ્ગાધૌતશિલાતલે હિમવતઃ સ્થાને સ્થિતે શ્રેયસિ |
કઃ કુર્વીત શિરઃ પ્રણામમલિનં મ્લાનં મનસ્વી જનો
યદ્વિત્રસ્તકુરઙ્ગશાવનયના ન સ્યુઃ સ્મરાસ્ત્રં સ્ત્રિયઃ || 2.32 ||

સંસાર તવ પર્યન્તપદવી ન દવીયસી |
અન્તરા દુસ્તરા ન સ્યુર્યદિ તે મદિરેક્ષણામ || 2.33 ||

દિશ વનહરિણીભ્યો વંશકાણ્ડચ્છવીનાં
કવલમ ઉપલકોટિચ્છિન્નમૂલં કુશાનામ |
શકયુવતિકપોલાપાણ્ડુતામ્બૂલવલ્લીદલમ
અરુણનખાગ્રૈઃ પાટિતં વા વધૂભ્યઃ || 2.34 ||

અસારાઃ સર્વે તે વિરતિવિરસાઃ પાપવિષયા
જુગુપ્સ્યન્તાં યદ્વા નનુ સકલદોષાસ્પદમ ઇતિ |
તથાપ્યેતદ્ભૂમૌ નહિ પરહિતાત્પુણ્યમ અધિકં
ન ચાસ્મિન્સંસારે કુવલયદૃશો રમ્યમ અપરમ || 2.35 ||

એતત્કામફલો લોકે યદ્દ્વયોરેકચિત્તતા |
અન્યચિત્તકૃતે કામે શવયોરિવ સઙ્ગમઃ || 2.351 ||

માત્સર્યમ ઉત્સાર્ય વિચાર્ય કાર્યમાર્યાઃ
સમર્યાદમ ઇદં વદન્તુ |
સેવ્યા નિતમ્બાઃ કિમ ઉ ભૂધરાણામત
સ્મરસ્મેરવિલાસિનીનામ || 2.36 ||

સંસારે સ્વપ્નસારે પરિણતિતરલે દ્વે ગતી પણ્ડિતાનાં
તત્ત્વજ્ઞાનામૃતામ્ભઃપ્લવલલિતધિયાં યાતુ કાલઃ કથઞ્ચિત |
નો ચેન્મુગ્ધાઙ્ગનાનાં સ્તનજઘનઘનાભોગસમ્ભોગિનીનાં
સ્થૂલોપસ્થસ્થલીષુ સ્થગિતકરતલસ્પર્શલીલોદ્યમાનામ || 2.37 ||

આવાસઃ ક્રિયતાં ગઙ્ગે પાપહારિણિ વારિણિ |
સ્તનદ્વયે તરુણ્યા વા મનોહારિણિ હારિણિ || 2.38 ||

કિમ ઇહ બહુભિરુક્તૈર્યુક્તિશૂન્યૈઃ પ્રલાપૈર્દ્વયમ
ઇહ પુરુષાણાં સર્વદા સેવનીયમ |
અભિનવમદલીલાલાલસં સુન્દરીણાં
સ્તનભરપરિખિન્નં યૌવનં વા વનં વા || 2.39 ||

સત્યં જના વચ્મિ ન પક્ષપાતાલ
લોકેષુ સપ્તસ્વપિ તથ્યમ એતત |
નાન્યન્મનોહારિ નિતમ્બિનીભ્યો
દુઃખૈકહેતુર્ન ચ કશ્ચિદન્યઃ || 2.40 ||

કાન્તેત્યુત્પલલોચનેતિ વિપુલશ્રોણીભરેત્યુન્નમત્પીનોત્તુઙ્ગ
પયોધરેતિ સમુખામ્ભોજેતિ સુભ્રૂરિતિ |
દૃષ્ટ્વા માદ્યતિ મોદતે‌உભિરમતે પ્રસ્તૌતિ વિદ્વાનપિ
પ્રત્યક્ષાશુચિભસ્ત્રિકાં સ્ત્રિયમ અહો મોહસ્ય દુશ્ચેષ્ટિતમ || 2.41 ||

સ્મૃતા ભવતિ તાપાય દૃષ્ટા ચોન્માદકારિણી |
સ્પૃષ્ટા ભવતિ મોહાય સા નામ દયિતા કથમ || 2.42 ||

તાવદેવામૃતમયી યાવલ્લોચનગોચરા |
ચક્ષુષ્પથાદતીતા તુ વિષાદપ્યતિરિચ્યતે || 2.43 ||

નામૃતં ન વિષં કિઞ્ચિદેતાં મુક્ત્વા નિતમ્બિનીમ |
સૈવામૃતલતા રક્તા વિરક્તા વિષવલ્લરી || 2.44 ||

આવર્તઃ સંશયાનામ અવિનયભુવનં પટ્ટણં સાહસાનાં
દોષાણાં સન્નિધાનં કપટશતમયં ક્ષેત્રમ અપ્રત્યયાનામ |
સ્વર્ગદ્વારસ્ય વિઘ્નો નરકપુરમુખ સર્વમાયાકરણ્ડં
સ્ત્રીયન્ત્રં કેન સૃષ્ટં વિષમ અમૃતમયં પ્રાણિલોકસ્ય પાશઃ || 2.45 ||

નો સત્યેન મૃગાઙ્ક એષ વદનીભૂતો ન ચેન્દીવરદ્વન્દ્વં
લોચનતાં ગત ન કનકૈરપ્યઙ્ગયષ્ટિઃ કૃતા |
કિન્ત્વેવં કવિભિઃ પ્રતારિતમનાસ્તત્ત્વં વિજાનન્નપિ
ત્વઙ્માંસાસ્થિમયં વપુર્મૃગદૃશાં મન્દો જનઃ સેવતે || 2.46 ||

લીલાવતીનાં સહજા વિલાસાસ્ત
એવ મૂઢસ્ય હૃદિ સ્ફુરન્તિ |
રાગો નલિન્યા હિ નિસર્ગસિદ્ધસ્તત્ર
ભ્રમ્ત્યેવ વૃથા ષડ્‌અઙ્ઘ્રિઃ || 2.47 ||

સંમોહયન્તિ મદયન્તિ વિડમ્બયન્તિ
નિર્ભર્ત્સ્યન્તિ રમયન્તિ વિષાદયન્તિ |
એતાઃ પ્રવિશ્ય સદયં હૃદયં નરાણાં
કિં નામ વામનયના ન સમાચરન્તિ || 2.471 ||

યદેતત્પૂર્ણેન્દુદ્યુતિહરમ ઉદારાકૃતિ પરં
મુખાબ્જં તન્વઙ્ગ્યાઃ કિલ વસતિ યત્રાધરમધુ |
ઇદં તત્કિં પાકદ્રુમફલમ ઇદાનીમ અતિરસવ્યતીતે‌உસ્મિન
કાલે વિષમ ઇવ ભવિષ્ય્ત્યસુખદમ || 2.48 ||

ઉન્મીલત્ત્રિવલીતરઙ્ગનિલયા પ્રોત્તુઙ્ગપીનસ્તનદ્વન્દ્વેનોદ્ગત
ચક્રવાકયુગલા વક્ત્રામ્બુજોદ્ભાસિની |
કાન્તાકારધરા નદીયમ અભિતઃ ક્રૂરાત્ર નાપેક્ષતે
સંસારાર્ણવમજ્જનં યદિ તદા દૂરેણ સન્ત્યજ્યતામ || 2.49 ||

જલ્પન્તિ સાર્ધમ અન્યેન પશ્યન્ત્યન્યં સવિભ્રમાઃ |
હૃદ્ગતં ચિન્તયન્ત્યન્યં પ્રિયઃ કો નામ યોષિતામ || 2.50 ||

મધુ તિષ્ઠતિ વાચિ યોષિતાં હૃદિ હાલાહલમ એવ કેવલમ |
અત‌એવ નિપીયતે‌உધરો હૃદયં મુષ્ટિભિરેવ તાડ્યતે || 2.51 ||

અપસર સખે દૂરાદસ્માત્કટાક્ષવિષાનલાત
પ્રકૃતિવિષમાદ્યોષિત્સર્પાદ્વિલાસફણાભૃતઃ |
ઇતરફણિના દષ્ટઃ શક્યશ્ચિકિત્સિતુમ ઔષધૈશ્ચતુર
વનિતાભોગિગ્રસ્તં હિ મન્ત્રિણઃ || 2.52 ||

વિસ્તારિતં મકરકેતનધીવરેણ
સ્ત્રીસંજ્ઞિતં બડિશમ અત્ર ભવામ્બુરાશૌ |
યેનાચિરાત્તદ્‌અધરામિષલોલમર્ત્ય
મત્સ્યાન્વિકૃષ્ય વિપચત્યનુરાગવહ્નૌ || 2.53 ||

કામિનીકાયકાન્તારે કુચપર્વતદુર્ગમે |
મા સંચર મનઃ પાન્થ તત્રાસ્તે સ્મરતસ્કરઃ || 2.54 ||

વ્યાદીર્ઘેણ ચલેન વક્ત્રગતિના તેજસ્વિના ભોગિના
નીલાબ્જદ્યુતિનાહિના પરમ અહં દૃષ્ટો ન તચ્ચક્ષુષા |
દૃષ્ટે સન્તિ ચિકિત્સકા દિશિ દિશિ પ્રાયેણ દર્માર્થિનો
મુગ્ધાક્ષ્ક્ષણવીક્ષિતસ્ય ન હિ મે વૈદ્યો ન ચાપ્યૌષધમ || 2.55 ||

ઇહ હિ મધુરગીતં નૃત્યમ એતદ્રસો‌உયં
સ્ફુરતિ પરિમલો‌உસૌ સ્પર્શ એષ સ્તનાનામ |
ઇતિ હતપરમાર્થૈરિન્દ્રિયૈર્ભ્રામ્યમાણઃ
સ્વહિતકરણધૂર્તૈઃ પઞ્ચભિર્વઞ્ચિતો‌உસ્મિ || 2.56 ||

ન ગમ્યો મન્ત્રાણાં ન ચ ભવતિ ભૈષજ્યવિષયો
ન ચાપિ પ્રધ્વંસં વ્રજતિ વિવિધૈઃ શાન્તિકશતૈઃ |
ભ્રમાવેશાદઙ્ગે કમ અપિ વિદધદ્ભઙ્ગમ અસકૃત
સ્મરાપસ્મારો‌உયં ભ્રમયતિ દૃશં ઘૂર્ણયતિ ચ || 2.57 ||

જાત્ય્‌અન્ધાય ચ દુર્મુખાય ચ જરાજીર્ણા ખિલાઙ્ગાય ચ
ગ્રામીણાય ચ દુષ્કુલાય ચ ગલત્કુષ્ઠાભિભૂતાય ચ |
યચ્છન્તીષુ મનોહરં નિજવપુલક્ષ્મીલવશ્રદ્ધયા
પણ્યસ્ત્રીષુ વિવેકકલ્પલતિકાશસ્ત્રીષુ રાજ્યેત કઃ || 2.58 ||

વેશ્યાસૌ મદનજ્વાલા
રૂપે‌உન્ધનવિવર્ધિતા |
કામિભિર્યત્ર હૂયન્તે
યૌવનાનિ ધનાનિ ચ || 2.59 ||

કશ્ચુમ્બતિ કુલપુરુષો વેશ્યાધરપલ્લવં મનોજ્ઞમ અપિ |
ચારભટચોરચેટકનટવિટનિષ્ઠીવનશરાવમ || 2.60 ||

ધન્યાસ્ત એવ ધવલાયતલોચનાનાં
તારુણ્યદર્પઘનપીનપયોધરાણામ |
ક્ષામોદરોપરિ લસત્ત્રિવલીલતાનાં
દૃષ્ટ્વાકૃતિં વિકૃતિમ એતિ મનો ન યેષામ || 2.61 ||

બાલે લીલામુકુલિતમ અમી મન્થરા દૃષ્ટિપાતાઃ
કિં ક્ષિપ્યન્તે વિરમવિરમ વ્યર્થ એષ શ્રમસ્તે |
સમ્પ્રત્યન્યે વયમ ઉપરતં બાલ્યમ આસ્થા વનાન્તે
ક્ષીણો મોહસ્તૃણમ ઇવ જગજ્જાલમ આલોકયામઃ || 2.62 ||

ઇયં બાલા માં પ્રત્યનવરતમ ઇન્દીવરદલપ્રભા
ચીરં ચક્ષુઃ ક્ષિપતિ કિમ અભિપ્રેતમ અનયા |
ગતો મોહો‌உસ્માકં સ્મરશબરબાણવ્યતિકરજ્વર
જ્વાલા શાન્તા તદપિ ન વરાકી વિરમતિ || 2.63 ||

કિં કન્દર્પ કરં કદર્થયસિ રે કોદણ્ડટઙ્કારિતં
રે રે કોકિલ કોઉમ્‌અલં કલરવં કિં વા વૃથા જલ્પસિ |
મુગ્ધે સ્નિગ્ધવિદગ્ધચારુમધુરૈર્લોલૈઃ કટાક્ષૈરલં
ચેતશ્ચુમ્બિતચન્દ્રચૂડચરણધ્યાનામૃતં વર્તતે || 2.64 ||

વિરહે‌உપિ સઙ્ગમઃ ખલુ
પરસ્પરં સઙ્ગતં મનો યેષામ |
હૃદયમ અપિ વિઘટ્ટિતં ચેત
સઙ્ગી વિરહં વિશેષયતિ || 2.65 ||

કિં ગતેન યદિ સા ન જીવતિ
પ્રાણિતિ પ્રિયતમા તથાપિ કિમ |
ઇત્યુદીક્ષ્ય નવમેઘમાલિકાં
ન પ્રયાતિ પથિકઃ સ્વમન્દિરમ || 2.66 ||

વિરમત બુધા યોષિત્સઙ્ગાત્સુખાત્ક્ષણભઙ્ગુરાત
કુરુત કરુણામૈત્રીપ્રજ્ઞાવધૂજનસઙ્ગમમ |
ન ખલુ નરકે હારાક્રાન્તં ઘનસ્તનમણ્ડલં
શરણમ અથવા શ્રોણીબિમ્બં રણન્મણિમેખલમ || 2.67 ||

યદા યોગાભ્યાસવ્યસનકૃશયોરાત્મમનસોરવિચ્છિન્ના
મૈત્રી સ્ફુરતિ કૃતિનસ્તસ્ય કિમ ઉ તૈઃ |
પ્રિયાણામ આલાપૈરધરમધુભિર્વક્ત્રવિધુભિઃ
સનિશ્વાસામોદૈઃ સકુચકલશાશ્લેષસુરતૈઃ || 2.68 ||

યદાસીદજ્ઞાનં સ્મરતિમિરસઞ્ચારજનિતં
તદા દૃષ્ટનારીમયમ ઇદમ અશેષં જગદિતિ |
ઇદાનીમ અસ્માકં પટુતરવિવેકાઞ્જનજુષાં
સમીભૂતા દૃષ્ટિસ્ત્રિભુવનમ અપિ બ્રહ્મ મનુતે || 2.69 ||

તાવદેવ કૃતિનામ અપિ સ્ફુરત્યેષ
નિર્મલવિવેકદીપકઃ |
યાવદેવ ન કુરઙ્ગચક્ષુષાં
તાડ્યતે ચટુલલોચનાઞ્ચલૈઃ || 2.70 ||

વચસિ ભવતિ સઙ્ગત્યાગમ ઉદ્દિશ્ય વાર્તા
શ્રુતિમુખરમુખાનાં કેવલં પણ્ડિતાનામ |
જઘનમ અરુણરત્નગ્રન્થિકાઞ્ચીકલાપં
કુવલયનયનાનાં કો વિહાતું સમર્થઃ || 2.71 ||

સ્વપરપ્રતારકો‌உસૌ
નિન્દતિ યો‌உલીકપણ્ડિતો યુવતીઃ |
યસ્માત્તપસો‌உપિ ફલં
સ્વર્ગઃ સ્વર્ગે‌உપિ ચાપ્સરસઃ || 2.72 ||

મત્તેભકુમ્ભદલને ભુવિ સન્તિ ધીરાઃ
કેચિત્પ્રચણ્ડમૃગરાજવધે‌உપિ દક્ષાઃ |
કિન્તુ બ્રવીમિ બલિનાં પુરતઃ પ્રસહ્ય
કન્દર્પદર્પદલને વિરલા મનુષ્યાઃ || 2.73 ||

સન્માર્ગે તાવદાસ્તે પ્રભવતિ ચ નરસ્તાવદેવેન્દ્રિયાણાં
લજ્જાં તાવદ્વિધત્તે વિનયમ અપિ સમાલમ્બતે તાવદેવ |
ભ્રૂચાપાકૃષ્ટમુક્તાઃ શ્રવણપથગતા નીલપક્ષ્માણ એતે
યાવલ્લીલાવતીનાં હૃદિ ન ધૃતિમુષો દૃષ્ટિબાણાઃ પતન્તિ || 2.74 ||

ઉન્મત્તપ્રેમસંરમ્ભાદ
આરભન્તે યદ્‌અઙ્ગનાઃ |
તત્ર પ્રત્યૂહમ આધાતું
બ્રહ્માપિ ખલુ કાતરઃ || 2.75 ||

તાવન્મહત્ત્વં પાણ્ડિત્યં
કુલીનત્વં વિવેકિતા |
યાવજ્જ્વલતિ નાઙ્ગેષુ
હતઃ પઞ્ચેષુપાવકઃ || 2.76 ||

શાસ્ત્રજ્ઞો‌உપિ પ્રગુણિતનયો‌உત્યાન્તબાધાપિ બાઢં
સંસારે‌உસ્મિન્ભવતિ વિરલો ભાજનં સદ્ગતીનામ |
યેનૈતસ્મિન્નિરયનગરદ્વારમ ઉદ્ઘાટયન્તી
વામાક્ષીણાં ભવતિ કુટિલા ભ્રૂલતા કુઞ્ચિકેવ || 2.77 ||

કૃશઃ કાણઃ ખઞ્જઃ શ્રવણરહિતઃ પુચ્છવિકલો
વ્રણી પૂયક્લિન્નઃ કૃમિકુલશતૈરાવૃતતનુઃ |
ક્ષુધા ક્ષામો જીર્ણઃ પિઠરકકપાલાર્પિતગલઃ
શુનીમ અન્વેતિ શ્વા હતમ અપિ ચ હન્ત્યેવ મદનઃ || 2.78 ||

સ્ત્રીમુદ્રાં કુસુમાયુધસ્ય જયિનીં સર્વાર્થસમ્પત્કરીં
યે મૂઢાઃ પ્રવિહાય યાન્તિ કુધિયો મિથ્યાફલાન્વેષિણઃ |
તે તેનૈવ નિહત્ય નિર્દયતરં નગ્નીકૃતા મુણ્ડિતાઃ
કેચિત્પઞ્ચશિખીકૃતાશ્ચ જટિલાઃ કાપાલિકાશ્ચાપરે || 2.79 ||

વિશ્વામિત્રપરાશરપ્રભૃતયો વાતામ્બુપર્ણાશનાસ્તે‌உપિ
સ્ત્રીમુખપઙ્કજં સુલલિતં દૃષ્ટ્વૈવ મોહં ગતાઃ |
શાલ્યન્નં સઘૃતં પયોદધિયુતં યે ભુઞ્જતે માનવાસ્તેષામ
ઇન્દ્રિયનિગ્રહો યદિ ભવેદ્વિન્ધ્યઃ પ્લવેત્સાગરે || 2.80 ||

પરિમલભૃતો વાતાઃ શાખા નવાઙ્કુરકોટયો
મધુરવિધુરોત્કણ્ઠાભાજઃ પ્રિયા પિકપક્ષિણામ |
વિરલવિરસસ્વેદોદ્ગારા વધૂવદનેન્દવઃ
પ્રસરતિ મધૌ ધાત્ર્યાં જાતો ન કસ્ય ગુણોદયઃ || 2.81 ||

મધુરયં મધુરૈરપિ કોકિલા
કલરવૈર્મલયસ્ય ચ વાયુભિઃ |
વિરહિણઃ પ્રહિણસ્તિ શરીરિણો
વિપદિ હન્ત સુધાપિ વિષાયતે || 2.82 ||

આવાસઃ કિલકિઞ્ચિતસ્ય દયિતાપાર્શ્વે વિલાસાલસાઃ
કર્ણે કોકિલકામિનીકલરવઃ સ્મેરો લતામણ્ડપઃ |
ગોષ્ઠી સત્કવિભિઃ સમં કતિપયૈર્મુગ્ધાઃ સુધાંશોઃ કરાઃ
કેષાંચિત્સુખયન્તિ ચાત્ર હૃદયં ચૈત્રે વિચિત્રાઃ ક્ષપાઃ || 2.83 ||

પાન્થ સ્ત્રીવિરહાનલાહુતિકલામ આતન્વતી મઞ્જરીમાકન્દેષુ
પિકાઙ્ગનાભિરધુના સોત્કણ્ઠમ આલોક્યતે |
અપ્યેતે નવપાટલાપરિમલપ્રાગ્ભારપાટચ્ચરા
વાન્તિક્લાન્તિવિતાનતાનવકૃતઃ શ્રીખણ્ડશૈલાનિલાઃ || 2.84 ||

પ્રથિતઃ પ્રણયવતીનાં
તાવત્પદમ આતનોતુ હૃદિ માનઃ |
ભવતિ ન યાવચ્ચન્દનતરુ
સુરભિર્મલયપવમાનઃ || 2.85 ||

સહકારકુસુમકેસરનિકર
ભરામોદમૂર્ચ્છિતદિગ્‌અન્તે |
મધુરમધુરવિધુરમધુપે
મધૌ ભવેત્કસ્ય નોત્કણ્ઠા || 2.86 ||

અચ્છાચ્છચન્દનરસાર્દ્રતરા મૃગાક્ષ્યો
ધારાગૃહાણિ કુસુમાનિ ચ કોઉમ્‌ઉદી ચ |
મન્દો મરુત્સુમનસઃ શુચિ હર્મ્યપૃષ્ઠં
ગ્રીષ્મે મદં ચ મદનં ચ વિવર્ધયન્તિ || 2.87 ||

સ્રજો હૃદ્યામોદા વ્યજનપવનશ્ચન્દ્રકિરણાઃ
પરાગઃ કાસારો મલયજરજઃ શીધુ વિશદમ |
શુચિઃ સૌધોત્સઙ્ગઃ પ્રતનુ વસનં પઙ્કજદૃશો
નિદાઘર્તાવેતદ્વિલસતિ લભન્તે સુકૃતિનઃ || 2.88 ||

સુધાશુભ્રં ધામ સ્ફુરદ્‌અમલરશ્મિઃ શશધરઃ
પ્રિયાવક્ત્રામ્ભોજં મલયજરજશ્ચાતિસુરભિઃ |
સ્રજો હૃદ્યામોદાસ્તદિદમ અખિલં રાગિણિ જને
કરોત્યન્તઃ ક્ષોભં ન તુ વિષયસંસર્ગવિમુખે || 2.89 ||

તરુણીવેષોદ્દીપિતકામા
વિકસજ્જાતીપુષ્પસુગન્ધિઃ |
ઉન્નતપીનપયોધરભારા
પ્રાવૃટ્તનુતે કસ્ય ન હર્ષમ || 2.90 ||

વિયદ્‌ઉપચિતમેઘં ભૂમયઃ કન્દલિન્યો
નવકુટજકદમ્બામોદિનો ગન્ધવાહાઃ |
શિખિકુલકલકેકારાવરમ્યા વનાન્તાઃ
સુખિનમ અસુખિનં વા સર્વમ ઉત્કણ્ઠયન્તિ || 2.91 ||

ઉપરિ ઘનં ઘનપટલં
તિર્યગ્ગિરયો‌உપિ નર્તિતમયૂરાઃ |
ક્ષિતિરપિ કન્દલધવલા
દૃષ્ટિં પથિકઃ ક્વ પાતયતિ || 2.92 ||

ઇતો વિદ્યુદ્વલ્લીવિલસિતમ ઇતઃ કેતકિતરોઃ
સ્ફુરન્ગન્ધઃ પ્રોદ્યજ્જલદનિનદસ્ફૂર્જિતમ ઇતઃ |
ઇતઃ કેકિક્રીડાકલકલરવઃ પક્ષ્મલદૃશાં
કથં યાસ્યન્ત્યેતે વિરહદિવસાઃ સમ્ભૃતરસાઃ || 2.93 ||

અસૂચિસઞ્ચારે તમસિ નભસિ પ્રૌઢજલદધ્વનિ
પ્રાજ્ઞંમન્યે પતતિ પૃષતાનાં ચ નિચયે |
ઇદં સૌદામિન્યાઃ કનકકમનીયં વિલસિતં
મુદં ચ મ્લાનિં ચ પ્રથયતિ પથિ સ્વૈરસુદૃશામ || 2.94 ||

આસારેણ ન હર્મ્યતઃ પ્રિયતમૈર્યાતું બહિઃ શક્યતે
શીતોત્કમ્પનિમિત્તમ આયતદૃશા ગાઢં સમાલિઙ્ગ્યતે |
જાતાઃ શીકરશીતલાશ્ચ મરુતોરત્યન્તખેદચ્છિદો
ધન્યાનાં બત દુર્દિનં સુદિનતાં યાતિ પ્રિયાસઙ્ગમે || 2.95 ||

અર્ધં સુપ્ત્વા નિશાયાઃ સરભસસુરતાયાસસન્નશ્લથાઙ્ગપ્રોદ્ભૂતાસહ્ય
તૃષ્ણો મધુમદનિરતો હર્મ્યપૃષ્ઠે વિવિક્તે |
સમ્ભોગક્લાન્તકાન્તાશિથિલભુજલતાવર્જિતં કર્કરીતો
જ્યોત્સ્નાભિન્નાચ્છધારં પિબતિ ન સલિલં શારદં મન્દપુણ્યઃ || 2.96 ||

હેમન્તે દધિદુગ્ધસર્પિરશના માઞ્જિષ્ઠવાસોભૃતઃ
કાશ્મીરદ્રવસાન્દ્રદિગ્ધવપુષશ્છિન્ના વિચિત્રૈ રતૈઃ |
વૃત્તોરુસ્તનકામિનોજનકૃતાશ્લેષા ગૃહાભ્યન્તરે
તામ્બૂલીદલપૂગપૂરિતમુખા ધન્યાઃ સુખં શેરતે || 2.97 ||

પ્રદુયત્પ્રૌઢપ્રિયઙ્ગુદ્યુતિભૃતિ વિકસત્કુન્દમાદ્યદ્દ્વિરેફે
કાલે પ્રાલેયવાતપ્રચલવિલસિતોદારમન્દારધામ્નિ |
યેષાં નો કણ્ઠલગ્ના ક્ષણમ અપિ તુહિનક્ષોદદક્ષા મૃગાક્ષી
તેસામ આયામયામા યમસદનસમા યામિની યાતિ યૂનામ || 2.98 ||

ચુમ્બન્તો ગણ્ડભિત્તીરલકવતિ મુખે સીત્કૃતાન્યાદધાના
વક્ષઃસૂત્કઞ્ચુકેષુ સ્તનભરપુલકોદ્ભેદમ આપાદયન્તઃ |
ઊરૂનાકમ્પયન્તઃ પૃથુજઘનતટાત્સ્રંસયન્તો‌உંશુકાનિ
વ્યક્તં કાન્તાજનાનાં વિટચરિતભૃતઃ શૈશિરા વાન્તિ વાતાઃ || 2.99 ||

કેશાનાકુલયન્દૃશો મુકુલયન્વાસો બલાદાક્ષિપન્નાતન્વન
પુલકોદ્ગમં પ્રકટયન્નાવેગકમ્પં શનૈઃ |
બારં બારમ ઉદારસીત્કૃતકૃતો દન્તચ્છદાન્પીડયન
પ્રાયઃ શૈશિર એષ સમ્પ્રતિ મરુત્કાન્તાસુ કાન્તાયતે || 2.100 ||

યદ્યસ્ય નાસ્તિ રુચિરં તસ્મિંસ્તસ્ય સ્પૃહા મનોજ્ઞે‌உપિ |
રમણીયે‌உપિ સુધાંશૌ ન મનઃકામઃ સરોજિન્યાઃ || 2.101 ||

વૈરાગ્યે સંચરત્યેકો નીતૌ ભ્રમતિ ચાપરઃ |
શૃઙ્ગારે રમતે કશ્ચિદ્ભુવિ ભેદાઃ પરસ્પરમ || 2.102 ||

Gujarati

Bhartruhari Sataka Trisati – Neeti Satakam – Gujarati

Comments Off on Bhartruhari Sataka Trisati – Neeti Satakam – Gujarati 24 December 2014

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: ભર્તૃહરિ

દિક્કાલાદ્યનવચ્છિન્નાનન્તચિન્માત્રમૂર્તયે |
સ્વાનુભૂત્યેકમાનાય નમઃ શાન્તાય તેજસે || 1.1 ||

બોદ્ધારો મત્સરગ્રસ્તાઃ
પ્રભવઃ સ્મયદૂષિતાઃ |
અબોધોપહતાઃ ચાન્યે
જીર્ણમ અઙ્ગે સુભાષિતમ || 1.2 ||

અજ્ઞઃ સુખમ આરાધ્યઃ
સુખતરમ આરાધ્યતે વિશેષજ્ઞઃ |
જ્ઞાનલવદુર્વિદગ્ધં
બ્રહ્માપિ તં નરં ન રઞ્જયતિ || 1.3 ||

પ્રસહ્ય મણિમ ઉદ્ધરેન્મકરવક્ત્રદંષ્ટ્રાન્તરાત
સમુદ્રમ અપિ સન્તરેત્પ્રચલદૂર્મિમાલાકુલમ |
ભુજઙ્ગમ અપિ કોપિતં શિરસિ પુષ્પવદ્ધારયેત
ન તુ પ્રતિનિવિષ્ટમૂ‌ઋખજનચિત્તમ આરાધયેથ || 1.4 ||

લભેત સિકતાસુ તૈલમ અપિ યત્નતઃ પીડયન
પિબેચ્ચ મૃગતૃષ્ણિકાસુ સલિલં પિપાસાર્દિતઃ |
ક્વચિદપિ પર્યટન્શશવિષાણમ આસાદયેત
ન તુ પ્રતિનિવિષ્ટમૂર્ખચિત્તમ આરાધયેથ || 1.5 ||

વ્યાલં બાલમૃણાલતન્તુભિરસૌ રોદ્ધું સમુજ્જૃમ્ભતે
છેત્તું વજ્રમણિં શિરીષકુસુમપ્રાન્તેન સન્નહ્યતિ |
માધુર્યં મધુબિન્દુના રચયિતું ક્ષારામુધેરીહતે
નેતું વાઞ્છન્તિ યઃ ખલાન્પથિ સતાં સૂક્તૈઃ સુધાસ્યન્દિભિઃ || 1.6 ||

સ્વાયત્તમ એકાન્તગુણં વિધાત્રા
વિનિર્મિતં છાદનમ અજ્ઞતાયાઃ |
વિશેષા‌અતઃ સર્વવિદાં સમાજે
વિભૂષણં મૌનમ અપણ્ડિતાનામ || 1.7 ||

યદા કિઞ્ચિજ્જ્ઞો‌உહં દ્વિપ ઇવ મદાન્ધઃ સમભવં
તદા સર્વજ્ઞો‌உસ્મીત્યભવદવલિપ્તં મમ મનઃ
યદા કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિદ્બુધજનસકાશાદવગતં
તદા મૂર્ખો‌உસ્મીતિ જ્વર ઇવ મદો મે વ્યપગતઃ || 1.8 ||

કૃમિકુલચિત્તં લાલાક્લિન્નં વિગન્ધિજુગુપ્સિતં
નિરુપમરસં પ્રીત્યા ખાદન્નરાસ્થિ નિરામિષમ |
સુરપતિમ અપિ શ્વા પાર્શ્વસ્થં વિલોક્ય ન શઙ્કતે
ન હિ ગણયતિ ક્ષુદ્રો જન્તુઃ પરિગ્રહફલ્ગુતામ || 1.9 ||

શિરઃ શાર્વં સ્વર્ગાત્પશુપતિશિરસ્તઃ ક્ષિતિધરં
મ્હીધ્રાદુત્તુઙ્ગાદવનિમ અવનેશ્ચાપિ જલધિમ |
અધો‌உધો ગઙ્ગેયં પદમ ઉપગતા સ્તોકમ
અથવાવિવેકભ્રષ્ટાનાં ભવતિ વિનિપાતઃ શતમુખઃ || 1.10 ||

શક્યો વારયિતું જલેન હુતભુક્ચ્છત્રેણ સૂર્યાતપો
નાગેન્દ્રો નિશિતાગ્કુશેન સમદો દણ્ડેન ગોગર્દભૌ |
વ્યાધિર્ભેષજસઙ્ગ્રહૈશ્ચ વિવિધૈર્મન્ત્રપ્રયોગૈર્વિષં
સર્વસ્યૌષધમ અસ્તિ શાસ્ત્રવિહિતં મૂર્ખસ્ય નસ્ત્યૌષધિમ || 1.11 ||

સાહિત્યસઙ્ગીતકલાવિહીનઃ
સાક્ષાત્પશુઃ પુચ્છવિષાણહીનઃ |
તૃણં ન ખાદન્નપિ જીવમાનસ
તદ્ભાગધેયં પરમં પશૂનામ || 1.12 ||

યેષાં ન વિદ્યા ન તપો ન દાનં
જ્ઞાનં ન શીલં ન ગુણો ન ધર્મઃ |
તે મર્ત્યલોકે ભુવિ ભારભૂતા
મનુષ્યરૂપેણ મૃગાશ્ચરન્તિ || 1.13 ||

વરં પર્વતદુર્ગેષુ
ભ્રાન્તં વનચરૈઃ સહ
ન મૂર્ખજનસમ્પર્કઃ
સુરેન્દ્રભવનેષ્વપિ || 1.14 ||

શાસ્ત્રોપસ્કૃતશબ્દસુન્દરગિરઃ શિષ્યપ્રદેયાગમા
વિખ્યાતાઃ કવયો વસન્તિ વિષયે યસ્ય પ્રભોર્નિર્ધનાઃ |
તજ્જાડ્યં વસુધાદિપસ્ય કવયસ્ત્વર્થં વિનાપીશ્વરાઃ
કુત્સ્યાઃ સ્યુઃ કુપરીક્ષકા હિ મણયો યૈરર્ઘતઃ પાતિતાઃ || 1.15 ||

હર્તુર્યાતિ ન ગોચરં કિમ અપિ શં પુષ્ણાતિ યત્સર્વદા‌உપ્ય
અર્થિભ્યઃ પ્રતિપાદ્યમાનમ અનિશં પ્રાપ્નોતિ વૃદ્ધિં પરામ |
કલ્પાન્તેષ્વપિ ન પ્રયાતિ નિધનં વિદ્યાખ્યમ અન્તર્ધનં
યેષાં તાન્પ્રતિ માનમ ઉજ્ઝત નૃપાઃ કસ્તૈઃ સહ સ્પર્ધતે || 1.16 ||

અધિગતપરમાર્થાન્પણ્ડિતાન્માવમંસ્થાસ
તૃણમ ઇવ લઘુ લક્ષ્મીર્નૈવ તાન્સંરુણદ્ધિ |
અભિનવમદલેખાશ્યામગણ્ડસ્થલાનાં
ન ભવતિ બિસતન્તુર્વારણં વારણાનામ || 1.17 ||

અમ્ભોજિનીવનવિહારવિલાસમ એવ
હંસસ્ય હન્તિ નિતરાં કુપિતો વિધાતા |
ન ત્વસ્ય દુગ્ધજલભેદવિધૌ પ્રસિદ્ધાં
વૈદગ્ધીકીર્તિમ અપહર્તુમ અસૌ સમર્થઃ || 1.18 ||

કેયૂરાણિ ન ભૂષયન્તિ પુરુષં હારા ન ચન્દ્રોજ્જ્વલા
ન સ્નાનં ન વિલેપનં ન કુસુમં નાલઙ્કૃતા મૂર્ધજાઃ |
વાણ્યેકા સમલઙ્કરોતિ પુરુષં યા સંસ્કૃતા ધાર્યતે
ક્ષીયન્તે ખલુ ભૂષણાનિ સતતં વાગ્ભૂષણં ભૂષણમ || 1.19 ||

વિદ્યા નામ નરસ્ય રૂપમ અધિકં પ્રચ્છન્નગુપ્તં ધનં
વિદ્યા ભોગકરી યશઃસુખકરી વિદ્યા ગુરૂણાં ગુરુઃ |
વિદ્યા બન્ધુજનો વિદેશગમને વિદ્યા પરા દેવતા
વિદ્યા રાજસુ પૂજ્યતે ન તુ ધનં વિદ્યાવિહીનઃ પશુઃ || 1.20 ||

ક્ષાન્તિશ્ચેત્કવચેન કિં કિમ અરિભિઃ ક્રોધો‌உસ્તિ ચેદ્દેહિનાં
જ્ઞાતિશ્ચેદનલેન કિં યદિ સુહૃદ્દિવ્યૌષધં કિં ફલમ |
કિં સર્પૈર્યદિ દુર્જનાઃ કિમ ઉ ધનૈર્વિદ્યા‌உનવદ્યા યદિ
વ્રીડા ચેત્કિમ ઉ ભૂષણૈઃ સુકવિતા યદ્યસ્તિ રાજ્યેન કિમ || 1.21 ||

દાક્ષિણ્યં સ્વજને દયા પરિજને શાઠ્યં સદા દુર્જને
પ્રીતિઃ સાધુજને નયો નૃપજને વિદ્વજ્જને ચાર્જવમ |
શૌર્યં શત્રુજને ક્ષમા ગુરુજને કાન્તાજને ધૃષ્ટતા
યે ચૈવં પુરુષાઃ કલાસુ કુશલાસ્તેષ્વેવ લોકસ્થિતિઃ || 1.22 ||

જાડ્યં ધિયો હરતિ સિઞ્ચતિ વાચિ સત્યં
માનોન્નતિં દિશતિ પાપમ અપાકરોતિ |
ચેતઃ પ્રસાદયતિ દિક્ષુ તનોતિ કીર્તિં
સત્સઙ્ગતિઃ કથય કિં ન કરોતિ પુંસામ || 1.23 ||

જયન્તિ તે સુકૃતિનો
રસસિદ્ધાઃ કવીશ્વરાઃ |
નાસ્તિ યેષાં યશઃકાયે
જરામરણજં ભયમ || 1.24 ||

સૂનુઃ સચ્ચરિતઃ સતી પ્રિયતમા સ્વામી પ્રસાદોન્મુખઃ
સ્નિગ્ધં મિત્રમ અવઞ્ચકઃ પરિજનો નિઃક્લેશલેશં મનઃ |
આકારો રુચિરઃ સ્થિરશ્ચ વિભવો વિદ્યાવદાતં મુખં
તુષ્ટે વિષ્ટપકષ્ટહારિણિ હરૌ સમ્પ્રાપ્યતે દેહિના || 1.25 ||

પ્રાણાઘાતાન્નિવૃત્તિઃ પરધનહરણે સંયમઃ સત્યવાક્યં
કાલે શક્ત્યા પ્રદાનં યુવતિજનકથામૂકભાવઃ પરેષામ |
તૃષ્ણાસ્રોતો વિભઙ્ગો ગુરુષુ ચ વિનયઃ સર્વભૂતાનુકમ્પા
સામાન્યઃ સર્વશાસ્ત્રેષ્વનુપહતવિધિઃ શ્રેયસામ એષ પન્થાઃ || 1.26 ||

પ્રારભ્યતે ન ખલુ વિઘ્નભયેન નીચૈઃ
પ્રારભ્ય વિઘ્નવિહતા વિરમન્તિ મધ્યાઃ |
વિઘ્નૈઃ પુનઃ પુનરપિ પ્રતિહન્યમાનાઃ
પ્રારબ્ધમ ઉત્તમજના ન પરિત્યજન્તિ || 1.27 ||

અસન્તો નાભ્યર્થ્યાઃ સુહૃદપિ ન યાચ્યઃ કૃશધનઃ
પ્રિયા ન્યાય્યા વૃત્તિર્મલિનમ અસુભઙ્ગે‌உપ્યસુકરમ |
વિપદ્યુચ્ચૈઃ સ્થેયં પદમ અનુવિધેયં ચ મહતાં
સતાં કેનોદ્દિષ્ટં વિષમમ અસિધારાવ્રતમ ઇદમ || 1.28 ||

ક્ષુત્ક્ષામો‌உપિ જરાકૃશો‌உપિ શિથિલપ્રાણો‌உપિ કષ્ટાં દશામ
આપન્નો‌உપિ વિપન્નદીધિતિરિતિ પ્રાણેષુ નશ્યત્સ્વપિ |
મત્તેભેન્દ્રવિભિન્નકુમ્ભપિશિતગ્રાસૈકબદ્ધસ્પૃહઃ
કિં જીર્ણં તૃણમ અત્તિ માનમહતામ અગ્રેસરઃ કેસરી || 1.29 ||

સ્વલ્પસ્નાયુવસાવશેષમલિનં નિર્માંસમ અપ્યસ્થિ ગોઃ
શ્વા લબ્ધ્વા પરિતોષમ એતિ ન તુ તત્તસ્ય ક્ષુધાશાન્તયે |
સિંહો જમ્બુકમ અઙ્કમ આગતમ અપિ ત્યક્ત્વા નિહન્તિ દ્વિપં
સર્વઃ કૃચ્છ્રગતો‌உપિ વાઞ્છન્તિ જનઃ સત્ત્વાનુરૂપં ફલમ || 1.30 ||

લાઙ્ગૂલચાલનમ અધશ્ચરણાવપાતં
ભૂમૌ નિપત્ય વદનોદરદર્શનં ચ |
શ્વા પિણ્ડદસ્ય કુરુતે ગજપુઙ્ગવસ્તુ
ધીરં વિલોકયતિ ચાટુશતૈશ્ચ ભુઙ્ક્તે || 1.31 ||

પરિવર્તિનિ સંસારે
મૃતઃ કો વા ન જાયતે |
સ જાતો યેન જાતેન
યાતિ વંશઃ સમુન્નતિમ || 1.32 ||

કુસુમસ્તવકસ્યેવ
દ્વયી વૃત્તિર્મનસ્વિનઃ |
મૂર્ધ્નિ વા સર્વલોકસ્ય
શીર્યતે વન એવ વા || 1.33 ||

સન્ત્યન્યે‌உપિ બૃહસ્પતિપ્રભૃતયઃ સમ્ભાવિતાઃ પઞ્ચષાસ
તાન્પ્રત્યેષ વિશેષવિક્રમરુચી રાહુર્ન વૈરાયતે |
દ્વાવેવ ગ્રસતે દિવાકરનિશાપ્રાણેશ્વરૌ ભાસ્કરૌ
ભ્રાતઃ પર્વણિ પશ્ય દાનવપતિઃ શીર્ષાવશેષાકૃતિઃ || 1.34 ||

વહતિ ભુવનશ્રેણિં શેષઃ ફણાફલકસ્થિતાં
કમઠપતિના મધ્યેપૃષ્ઠં સદા સ ચ ધાર્યતે |
તમ અપિ કુરુતે ક્રોડાધીનં પયોધિરનાદરાદ
અહહ મહતાં નિઃસીમાનશ્ચરિત્રવિભૂતયઃ || 1.35 ||

વરં પક્ષચ્છેદઃ સમદમઘવન્મુક્તકુલિશપ્રહારૈર
ઉદ્ગચ્છદ્બહુલદહનોદ્ગારગુરુભિઃ |
તુષારાદ્રેઃ સૂનોરહહ પિતરિ ક્લેશવિવશે
ન ચાસૌ સમ્પાતઃ પયસિ પયસાં પત્યુરુચિતઃ || 1.36 ||

સિંહઃ શિશુરપિ નિપતતિ
મદમલિનકપોલભિત્તિષુ ગજેષુ |
પ્રકૃતિરિયં સત્ત્વવતાં
ન ખલુ વયસ્તેજસો હેતુઃ || 1.37 ||

જાતિર્યાતુ રસાતલં ગુણગણૈસ્તત્રાપ્યધો ગમ્યતાં
શીલં શૈલતટાત્પતત્વભિજનઃ સન્દહ્યતાં વહ્નિના |
શૌર્યે વૈરિણિ વજ્રમ આશુ નિપતત્વર્થો‌உસ્તુ નઃ કેવલં
યેનૈકેન વિના ગુણસ્તૃણલવપ્રાયાઃ સમસ્તા ઇમે || 1.38 ||

ધનમ અર્જય કાકુત્સ્થ
ધનમૂલમ ઇદં જગત |
અન્તરં નાભિજાનામિ
નિર્ધનસ્ય મૃતસ્ય ચ || 1.39 ||

તાનીન્દ્રિયાણ્યવિકલાનિ તદેવ નામ
સા બુદ્ધિરપ્રતિહતા વચનં તદેવ |
અર્થોષ્મણા વિરહિતઃ પુરુષઃ ક્ષણેન
સો‌உપ્યન્ય એવ ભવતીતિ વિચિત્રમ એતથ || 1.40 ||

યસ્યાસ્તિ વિત્તં સ નરઃ કુલીનઃ
સ પણ્ડિતઃ સ શ્રુતવાન્ગુણજ્ઞઃ |
સ એવ વક્તા સ ચ દર્શનીયઃ
સર્વે ગુણાઃ કાઞ્ચનમ આશ્રયન્તિ || 1.41 ||

દૌર્મન્ત્ર્યાન્નૃપતિર્વિનશ્યતિ યતિઃ સઙ્ગાત્સુતો લાલનાત
વિપ્રો‌உનધ્યયનાત્કુલં કુતનયાચ્છીલં ખલોપાસનાત |
હ્રીર્મદ્યાદનવેક્ષણાદપિ કૃષિઃ સ્નેહઃ પ્રવાસાશ્રયાન
મૈત્રી ચાપ્રણયાત્સમૃદ્ધિરનયાત્ત્યાગપ્રમાદાદ્ધનમ || 1.42 ||

દાનં ભોગો નાશસ્તિસ્રો
ગતયો ભવન્તિ વિત્તસ્ય |
યો ન દદાતિ ન ભુઙ્ક્તે
તસ્ય તૃતીયા ગતિર્ભવતિ || 1.43 ||

મણિઃ શાણોલ્લીઢઃ સમરવિજયી હેતિદલિતો
મદક્ષીણો નાગઃ શરદિ સરિતઃ શ્યાનપુલિનાઃ |
કલાશેષશ્ચન્દ્રઃ સુરતમૃદિતા બાલવનિતા
તન્નિમ્ના શોભન્તે ગલિતવિભવાશ્ચાર્થિષુ નરાઃ || 1.44 ||

પરિક્ષીણઃ કશ્ચિત્સ્પૃહયતિ યવાનાં પ્રસૃતયે
સ પશ્ચાત્સમ્પૂર્ણઃ કલયતિ ધરિત્રીં તૃણસમામ |
અતશ્ચાનૈકાન્ત્યાદ્ગુરુલઘુતયા‌உર્થેષુ ધનિનામ
અવસ્થા વસ્તૂનિ પ્રથયતિ ચ સઙ્કોચયતિ ચ || 1.45 ||

રાજન્દુધુક્ષસિ યદિ ક્ષિતિધેનુમ એતાં
તેનાદ્ય વત્સમ ઇવ લોકમ અમું પુષાણ
તસ્મિંશ્ચ સમ્યગનિશં પરિપોષ્યમાણે
નાનાફલૈઃ ફલતિ કલ્પલતેવ ભૂમિઃ || 1.46 ||

સત્યાનૃતા ચ પરુષા પ્રિયવાદિની ચ
હિંસ્રા દયાલુરપિ ચાર્થપરા વદાન્યા |
નિત્યવ્યયા પ્રચુરનિત્યધનાગમા ચ
વારાઙ્ગનેવ નૃપનીતિરનેકરૂપા || 1.47 ||

આજ્ઞા કીર્તિઃ પાલનં બ્રાહ્મણાનાં
દાનં ભોગો મિત્રસંરક્ષણં ચ
યેષામ એતે ષડ્ગુણા ન પ્રવૃત્તાઃ
કો‌உર્થસ્તેષાં પાર્થિવોપાશ્રયેણ || 1.48 ||

યદ્ધાત્રા નિજભાલપટ્ટલિખિતં સ્તોકં મહદ્વા ધનં
તત્પ્રાપ્નોતિ મરુસ્થલે‌உપિ નિતરાં મેરૌ તતો નાધિકમ |
તદ્ધીરો ભવ વિત્તવત્સુ કૃપણાં વૃત્તિં વૃથા સા કૃથાઃ
કૂપે પશ્ય પયોનિધાવપિ ઘટો ગૃહ્ણાતિ તુલ્યં જલમ || 1.49 ||

ત્વમ એવ ચાતકાધારો‌உ
સીતિ કેષાં ન ગોચરઃ |
કિમ અમ્ભોદવરાસ્માકં
કાર્પણ્યોક્તં પ્રતીક્ષસે || 1.50 ||

રે રે ચાતક સાવધાનમનસા મિત્ર ક્ષણં શ્રૂયતામ
અમ્ભોદા બહવો વસન્તિ ગગને સર્વે‌உપિ નૈતાદૃશાઃ |
કેચિદ્વૃષ્ટિભિરાર્દ્રયન્તિ વસુધાં ગર્જન્તિ કેચિદ્વૃથા
યં યં પશ્યસિ તસ્ય તસ્ય પુરતો મા બ્રૂહિ દીનં વચઃ || 1.51 ||

અકરુણત્વમ અકારણવિગ્રહઃ
પરધને પરયોષિતિ ચ સ્પૃહા |
સુજનબન્ધુજનેષ્વસહિષ્ણુતા
પ્રકૃતિસિદ્ધમ ઇદં હિ દુરાત્મનામ || 1.52 ||

દુર્જનઃ પરિહર્તવ્યો
વિદ્યયા‌உલકૃતો‌உપિ સન |
મણિના ભૂષિતઃ સર્પઃ
કિમ અસૌ ન ભયઙ્કરઃ || 1.53 ||

જાડ્યં હ્રીમતિ ગણ્યતે વ્રતરુચૌ દમ્ભઃ શુચૌ કૈતવં
શૂરે નિર્ઘૃણતા મુનૌ વિમતિતા દૈન્યં પ્રિયાલાપિનિ |
તેજસ્વિન્યવલિપ્તતા મુખરતા વક્તર્યશક્તિઃ સ્થિરે
તત્કો નામ ગુણો ભવેત્સ ગુણિનાં યો દુર્જનૈર્નાઙ્કિતઃ || 1.54 ||

લોભશ્ચેદગુણેન કિં પિશુનતા યદ્યસ્તિ કિં પાતકૈઃ
સત્યં ચેત્તપસા ચ કિં શુચિ મનો યદ્યસ્તિ તીર્થેન કિમ |
સૌજન્યં યદિ કિં ગુણૈઃ સુમહિમા યદ્યસ્તિ કિં મણ્ડનૈઃ
સદ્વિદ્યા યદિ કિં ધનૈરપયશો યદ્યસ્તિ કિં મૃત્યુના || 1.55 ||

શશી દિવસધૂસરો ગલિતયૌવના કામિની
સરો વિગતવારિજં મુખમ અનક્ષરં સ્વાકૃતેઃ |
પ્રભુર્ધનપરાયણઃ સતતદુર્ગતઃ સજ્જનો
નૃપાઙ્ગણગતઃ ખલો મનસિ સપ્ત શલ્યાનિ મે || 1.56 ||

ન કશ્ચિચ્ચણ્ડકોપાનામ
આત્મીયો નામ ભૂભુજામ |
હોતારમ અપિ જુહ્વાનં
સ્પૃષ્ટો વહતિ પાવકઃ || 1.57 ||

મૌનોઉમ્‌ઊકઃ પ્રવચનપટુર્બાટુલો જલ્પકો વા
ધૃષ્ટઃ પાર્શ્વે વસતિ ચ સદા દૂરતશ્ચાપ્રગલ્ભઃ |
ક્ષાન્ત્યા ભીરુર્યદિ ન સહતે પ્રાયશો નાભિજાતઃ
સેવાધર્મઃ પરમગહનો યોગિનામ અપ્યગમ્યઃ || 1.58 ||

ઉદ્ભાસિતાખિલખલસ્ય વિશૃઙ્ખલસ્ય
પ્રાગ્જાતવિસ્તૃતનિજાધમકર્મવૃત્તેઃ |
દૈવાદવાપ્તવિભવસ્ય ગુણદ્વિષો‌உસ્ય
નીચસ્ય ગોચરગતૈઃ સુખમ આપ્યતે || 1.59 ||

આરમ્ભગુર્વી ક્ષયિણી ક્રમેણ
લઘ્વી પુરા વૃદ્ધિમતી ચ પશ્ચાત |
દિનસ્ય પૂર્વાર્ધપરાર્ધભિન્ના
છાયેવ મૈત્રી ખલસજ્જનાનામ || 1.60 ||

મૃગમીનસજ્જનાનાં તૃણજલસન્તોષવિહિતવૃત્તીનામ |
લુબ્ધકધીવરપિશુના નિષ્કારણવૈરિણો જગતિ || 1.61 ||

વાઞ્છા સજ્જનસઙ્ગમે પરગુણે પ્રીતિર્ગુરૌ નમ્રતા
વિદ્યાયાં વ્યસનં સ્વયોષિતિ રતિર્લોકાપવાદાદ્ભયમ |
ભક્તિઃ શૂલિનિ શક્તિરાત્મદમને સંસર્ગમુક્તિઃ ખલે
યેષ્વેતે નિવસન્તિ નિર્મલગુણાસ્તેભ્યો નરેભ્યો નમઃ || 1.62 ||

વિપદિ ધૈર્યમ અથાભ્યુદયે ક્ષમા
સદસિ વાક્યપટુતા યુધિ વિક્રમઃ |
યશસિ ચાભિરુચિર્વ્યસનં શ્રુતૌ
પ્રકૃતિસિદ્ધમ ઇદં હિ મહાત્મનામ || 1.63 ||

પ્રદાનં પ્રચ્છન્નં ગૃહમ ઉપગતે સમ્ભ્રમવિધિઃ
પ્રિયં કૃત્વા મૌનં સદસિ કથનં ચાપ્યુપકૃતેઃ |
અનુત્સેકો લક્ષ્મ્યામ અનભિભવગન્ધાઃ પરકથાઃ
સતાં કેનોદ્દિષ્ટં વિષમમ અસિધારાવ્રતમ ઇદમ || 1.64 ||

કરે શ્લાઘ્યસ્ત્યાગઃ શિરસિ ગુરુપાદપ્રણયિતા
મુખે સત્યા વાણી વિજયિ ભુજયોર્વીર્યમ અતુલમ |
હૃદિ સ્વચ્છા વૃત્તિઃ શ્રુતિમ અધિગતં ચ શ્રવણયોર
વિનાપ્યૈશ્વર્યેણ પ્રકૃતિમહતાં મણ્ડનમ ઇદમ || 1.65 ||

સમ્પત્સુ મહતાં ચિત્તં
ભવત્યુત્પલકોઉમ્‌અલમ |આપત્સુ ચ મહાશૈલશિલા
સઙ્ઘાતકર્કશમ || 1.66 ||

સન્તપ્તાયસિ સંસ્થિતસ્ય પયસો નામાપિ ન જ્ઞાયતે
મુક્તાકારતયા તદેવ નલિનીપત્રસ્થિતં રાજતે |
સ્વાત્યાં સાગરશુક્તિમધ્યપતિતં તન્મૌક્તિકં જાયતે
પ્રાયેણાધમમધ્યમોત્તમગુણઃ સંસર્ગતો જાયતે || 1.67 ||

પ્રીણાતિ યઃ સુચરિતૈઃ પિતરં સ પુત્રો
યદ્ભર્તુરેવ હિતમ ઇચ્છતિ તત્કલત્રમ |
તન્મિત્રમ આપદિ સુખે ચ સમક્રિયં યદ
એતત્ત્રયં જગતિ પુણ્યકૃતો લભન્તે || 1.68 ||

એકો દેવઃ કેશવો વા શિવો વા
હ્યેકં મિત્રં ભૂપતિર્વા યતિર્વા |
એકો વાસઃ પત્તને વા વને વા
હ્યેકા ભાર્યા સુન્દરી વા દરી વા || 1.69 ||

નમ્રત્વેનોન્નમન્તઃ પરગુણકથનૈઃ સ્વાન્ગુણાન્ખ્યાપયન્તઃ
સ્વાર્થાન્સમ્પાદયન્તો વિતતપૃથુતરારમ્ભયત્નાઃ પરાર્થે |
ક્ષાન્ત્યૈવાક્ષેપરુક્ષાક્ષરમુખરમુખાન્દુર્જનાન્દૂષયન્તઃ
સન્તઃ સાશ્ચર્યચર્યા જગતિ બહુમતાઃ કસ્ય નાભ્યર્ચનીયાઃ || 1.70 ||

ભવન્તિ નમ્રાસ્તરવઃ ફલોદ્ગમૈર
નવામ્બુભિર્દૂરાવલમ્બિનો ઘનાઃ |
અનુદ્ધતાઃ સત્પુરુષાઃ સમૃદ્ધિભિઃ
સ્વભાવ એષ પરોપકારિણામ || 1.71 ||

શ્રોત્રં શ્રુતેનૈવ ન કુણ્ડલેન
દાનેન પાણિર્ન તુ કઙ્કણેન |
વિભાતિ કાયઃ કરુણપરાણાં
પરોપકારૈર્ન તુ ચન્દનેન || 1.72 ||

પાપાન્નિવારયતિ યોજયતે હિતાય
ગુહ્યં નિગૂહતિ ગુણાન્પ્રકટીકરોતિ |
આપદ્ગતં ચ ન જહાતિ દદાતિ કાલે
સન્મિત્રલક્ષણમ ઇદં પ્રવદન્તિ સન્તઃ || 1.73 ||

પદ્માકરં દિનકરો વિકચીકરોતિ
ચમ્દ્ર્પ્વોલાસયતિ કૈરવચક્રવાલમ |
નાભ્યર્થિતો જલધરો‌உપિ જલં દદાતિ
સન્તઃ સ્વયં પરહિતે વિહિતાભિયોગાઃ || 1.74 ||

એકે સત્પુરુષાઃ પરાર્થઘટકાઃ સ્વાર્થં પરિત્યજન્તિ યે
સામાન્યાસ્તુ પરાર્થમ ઉદ્યમભૃતઃ સ્વાર્થાવિરોધેન યે |
તે‌உમી માનુષરાક્ષસાઃ પરહિતં સ્વાર્થાય નિઘ્નન્તિ યે
યે તુ ઘ્નન્તિ નિરર્થકં પરહિતં તે કે ન જાનીમહે || 1.75 ||

ક્ષીરેણાત્મગતોદકાય હિ ગુણા દત્તા પુરા તે‌உખિલા
ક્ષીરોત્તાપમ અવેક્ષ્ય તેન પયસા સ્વાત્મા કૃશાનૌ હુતઃ |
ગન્તું પાવકમ ઉન્મનસ્તદભવદ્દૃષ્ટ્વા તુ મિત્રાપદં
યુક્તં તેન જલેન શામ્યતિ સતાં મૈત્રી પુનસ્ત્વીદૃશી || 1.76 ||

ઇતઃ સ્વપિતિ કેશવઃ કુલમ ઇતસ્તદીયદ્વિષામ
ઇતશ્ચ શરણાર્થિનાં શિખરિણાં ગણાઃ શેરતે |
ઇતો‌உપિ બડવાનલઃ સહ સમસ્તસંવર્તકૈ‌ઋ
અહો વિતતમ ઊર્જિતં ભરસહં સિન્ધોર્વપુઃ || 1.77 ||

તૃષ્ણાં છિન્ધિ ભજ ક્ષમાં જહિ મદં પાપે રતિં મા કૃથાઃ
સત્યં બ્રૂહ્યનુયાહિ સાધુપદવીં સેવસ્વ વિદ્વજ્જનમ |
માન્યાન્માનય વિદ્વિષો‌உપ્યનુનય પ્રખ્યાપય પ્રશ્રયં
કીર્તિં પાલય દુઃખિતે કુરુ દયામ એતત્સતાં ચેષ્ટિતમ || 1.78 ||

મનસિ વચસિ કાયે પુણ્યપીયૂષપૂર્ણાસ
ત્રિભુવનમ ઉપકારશ્રેણિભિઃ પ્રીણયન્તઃ |
પરગુણપરમાણૂન્પર્વતીકૃત્ય નિત્યં
નિજહૃદિ વિકસન્તઃ સન્ત સન્તઃ કિયન્તઃ || 1.79 ||

કિં તેન હેમગિરિણા રજતાદ્રિણા વા
યત્રાશ્રિતાશ્ચ તરવસ્તરવસ્ત એવ |
મન્યામહે મલયમ એવ યદ્‌આશ્રયેણ
કઙ્કોલનિમ્બકટુજા અપિ ચન્દનાઃ સ્યુઃ || 1.80 ||

રત્નૈર્મહાર્હૈસ્તુતુષુર્ન દેવા
ન ભેજિરે ભીમવિષેણ ભીતિમ |
સુધાં વિના ન પરયુર્વિરામં
ન નિશ્ચિતાર્થાદ્વિરમન્તિ ધીરાઃ || 1.81 ||

ક્વચિત્પૃથ્વીશય્યઃ ક્વચિદપિ ચ પરઙ્કશયનઃ
ક્વચિચ્છાકાહારઃ ક્વચિદપિ ચ શાલ્યોદનરુચિઃ |
ક્વચિત્કન્થાધારી ક્વચિદપિ ચ દિવ્યામ્બરધરો
મનસ્વી કાર્યાર્થી ન ગણયતિ દુઃખં ન ચ સુખમ || 1.82 ||

ઐશ્વર્યસ્ય વિભૂષણં સુજનતા શૌર્યસ્ય વાક્સંયમો
જ્ઞાનસ્યોપશમઃ શ્રુતસ્ય વિનયો વિત્તસ્ય પાત્રે વ્યયઃ |
અક્રોધસ્તપસઃ ક્ષમા પ્રભવિતુર્ધર્મસ્ય નિર્વાજતા
સર્વેષામ અપિ સર્વકારણમ ઇદં શીલં પરં ભૂષણમ || 1.83 ||

નિન્દન્તુ નીતિનિપુણા યદિ વા સ્તુવન્તુ
લક્ષ્મીઃ સમાવિશતુ ગચ્છતુ વા યથેષ્ઠમ |
અદ્યૈવ વા મરણમ અસ્તુ યુગાન્તરે વા
ન્યાય્યાત્પથઃ પ્રવિચલન્તિ પદં ન ધીરાઃ || 1.84 ||

ભગ્નાશસ્ય કરણ્ડપિણ્ડિતતનોર્મ્લાનેન્દ્રિયસ્ય ક્ષુધા
કૃત્વાખુર્વિવરં સ્વયં નિપતિતો નક્તં મુખે ભોગિનઃ |
તૃપ્તસ્તત્પિશિતેન સત્વરમ અસૌ તેનૈવ યાતઃ યથા
લોકાઃ પશ્યત દૈવમ એવ હિ નૃણાં વૃદ્ધૌ ક્ષયે કારણમ || 1.85 ||

આલસ્યં હિ મનુષ્યાણાં
શરીરસ્થો મહાન્રિપુઃ |
નાસ્ત્યુદ્યમસમો બન્ધુઃ
કુર્વાણો નાવસીદતિ || 1.86 ||

છિન્નો‌உપિ રોહતિ તર્ક્ષીણો‌உપ્યુપચીયતે પુનશ્ચન્દ્રઃ |
ઇતિ વિમૃશન્તઃ સન્તઃ સન્તપ્યન્તે ન દુઃખેષુ || 1.87 ||

નેતા યસ્ય બૃહસ્પતિઃ પ્રહરણં વજ્રં સુરાઃ સૈનિકાઃ
સ્વર્ગો દુર્ગમ અનુગ્રહઃ કિલ હરેરૈરાવતો વારણઃ |
ઇત્યૈશ્વર્યબલાન્વિતો‌உપિ બલભિદ્ભગ્નઃ પરૈઃ સઙ્ગરે
તદ્વ્યક્તં નનુ દૈવમ એવ શરણં ધિગ્ધિગ્વૃથા પૌરુષમ || 1.88 ||

કર્માયત્તં ફલં પુંસાં
બુદ્ધિઃ કર્માનુસારિણી |
તથાપિ સુધિયા ભાવ્યં
સુવિચાર્યૈવ કુર્વતા || 1.89 ||

ખલ્વાતો દિવસેશ્વરસ્ય કિરણૈઃ સન્તાડિતો મસ્તકે
વાઞ્છન્દેશમ અનાતપં વિધિવશાત્તાલસ્ય મૂલં ગતઃ |
તત્રાપ્યસ્ય મહાફલેન પતતા ભગ્નં સશબ્દં શિરઃ
પ્રાયો ગચ્છતિ યત્ર ભાગ્યરહિતસ્તત્રૈવ યાન્ત્યાપદઃ || 1.90 ||

રવિનિશાકરયોર્ગ્રહપીડનં
ગજભુજઙ્ગમયોરપિ બન્ધનમ |
મતિમતાં ચ વિલોક્ય દરિદ્રતાં
વિધિરહો બલવાનિતિ મે મતિઃ || 1.91 ||

સૃજતિ તાવદશેષગુણકરં
પુરુષરત્નમ અલઙ્કરણં ભુવઃ |
તદપિ તત્ક્ષણભઙ્ગિ કરોતિ
ચેદહહ કષ્ટમ અપણ્ડિતતા વિધેઃ || 1.92 ||

પત્રં નૈવ યદા કરીરવિટપે દોષો વસન્તસ્ય કિમ
નોલૂકો‌உપ્યવ‌ઓકતે યદિ દિવા સૂર્યસ્ય કિં દૂષણમ |
ધારા નૈવ પતન્તિ ચાતકમુખે મેઘસ્ય કિં દૂષણમ
યત્પૂર્વં વિધિના લલાટલિખિતં તન્માર્જિતું કઃ ક્ષમઃ || 1.93 ||

નમસ્યામો દેવાન્નનુ હતવિધેસ્તે‌உપિ વશગા
વિધિર્વન્દ્યઃ સો‌உપિ પ્રતિનિયતકર્મૈકફલદઃ |
ફલં કર્માયત્તં યદિ કિમ અમરૈઃ કિં ચ વિધિના
નમસ્તત્કર્મભ્યો વિધિરપિ ન યેભ્યઃ પ્રભવતિ || 1.94 ||

બ્રહ્મા યેન કુલાલવન્નિયમિતો બ્રહ્માડભાણ્ડોદરે
વિષ્ણુર્યેન દશાવતારગહને ક્ષિપ્તો મહાસઙ્કટે |
રુદ્રો યેન કપાલપાણિપુટકે ભિક્ષાટનં કારિતઃ
સૂર્યો ભ્રામ્યતિ નિત્યમ એવ ગગને તસ્મૈ નમઃ કર્મણે || 1.95 ||

નૈવાકૃતિઃ ફલતિ નૈવા કુલં ન શીલં
વિદ્યાપિ નૈવ ન ચ યત્નકૃતાપિ સેવા |
ભાગ્યાનિ પૂર્વતપસા ખલુ સઞ્ચિતાનિ
કાલે ફલન્તિ પુરુષસ્ય યથૈવ વૃક્ષાઃ || 1.96 ||

વને રણે શત્રુજલાગ્નિમધ્યે
મહાર્ણવે પર્વતમસ્તકે વા |
સુપ્તં પ્રમત્તં વિષમસ્થિતં વા
રક્ષન્તિ પુણ્યાનિ પુરાકૃતાનિ || 1.97 ||

યા સાધૂંશ્ચ ખલાન્કરોતિ વિદુષો મૂર્ખાન્હિતાન્દ્વેષિણઃ
પ્રત્યક્ષં કુરુતે પરીક્ષમ અમૃતં હાલાહલં તત્ક્ષણાત |
તામ આરાધય સત્ક્રિયાં ભગવતીં ભોક્તું ફલં વાઞ્છિતં
હે સાધો વ્યસનૈર્ગુણેષુ વિપુલેષ્વાસ્થાં વૃથા મા કૃથાઃ || 1.98 ||

ગુણવદગુણવદ્વા કુર્વતા કાર્યજાતં
પરિણતિરવધાર્યા યત્નતઃ પણ્ડિતેન |
અતિરભસકૃતાનાં કર્મણામ આવિપત્તેર
ભવતિ હૃદયદાહી શલ્યતુલ્યો વિપાકઃ || 1.99 ||

સ્થાલ્યાં વૈદૂર્યમય્યાં પચતિ તિલકણાંશ્ચન્દનૈરિન્ધનૌઘૈઃ
સૌવર્ણૈર્લાઙ્ગલાગ્રૈર્વિલિખતિ વસુધામ અર્કમૂલસ્ય હેતોઃ |
કૃત્વા કર્પૂરખણ્ડાન્વૃત્તિમ ઇહ કુરુતે કોદ્રવાણાં સમન્તાત
પ્રાપ્યેમાં કર્મ્ભૂમિં ન ચરતિ મનુજો યસ્તોપ મન્દભાગ્યઃ || 1.100 ||

મજ્જત્વમ્ભસિ યાતુ મેરુશિખરં શત્રું જયત્વાહવે
વાણિજ્યં કૃષિસેવને ચ સકલા વિદ્યાઃ કલાઃ શિક્ષતામ |
આકાશં વિપુલં પ્રયાતુ ખગવત્કૃત્વા પ્રયત્નં પરં
નાભાવ્યં ભવતીહ કર્મવશતો ભાવ્યસ્ય નાશઃ કુતઃ || 1.101 ||

ભીમં વનં ભવતિ તસ્ય પુરં પ્રધાનં
સર્વો જનઃ સ્વજનતામ ઉપયાતિ તસ્ય |
કૃત્સ્ના ચ ભૂર્ભવતિ સન્નિધિરત્નપૂર્ણા
યસ્યાસ્તિ પૂર્વસુકૃતં વિપુલં નરસ્ય || 1.102 ||

કો લાભો ગુણિસઙ્ગમઃ કિમ અસુખં પ્રાજ્ઞેતરૈઃ સઙ્ગતિઃ
કા હાનિઃ સમયચ્યુતિર્નિપુણતા કા ધર્મતત્ત્વે રતિઃ |
કઃ શૂરો વિજિતેન્દ્રિયઃ પ્રિયતમા કા‌உનુવ્રતા કિં ધનં
વિદ્યા કિં સુખમ અપ્રવાસગમનં રાજ્યં કિમ આજ્ઞાફલમ || 1.103 ||

અપ્રિયવચનદરિદ્રૈઃ પ્રિયવચનધનાઢ્યૈઃ સ્વદારપરિતુષ્ટૈઃ |
પરપરિવાદનિવૃત્તૈઃ ક્વચિત્ક્વચિન્મણ્ડિતા વસુધા || 1.104 ||

કદર્થિતસ્યાપિ હિ ધૈર્યવૃત્તેર
ન શક્યતે ધૈર્યગુણઃ પ્રમાર્ષ્ટુમ |
અધોઉમ્‌ઉખસ્યાપિ કૃતસ્ય વહ્નેર
નાધઃ શિખા યાતિ કદાચિદેવ || 1.105 ||

કાન્તાકટાક્ષવિશિખા ન લુનન્તિ યસ્ય
ચિત્તં ન નિર્દહતિ કિપકૃશાનુતાપઃ |
કર્ષન્તિ ભૂરિવિષયાશ્ચ ન લોભપાશૈર
લોકત્રયં જયતિ કૃત્સ્નમ ઇદં સ ધીરઃ || 1.106 ||

એકેનાપિ હિ શૂરેણ
પાદાક્રાન્તં મહીતલમ |
ક્રિયતે ભાસ્કરેણૈવ
સ્ફારસ્ફુરિતતેજસા || 1.107 ||

વહ્નિસ્તસ્ય જલાયતે જલનિધિઃ કુલ્યાયતે તત્ક્ષણાન
મેરુઃ સ્વલ્પશિલાયતે મૃગપતિઃ સદ્યઃ કુરઙ્ગાયતે |
વ્યાલો માલ્યગુણાયતે વિષરસઃ પીયૂષવર્ષાયતે
યસ્યાઙ્ગે‌உખિલલોકવલ્લભતમં શીલં સમુન્મીલતિ || 1.108 ||

લજ્જાગુણૌઘજનનીં જનનીમ ઇવ સ્વામ
અત્યન્તશુદ્ધહૃદયામ અનુવર્તમાનામ |
તેજસ્વિનઃ સુખમ અસૂનપિ સન્ત્યજનતિ
સત્યવ્રતવ્યસનિનો ન પુનઃ પ્રતિજ્ઞામ || 1.109 ||

Gujarati

Sri Rama Mangalasasanam (Prapatti & Mangalam) – Gujarati

Comments Off on Sri Rama Mangalasasanam (Prapatti & Mangalam) – Gujarati 15 May 2013

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 
મંગળં કૌસલેંદ્રાય મહનીય ગુણાત્મને |
ચક્રવર્તિ તનૂજાય સાર્વભૌમાય મંગળમ || 1 ||

વેદવેદાંત વેદ્યાય મેઘશ્યામલ મૂર્તયે |
પુંસાં મોહન રૂપાય પુણ્યશ્લોકાય મંગળમ || 2 ||

વિશ્વામિત્રાંત રંગાય મિથિલા નગરી પતે |
ભાગ્યાનાં પરિપાકાય ભવ્યરૂપાય મંગળમ || 3 ||

પિત્રુભક્તાય સતતં ભાતૃભિઃ સહ સીતયા |
નંદિતાખિલ લોકાય રામભદ્રાય મંગળમ || 4 ||

ત્યક્ત સાકેત વાસાય ચિત્રકૂટ વિહારિણે |
સેવ્યાય સર્વયમિનાં ધીરોદાત્તાય મંગળમ || 5 ||

સૌમિત્રિણાચ જાનક્યા ચાપ બાણાસિ ધારિણે |
સંસેવ્યાય સદા ભક્ત્યા સ્વામિને મમ મંગળમ || 6 ||

દંડકારણ્ય વાસાય ખરદૂષણ શત્રવે |
ગૃધ્ર રાજાય ભક્તાય મુક્તિ દાયાસ્તુ મંગળમ || 7 ||

સાદરં શબરી દત્ત ફલમૂલ ભિલાષિણે |
સૌલભ્ય પરિપૂર્ણાય સત્યોદ્રિક્તાય મંગળમ || 8 ||

હનુંત્સમવેતાય હરીશાભીષ્ટ દાયિને |
વાલિ પ્રમધ નાયાસ્તુ મહાધીરાય મંગળમ || 9 ||

શ્રીમતે રઘુ વીરાય સેતૂલ્લંઘિત સિંધવે |
જિતરાક્ષસ રાજાય રણધીરાય મંગળમ || 10 ||

વિભીષણ કૃતે પ્રીત્યા લંકાભીષ્ટ પ્રદાયિને |
સર્વલોક શરણ્યાય શ્રીરાઘવાય મંગળમ || 11 ||

આગત્ય નગરીં દિવ્યામભિષિક્તાય સીતયા |
રાજાધિ રાજ રાજાય રામભદ્રાય મંગળમ || 12 ||

ભ્રહ્માદિ દેવસેવ્યાય ભ્રહ્મણ્યાય મહાત્મને |
જાનકી પ્રાણ નાથાય રઘુનાથાય મંગળમ || 13 ||

શ્રીસૌમ્ય જામાતૃમુનેઃ કૃપયાસ્માનુ પેયુષે |
મહતે મમ નાથાય રઘુનાથાય મંગળમ || 14 ||

મંગળાશાસન પરૈર્મદાચાર્ય પુરોગમૈ |
સર્વૈશ્ચ પૂર્વૈરાચાર્ર્યૈઃ સત્કૃતાયાસ્તુ મંગળમ || 15 ||

રમ્યજા માતૃ મુનિના મંગળા શાસનં કૃતમ |
ત્રૈલોક્યાધિપતિઃ શ્રીમાન કરોતુ મંગળં સદા ||

Gujarati

Shiva Bhujanga Prayata Stotram – Gujarati

Comments Off on Shiva Bhujanga Prayata Stotram – Gujarati 12 May 2013

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: આદિ શંકરાચાર્ય

કૃપાસાગરાયાશુકાવ્યપ્રદાય
પ્રણમ્રાખિલાભીષ્ટસન્દાયકાય |
યતીન્દ્રૈરુપાસ્યાઙ્ઘ્રિપાથોરુહાય
પ્રબોધપ્રદાત્રે નમઃ શઙ્કરાય ||1||

ચિદાનન્દરૂપાય ચિન્મુદ્રિકોદ્ય-
ત્કરાયેશપર્યાયરૂપાય તુભ્યમ |
મુદા ગીયમાનાય વેદોત્તમાઙ્ગૈઃ
શ્રિતાનન્દદાત્રે નમઃ શઙ્કરાય ||2||

જટાજૂટમધ્યે પુરા યા સુરાણાં
ધુની સાદ્ય કર્મન્દિરૂપસ્ય શમ્ભોઃ
ગલે મલ્લિકામાલિકાવ્યાજતસ્તે
વિભાતીતિ મન્યે ગુરો કિં તથૈવ ||3||

નખેન્દુપ્રભાધૂતનમ્રાલિહાર્દા-
ન્ધકારવ્રજાયાબ્જમન્દસ્મિતાય |
મહામોહપાથોનિધેર્બાડબાય
પ્રશાન્તાય કુર્મો નમઃ શઙ્કરાય ||4||

પ્રણમ્રાન્તરઙ્ગાબ્જબોધપ્રદાત્રે
દિવારાત્રમવ્યાહતોસ્રાય કામમ |
ક્ષપેશાય ચિત્રાય લક્ષ્મ ક્ષયાભ્યાં
વિહીનાય કુર્મો નમઃ શઙ્કરાય ||5||

પ્રણમ્રાસ્યપાથોજમોદપ્રદાત્રે
સદાન્તસ્તમસ્તોમસંહારકર્ત્રે |
રજન્યા મપીદ્ધપ્રકાશાય કુર્મો
હ્યપૂર્વાય પૂષ્ણે નમઃ શઙ્કરાય ||6||

નતાનાં હૃદબ્જાનિ ફુલ્લાનિ શીઘ્રં
કરોમ્યાશુ યોગપ્રદાનેન નૂનમ |
પ્રબોધાય ચેત્થં સરોજાનિ ધત્સે
પ્રફુલ્લાનિ કિં ભો ગુરો બ્રૂહિ મહ્યમ ||7||

પ્રભાધૂતચન્દ્રાયુતાયાખિલેષ્ટ-
પ્રદાયાનતાનાં સમૂહાય શીઘ્રમ|
પ્રતીપાય નમ્રૌઘદુઃખાઘપઙ્ક્તે-
ર્મુદા સર્વદા સ્યાન્નમઃ શઙ્કરાય ||8||

વિનિષ્કાસિતાનીશ તત્ત્વાવબોધા –
ન્નતાનાં મનોભ્યો હ્યનન્યાશ્રયાણિ |
રજાંસિ પ્રપન્નાનિ પાદામ્બુજાતં
ગુરો રક્તવસ્ત્રાપદેશાદ્બિભર્ષિ ||9||

મતેર્વેદશીર્ષાધ્વસમ્પ્રાપકાયા-
નતાનાં જનાનાં કૃપાર્દ્રૈઃ કટાક્ષૈઃ |
તતેઃ પાપબૃન્દસ્ય શીઘ્રં નિહન્ત્રે
સ્મિતાસ્યાય કુર્મો નમઃ શઙ્કરાય ||10||

સુપર્વોક્તિગન્ધેન હીનાય તૂર્ણં
પુરા તોટકાયાખિલજ્ઞાનદાત્રે|
પ્રવાલીયગર્વાપહારસ્ય કર્ત્રે
પદાબ્જમ્રદિમ્ના નમઃ શઙ્કરાય ||11||

ભવામ્ભોધિમગ્નાન્જનાન્દુઃખયુક્તાન
જવાદુદ્દિધીર્ષુર્ભવાનિત્યહો‌உહમ |
વિદિત્વા હિ તે કીર્તિમન્યાદૃશામ્ભો
સુખં નિર્વિશઙ્કઃ સ્વપિમ્યસ્તયત્નઃ ||12||

||ઇતિ શ્રીશઙ્કરાચાર્ય ભુજઙ્ગપ્રયાતસ્તોત્રમ||

Gujarati

Daridrya Dahana Shiva Stotram – Gujarati

Comments Off on Daridrya Dahana Shiva Stotram – Gujarati 29 April 2013

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: વસિષ્ઠ મહર્ષિ

વિશ્વેશ્વરાય નરકાર્ણવ તારણાય
કર્ણામૃતાય શશિશેખર ધારણાય |
કર્પૂરકાન્તિ ધવળાય જટાધરાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 1 ||

ગૌરીપ્રિયાય રજનીશ કળાધરાય
કાલાન્તકાય ભુજગાધિપ કંકણાય |
ગંગાધરાય ગજરાજ વિમર્ધનાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 2 ||

ભક્તપ્રિયાય ભવરોગ ભયાપહાય
ઉગ્રાય દુઃખ ભવસાગર તારણાય |
જ્યોતિર્મયાય ગુણનામ સુનૃત્યકાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 3 ||

ચર્માંબરાય શવભસ્મ વિલેપનાય
ફાલેક્ષણાય મણિકુંડલ મંડિતાય |
મંજીરપાદયુગળાય જટાધરાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 4 ||

પંચાનનાય ફણિરાજ વિભૂષણાય
હેમાંકુશાય ભુવનત્રય મંડિતાય
આનંદ ભૂમિ વરદાય તમોપયાય |
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 5 ||

ભાનુપ્રિયાય ભવસાગર તારણાય
કાલાન્તકાય કમલાસન પૂજિતાય |
નેત્રત્રયાય શુભલક્ષણ લક્ષિતાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 6 ||

રામપ્રિયાય રઘુનાથ વરપ્રદાય
નાગપ્રિયાય નરકાર્ણવ તારણાય |
પુણ્યાય પુણ્યભરિતાય સુરાર્ચિતાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 7 ||

મુક્તેશ્વરાય ફલદાય ગણેશ્વરાય
ગીતાપ્રિયાય વૃષભેશ્વર વાહનાય |
માતંગચર્મ વસનાય મહેશ્વરાય
દારિદ્ર્યદુઃખ દહનાય નમશ્શિવાય || 8 ||

વસિષ્ઠેન કૃતં સ્તોત્રં સર્વરોગ નિવારણમ |
સર્વસંપત્કરં શીઘ્રં પુત્રપૌત્રાદિ વર્ધનમ |
ત્રિસંધ્યં યઃ પઠેન્નિત્યં ન હિ સ્વર્ગ મવાપ્નુયાત || 9 ||

|| ઇતિ શ્રી વસિષ્ઠ વિરચિતં દારિદ્ર્યદહન શિવસ્તોત્રમ સંપૂર્ણમ ||

Gujarati

Gopala Krishna Dasavatharam – Gujarati

Comments Off on Gopala Krishna Dasavatharam – Gujarati 29 April 2013

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 
મલ્લેપૂલહારમેય્યવે
ઓયમ્મ નન્નુ મત્સ્યાવતારુડનવે

મલ્લેપૂલહારમેસેદા ગોપાલકૃષ્ણ
મત્સ્યાવતારુડનેદ

કુપ્પિકુચ્ચુલ જડલુવેય્યવે
ઓયમ્મ નન્નુ કૂર્માવતારુડનવે

કુપ્પિકુચ્ચુલ જડલુવેસેદા ગોપાલકૃષ્ણ
કૂર્માવતારુડનેદ

વરમુલિચ્ચિ દીવિંચવે
ઓયમ્મ નન્નુ વરહાવતારુડનવે

વરમુલિચ્ચિ દીવિંચેદ ગોપાલકૃષ્ણ
વરહાવતારુડનેદ

નાણ્યમૈન નગલુવેયવે
ઓયમ્મ નન્નુ નરસિંહાવતારુડનવે

નાણ્યમૈન નગલુવેસેદા ગોપાલકૃષ્ણ
નરસિંહાવતારુડનેદ

વાયુવેગ રથમુનિય્યવે
ઓયમ્મ નન્નુ વામનવતારુડનવે

વાયુવેગ રથમુનિચ્ચેદા ગોપાલકૃષ્ણ
વામનાવતારુડનેદ

પાલુ પોસિ બુવ્વપેટ્ટવે
ઓયમ્મ નન્નુ પરશુરામાવતારુડનવે

પાલુ પોસિ બુવ્વપેટ્ટેદ ગોપાલકૃષ્ણ
પરશુરામાવતારુડનેદ

આનંદબાલુડનવે
ઓયમ્મ નન્નુ અયોધ્યવાસુડનવે

આનંદબાલુડનેદ ગોપાલકૃષ્ણ
અયોધ્યવાસુડનેદ

ગોવુલુકાચે બાલુડનવે
ઓયમ્મ નન્નુ ગોપાલકૃષ્ણુડનવે

ગોવુલુકાચે બાલુડનેદ
ના તંડ્રિ નિન્નુ ગોપાલકૃષ્ણુડનેદ

બુધ્ધુલુ કલિપિ મુદ્દપેટ્ટવે
ઓયમ્મ નન્નુ બુધ્ધાવતારુડનવે

બુધ્ધુલુ કલિપિ મુદ્દપેટ્ટેદ ગોપાલકૃષ્ણ
બુધ્ધાવતારુડનેદ

કાળ્ળકુ પસિડિગજ્જેલુ કટ્ટવે
ઓયમ્મ નન્નુ કલિકાવતારુડનવે

કાળ્ળકુ પસિડિગજ્જેલુ કટ્ટેદ ગોપાલકૃષ્ણ
કલિકાવતારુડનેદ

Gujarati

Mooka Pancha Sathi 5 – Mandasmitha Satakam – Gujarati

Comments Off on Mooka Pancha Sathi 5 – Mandasmitha Satakam – Gujarati 18 February 2013

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: શ્રી મૂક શંકરેંદ્ર સરસ્વતિ

બધ્નીમો વયમઞ્જલિં પ્રતિદિનં બન્ધચ્છિદે દેહિનાં
કન્દર્પાગમતન્ત્રમૂલગુરવે કલ્યાણકેલીભુવે |
કામાક્ષ્યા ઘનસારપુઞ્જરજસે કામદ્રુહશ્ચક્ષુષાં
મન્દારસ્તબકપ્રભામદમુષે મન્દસ્મિતજ્યોતિષે ||1||

સધ્રીચે નવમલ્લિકાસુમનસાં નાસાગ્રમુક્તામણે-
રાચાર્યાય મૃણાલકાણ્ડમહસાં નૈસર્ગિકાય દ્વિષે |
સ્વર્ધુન્યા સહ યુધ્વેન હિમરુચેરર્ધાસનાધ્યાસિને
કામાક્ષ્યાઃ સ્મિતમઞ્જરીધવલિમાદ્વૈતાય તસ્મૈ નમઃ ||2||

કર્પૂરદ્યુતિચાતુરીમતિતરામલ્પીયસીં કુર્વતી
દૌર્ભાગ્યોદયમેવ સંવિદધતી દૌષાકરીણાં ત્વિષામ |
ક્ષુલ્લાનેવ મનોજ્ઞમલ્લિનિકરાન્ફુલ્લાનપિ વ્યઞ્જતી
કામાક્ષ્યા મૃદુલસ્મિતાંશુલહરી કામપ્રસૂરસ્તુ મે ||3||

યા પીનસ્તનમણ્ડલોપરિ લસત્કર્પૂરલેપાયતે
યા નીલેક્ષણરાત્રિકાન્તિતતિષુ જ્યોત્સ્નાપ્રરોહાયતે |
યા સૌન્દર્યધુનીતરઙ્ગતતિષુ વ્યાલોલહંસાયતે
કામાક્ષ્યાઃ શિશિરીકરોતુ હૃદયં સા મે સ્મિતપ્રાચુરી ||4||

યેષાં ગચ્છતિ પૂર્વપક્ષસરણિં કૌમુદ્વતઃ શ્વેતિમા
યેષાં સન્તતમારુરુક્ષતિ તુલાકક્ષ્યાં શરચ્ચન્દ્રમાઃ |
યેષામિચ્છતિ કમ્બુરપ્યસુલભામન્તેવસત્પ્રક્રિયાં
કામાક્ષ્યા મમતાં હરન્તુ મમ તે હાસત્વિષામઙ્કુરાઃ ||5||

આશાસીમસુ સન્તતં વિદધતી નૈશાકરીં વ્યાક્રિયાં
કાશાનામભિમાનભઙ્ગકલનાકૌશલ્યમાબિભ્રતી |
ઈશાનેન વિલોકિતા સકુતુકં કામાક્ષિ તે કલ્મષ-
ક્લેશાપાયકરી ચકાસ્તિ લહરી મન્દસ્મિતજ્યોતિષામ ||6||

આરૂઢસ્ય સમુન્નતસ્તનતટીસામ્રાજ્યસિંહાસનં
કન્દર્પસ્ય વિભોર્જગત્ત્રયપ્રાકટ્યમુદ્રાનિધેઃ |
યસ્યાશ્ચામરચાતુરીં કલયતે રશ્મિચ્છટા ચઞ્ચલા
સા મન્દસ્મિતમઞ્જરી ભવતુ નઃ કામાય કામાક્ષિ તે ||7||

શમ્ભોર્યા પરિરમ્ભસમ્ભ્રમવિધૌ નૈર્મલ્યસીમાનિધિઃ
ગૈર્વાણીવ તરઙ્ગિણી કૃતમૃદુસ્યન્દાં કલિન્દાત્મજામ |
કલ્માષીકુરુતે કલઙ્કસુષમાં કણ્ઠસ્થલીચુમ્બિનીં
કામાક્ષ્યાઃ સ્મિતકન્દલી ભવતુ નઃ કલ્યાણસન્દોહિની ||8||

જેતું હારલતામિવ સ્તનતટીં સંજગ્મુષી સન્તતં
ગન્તું નિર્મલતામિવ દ્વિગુણિતાં મગ્ના કૃપાસ્ત્રોતસિ |
લબ્ધું વિસ્મયનીયતામિવ હરં રાગાકુલં કુર્વતી
મઞ્જુસ્તે સ્મિતમઞ્જરી ભવભયં મથ્નાતુ કામાક્ષિ મે ||9||

શ્વેતાપિ પ્રકટં નિશાકરરુચાં માલિન્યમાતન્વતી
શીતાપિ સ્મરપાવકં પશુપતેઃ સન્ધુક્ષયન્તી સદા |
સ્વાભાવ્યાદધરાશ્રિતાપિ નમતામુચ્ચૈર્દિશન્તી ગતિં
કામાક્ષિ સ્ફુટમન્તરા સ્ફુરતુ નસ્ત્વન્મન્દહાસપ્રભા ||10||

વક્ત્રશ્રીસરસીજલે તરલિતભ્રૂવલ્લિકલ્લોલિતે
કાલિમ્ના દધતી કટાક્ષજનુષા માધુવ્રતીં વ્યાપૃતિમ |
નિર્નિદ્રામલપુણ્ડરીકકુહનાપાણ્ડિત્યમાબિભ્રતી
કામાક્ષ્યાઃ સ્મિતચાતુરી મમ મનઃ કાતર્યમુન્મૂલયેત ||11||

નિત્યં બાધિતબન્ધુજીવમધરં મૈત્રીજુષં પલ્લવૈઃ
શુદ્ધસ્ય દ્વિજમણ્ડલસ્ય ચ તિરસ્કર્તારમપ્યાશ્રિતા |
યા વૈમલ્યવતી સદૈવ નમતાં ચેતઃ પુનીતેતરાં
કામાક્ષ્યા હૃદયં પ્રસાદયતુ મે સા મન્દહાસપ્રભા ||12||

દ્રુહ્યન્તી તમસે મુહુઃ કુમુદિનીસાહાય્યમાબિભ્રતી
યાન્તી ચન્દ્રકિશોરશેખરવપુઃસૌધાઙ્ગણે પ્રેઙ્ખણમ |
જ્ઞાનામ્ભોનિધિવીચિકાં સુમનસાં કૂલંકષાં કુર્વતી
કામાક્ષ્યાઃ સ્મિતકૌમુદી હરતુ મે સંસારતાપોદયમ ||13||

કાશ્મીરદ્રવધાતુકર્દમરુચા કલ્માષતાં બિભ્રતી
હંસૌધૈરિવ કુર્વતી પરિચિતિં હારીકૃતૈર્મૌક્તિકૈઃ |
વક્ષોજન્મતુષારશૈલકટકે સંચારમાતન્વતી
કામાક્ષ્યા મૃદુલસ્મિતદ્યુતિમયી ભાગીરથી ભાસતે ||14||

કમ્બોર્વંશપરમ્પરા ઇવ કૃપાસન્તાનવલ્લીભુવઃ
સમ્ફુલ્લસ્તબકા ઇવ પ્રસૃમરા મૂર્તાઃ પ્રસાદા ઇવ |
વાક્પીયૂષકણા ઇવ ત્રિપથગાપર્યાયભેદા ઇવ
ભ્રાજન્તે તવ મન્દહાસકિરણાઃ કાઞ્ચીપુરીનાયિકે ||15||

વક્ષોજે ઘનસારપત્રરચનાભઙ્ગીસપત્નાયિતા
કણ્ઠે મૌક્તિકહારયષ્ટિકિરણવ્યાપારમુદ્રાયિતા |
ઓષ્ઠશ્રીનિકુરુમ્બપલ્લવપુટે પ્રેઙ્ખત્પ્રસૂનાયિતા
કામાક્ષિ સ્ફુરતાં મદીયહૃદયે ત્વન્મન્દહાસપ્રભા ||16||

યેષાં બિન્દુરિવોપરિ પ્રચલિતો નાસાગ્રમુક્તામણિઃ
યેષાં દીન ઇવાધિકણ્ઠમયતે હારઃ કરાલમ્બનમ |
યેષાં બન્ધુરિવોષ્ઠયોરરુણિમા ધત્તે સ્વયં રઞ્જનં
કામાક્ષ્યાઃ પ્રભવન્તુ તે મમ શિવોલ્લાસાય હાસાઙ્કુરાઃ ||17||

યા જાડ્યામ્બુનિધિં ક્ષિણોતિ ભજતાં વૈરાયતે કૈરવૈઃ
નિત્યં યાં નિયમેન યા ચ યતતે કર્તું ત્રિણેત્રોત્સવમ |
બિમ્બં ચાન્દ્રમસં ચ વઞ્ચયતિ યા ગર્વેણ સા તાદૃશી
કામાક્ષિ સ્મિતમઞ્જરી તવ કથં જ્યોત્સ્નેત્યસૌ કીર્ત્યતે ||18||

આરુઢા રભસાત્પુરઃ પુરરિપોરાશ્લેષણોપક્રમે
યા તે માતરુપૈતિ દિવ્યતટિનીશઙ્કાકરી તત્ક્ષણમ |
ઓષ્ઠૌ વેપયતિ ભ્રુવૌ કુટિલયત્યાનમ્રયત્યાનનં
તાં વન્દે મૃદુહાસપૂરસુષમામેકામ્રનાથપ્રિયે ||19||

વક્ત્રેન્દોસ્તવ ચન્દ્રિકા સ્મિતતતિર્વલ્ગુ સ્ફુરન્તી સતાં
સ્યાચ્ચેદ્યુક્તિમિદં ચકોરમનસાં કામાક્ષિ કૌતૂહલમ |
એતચ્ચિત્રમહર્નિશં યદધિકામેષા રુચિં ગાહતે
બિમ્બોષ્ઠદ્યુમણિપ્રભાસ્વપિ ચ યદ્બિબ્બોકમાલમ્બતે ||20||

સાદૃશ્યં કલશામ્બુધેર્વહતિ યત્કામાક્ષિ મન્દસ્મિતં
શોભામોષ્ઠરુચામ્બ વિદ્રુમભવામેતાદ્ભિદાં બ્રૂમહે |
એકસ્માદુદિતં પુરા કિલ પપૌ શર્વઃ પુરાણઃ પુમાન
એતન્મધ્યસમુદ્ભવં રસયતે માધુર્યરૂપં રસમ ||21||

ઉત્તુઙ્ગસ્તનકુમ્ભશૈલકટકે વિસ્તારિકસ્તૂરિકા-
પત્રશ્રીજુષિ ચઞ્ચલાઃ સ્મિતરુચઃ કામાક્ષિ તે કોમલાઃ |
સન્ધ્યાદીધિતિરઞ્જિતા ઇવ મુહુઃ સાન્દ્રાધરજ્યોતિષા
વ્યાલોલામલશારદાભ્રશકલવ્યાપારમાતન્વતે ||22||

ક્ષીરં દૂરત એવ તિષ્ઠતુ કથં વૈમલ્યમાત્રાદિદં
માતસ્તે સહપાઠવીથિમયતાં મન્દસ્મિતૈર્મઞ્જુલૈઃ |
કિં ચેયં તુ ભિદાસ્તિ દોહનવશાદેકં તુ સંજાયતે
કામાક્ષિ સ્વયમર્થિતં પ્રણમતામન્યત્તુ દોદુહ્યતે ||23||

કર્પૂરૈરમૃતૈર્જગજ્જનનિ તે કામાક્ષિ ચન્દ્રાતપૈઃ
મુક્તાહારગુણૈર્મૃણાલવલયૈર્મુગ્ધસ્મિતશ્રીરિયમ |
શ્રીકાઞ્ચીપુરનાયિકે સમતયા સંસ્તૂયતે સજ્જનૈઃ
તત્તાદૃઙ્મમ તાપશાન્તિવિધયે કિં દેવિ મન્દાયતે ||24||

મધ્યેગર્ભિતમઞ્જુવાક્યલહરીમાધ્વીઝરીશીતલા
મન્દારસ્તબકાયતે જનનિ તે મન્દસ્મિતાંશુચ્છટા |
યસ્યા વર્ધયિતું મુહુર્વિકસનં કામાક્ષિ કામદ્રુહો
વલ્ગુર્વીક્ષણવિભ્રમવ્યતિકરો વાસન્તમાસાયતે ||25||

બિમ્બોષ્ઠદ્યુતિપુઞ્જરઞ્જિતરુચિસ્ત્વન્મન્દહાસચ્છટા |
કલ્યાણં ગિરિસાર્વભૌમતનયે કલ્લોલયત્વાશુ મે |
ફુલ્લન્મલ્લિપિનદ્ધહલ્લકમયી માલેવ યા પેશલા
શ્રીકાઞ્ચીશ્વરિ મારમર્દિતુરુરોમધ્યે મુહુર્લમ્બતે ||26||

બિભ્રાણા શરદભ્રવિભ્રમદશાં વિદ્યોતમાનાપ્યસો
કામાક્ષિ સ્મિતમઞ્જરી કિરતિ તે કારુણ્યધારારસમ |
આશ્ચર્યં શિશિરીકરોતિ જગતીશ્ચાલોક્ય ચૈનામહો
કામં ખેલતિ નીલકણ્ઠહૃદયં કૌતૂહલાન્દોલિતમ ||27||

પ્રેઙ્ખત્પ્રૌઢકટાક્ષકુઞ્જકુહરેષ્વત્યચ્છગુચ્છાયિતં
વક્ત્રેન્દુચ્છવિસિન્ધુવીચિનિચયે ફેનપ્રતાનાયિતમ |
નૈરન્તર્યવિજૃમ્ભિતસ્તનતટે નૈચોલપટ્ટાયિતં
કાલુષ્યં કબલીકરોતુ મમ તે કામાક્ષિ મન્દસ્મિતમ ||28||

પીયૂષં તવ મન્થરસ્મિતમિતિ વ્યર્થૈવ સાપપ્રથા
કામાક્ષિ ધ્રુવમીદૃશં યદિ ભવેદેતત્કથં વા શિવે |
મન્દારસ્ય કથાલવં ન સહતે મથ્નાતિ મન્દાકિની-
મિન્દું નિન્દતિ કીર્તિતે‌உપિ કલશીપાથોધિમીર્ષ્યાયતે ||29||

વિશ્વેષાં નયનોત્સવં વિતનુતાં વિદ્યોતતાં ચન્દ્રમા
વિખ્યાતો મદનાન્તકેન મુકુટીમધ્યે ચ સંમાન્યતામ |
આઃ કિં જાતમનેન હાસસુષમામાલોક્ય કામાક્ષિ તે
કાલઙ્કીમવલમ્બતે ખલુ દશાં કલ્માષહીનો‌உપ્યસૌ ||30||

ચેતઃ શીતલયન્તુ નઃ પશુપતેરાનન્દજીવાતવો
નમ્રાણાં નયનાધ્વસીમસુ શરચ્ચન્દ્રાતપોપક્રમાઃ |
સંસારાખ્યસરોરુહાકરખલીકારે તુષારોત્કરાઃ
કામાક્ષિ સ્મરકીર્તિબીજનિકરાસ્ત્વન્મન્દહાસાઙ્કુરાઃ ||31||

કર્મૌઘાખ્યતમઃકચાકચિકરાન્કામાક્ષિ સંચિન્તયે
ત્વન્મન્દસ્મિતરોચિષાં ત્રિભુવનક્ષેમંકરાનઙ્કુરાન |
યે વક્ત્રં શિશિરશ્રિયો વિકસિતં ચન્દ્રાતપામ્ભોરુહ-
દ્વેષોદ્ધેષોણચાતુરીમિવ તિરસ્કર્તું પરિષ્કુર્વતે ||32||

કુર્યુર્નઃ કુલશૈલરાજતનયે કૂલંકષં મઙ્ગલં
કુન્દસ્પર્ધનચુઞ્ચવસ્તવ શિવે મન્દસ્મિતપ્રક્રમાઃ |
યે કામાક્ષિ સમસ્તસાક્ષિનયનં સન્તોષયન્તીશ્વરં
કર્પૂરપ્રકરા ઇવ પ્રસૃમરાઃ પુંસામસાધારણાઃ ||33||

કમ્રેણ સ્નપયસ્વ કર્મકુહનાચોરેણ મારાગમ-
વ્યાખ્યાશિક્ષણદીક્ષિતેન વિદુષામક્ષીણલક્ષ્મીપુષા |
કામાક્ષિ સ્મિતકન્દલેન કલુષસ્ફોટક્રિયાચુઞ્ચુના
કારુણ્યામૃતવીચિકાવિહરણપ્રાચુર્યધુર્યેણ મામ ||34||

ત્વન્મન્દસ્મિતકન્દલસ્ય નિયતં કામાક્ષિ શઙ્કામહે
બિમ્બઃ કશ્ચન નૂતનઃ પ્રચલિતો નૈશાકરઃ શીકરઃ |
કિંચ ક્ષીરપયોનિધિઃ પ્રતિનિધિઃ સ્વર્વાહિનીવીચિકા-
બિબ્વોકો‌உપિ વિડમ્બ એવ કુહના મલ્લીમતલ્લીરુચઃ ||35||

દુષ્કર્માર્કનિસર્ગકર્કશમહસ્સમ્પર્કતપતં મિલ-
ત્પઙ્કં શઙ્કરવલ્લભે મમ મનઃ કાઞ્ચીપુરાલંક્રિયે |
અમ્બ ત્વન્મૃદુલસ્મિતામૃતરસે મઙ્ક્ત્વા વિધૂય વ્યથા-
માનન્દોદયસૌધશૃઙ્ગપદવીમારોઢુમાકાઙ્ક્ષતિ ||36||

નમ્રાણાં નગરાજશેખરસુતે નાકાલયાનાં પુરઃ
કામાક્ષિ ત્વરયા વિપત્પ્રશમેન કારુણ્યધારાઃ કિરન |
આગચ્છન્તમનુગ્રહં પ્રકટયન્નાનન્દબીજાનિ તે
નાસીરે મૃદુહાસ એવ તનુતે નાથે સુધાશીતલઃ ||37||

કામાક્ષિ પ્રથમાનવિભ્રમનિધિઃ કન્દર્પદર્પપ્રસૂઃ
મુગ્ધસ્તે મૃદુહાસ એવ ગિરિજે મુષ્ણાતુ મે કિલ્બિષમ |
યં દ્રષ્ટું વિહિતે કરગ્રહ ઉમે શમ્ભુસ્ત્રપામીલિતં
સ્વૈરં કારયતિ સ્મ તાણ્ડવવિનોદાનન્દિના તણ્ડુના ||38||

ક્ષુણ્ણં કેનચિદેવ ધીરમનસા કુત્રાપિ નાનાજનૈઃ
કર્મગ્રન્થિનિયન્ત્રિતૈરસુગમં કામાક્ષિ સામાન્યતઃ |
મુગ્ધૈર્દ્રુષ્ટુમશક્યમેવ મનસા મૂઢસય મે મૌક્તિકં
માર્ગં દર્શયતુ પ્રદીપ ઇવ તે મન્દસ્મિતશ્રીરિયમ ||39||

જ્યોત્સ્નાકાન્તિભિરેવ નિર્મલતરં નૈશાકરં મણ્ડલં
હંસૈરેવ શરદ્વિલાસસમયે વ્યાકોચમમ્ભોરુહમ |
સ્વચ્છૈરેવ વિકસ્વરૈરુડુગુણૈઃ કામાક્ષિ બિમ્બં દિવઃ
પુણ્યૈરેવ મૃદુસ્મિતૈસ્તવ મુખં પુષ્ણાતિ શોભાભરમ ||40||

માનગ્રન્થિવિધુન્તુદેન રભસાદાસ્વાદ્યમાને નવ-
પ્રેમાડમ્બરપૂર્ણિમાહિમકરે કામાક્ષિ તે તત્ક્ષણમ |
આલોક્ય સ્મિતચન્દ્રિકાં પુનરિમામુન્મીલનં જગ્મુષીં
ચેતઃ શીલયતે ચકોરચરિતં ચન્દ્રાર્ધચૂડામણેઃ ||41||

કામાક્ષિ સ્મિતમઞ્જરીં તવ ભજે યસ્યાસ્ત્વિષામઙ્કુરા-
નાપીનસ્તનપાનલાલસતયા નિશ્શઙ્કમઙ્કેશયઃ |
ઊર્ધ્વં વીક્ષ્ય વિકર્ષતિ પ્રસૃમરાનુદ્દામયા શુણ્ડયા
સૂનુસુતે બિસશઙ્કયાશુ કુહનાદન્તાવલગ્રામણીઃ ||42||

ગાઢાશ્લેષવિમર્દસમ્ભ્રમવશાદુદ્દામમુક્તાગુણ-
પ્રાલમ્બે કુચકુમ્ભયોર્વિગલિતે દક્ષદ્વિષો વક્ષસિ |
યા સખ્યેન પિનહ્યતિ પ્રચુરયા ભાસા તદીયાં દશાં
સા મે ખેલતુ કામકોટિ હૃદયે સાન્દ્રસ્મિતાંશુચ્છટા ||43||

મન્દારે તવ મન્થરસ્મિતરુચાં માત્સર્યમાલોક્યતે
કામાક્ષિ સ્મરશાસને ચ નિયતો રાગોદયો લક્ષ્યતે |
ચાન્દ્રીષુ દ્યુતિમઞ્જરીષુ ચ મહાન્દ્વેષાઙ્કુરો દૃશ્યતે
શુદ્ધાનાં કથમીદૃશી ગિરિસુતે‌உતિશુદ્ધા દશા કથ્યતામ ||44||

પીયૂષં ખલુ પીયતે સુરજનૈર્દુગ્ધામ્બુધિર્મથ્યતે
માહેશૈશ્ચ જટાકલાપનિગડૈર્મન્દાકિની નહ્યતે |
શીતાંશુઃ પરિભૂયતે ચ તમસા તસ્માદનેતાદૃશી
કામાક્ષિ સ્મિતમઞ્જરી તવ વચોવૈદગ્ધ્યમુલ્લઙ્ઘતે ||45||

આશઙ્કે તવ મન્દહાસલહરીમન્યાદૃશીં ચન્દ્રિકા-
મેકામ્રેશકુટુમ્બિનિ પ્રતિપદં યસ્યાઃ પ્રભાસંગમે |
વક્ષોજામ્બુરુહે ન તે રચયતઃ કાંચિદ્દશાં કૌઙ્મલી-
માસ્યામ્ભોરુહમમ્બ કિંચ શનકૈરાલમ્બતે ફુલ્લતામ ||46||

આસ્તીર્ણાધરકાન્તિપલ્લવચયે પાતં મુહુર્જગ્મુષી
મારદ્રોહિણિ કન્દલત્સ્મરશરજ્વાલાવલીર્વ્યઞ્જતી |
નિન્દન્તી ઘનસારહારવલયજ્યોત્સ્નામૃણાલાનિ તે
કામાક્ષિ સ્મિતચાતુરી વિરહિણીરીતિં જગાહેતરામ ||47||

સૂર્યાલોકવિધૌ વિકાસમધિકં યાન્તી હરન્તી તમ-
સ્સન્દોહં નમતાં નિજસ્મરણતો દોષાકરદ્વેષિણી |
નિર્યાન્તી વદનારવિન્દકુહરાન્નિર્ધૂતજાડ્યા નૃણાં
શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતદ્યુતિમયી ચિત્રીયતે ચન્દ્રિકા ||48||

કુણ્ઠીકુર્યુરમી કુબોધઘટનામસ્મન્મનોમાથિનીં
શ્રીકામાક્ષિ શિવંકરાસ્તવ શિવે શ્રીમન્દહાસાઙ્કુરાઃ |
યે તન્વન્તિ નિરન્તરં તરુણિમસ્તમ્બેરમગ્રામણી-
કુમ્ભદ્વન્દ્વવિડમ્બિનિ સ્તનતટે મુક્તાકુથાડમ્બરમ ||49||

પ્રેઙ્ખન્તઃ શરદમ્બુદા ઇવ શનૈઃ પ્રેમાનિલૈઃ પ્રેરિતા
મજ્જન્તો મન્દનારિકણ્ઠસુષમાસિન્ધૌ મુહુર્મન્થરમ |
શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતાંશુનિકરાઃ શ્યામાયમાનશ્રિયો
નીલામ્ભોધરનૈપુણીં તત ઇતો નિર્નિદ્રયન્ત્યઞ્જસા ||50||

વ્યાપારં ચતુરાનનૈકવિહૃતૌ વ્યાકુર્વતી કુર્વતી
રુદ્રાક્ષગ્રહણં મહેશિ સતતં વાગૂર્મિકલ્લોલિતા |
ઉત્ફુલ્લં ધવલારવિન્દમધરીકૃત્ય સ્ફુરન્તી સદા
શ્રીકામાક્ષિ સરસ્વતી વિજયતે ત્વન્મન્દહાસપ્રભા ||51||

કર્પૂરદ્યુતિતસ્કરેણ મહસા કલ્માષયત્યાનનં
શ્રીકાઞ્ચીપુરનાયિકે પતિરિવ શ્રીમન્દહાસો‌உપિ તે |
આલિઙ્ગત્યતિપીવરાં સ્તનતટીં બિમ્બાધરં ચુમ્બતિ
પ્રૌઢં રાગભરં વ્યનક્તિ મનસો ધૈર્યં ધુનીતેતરામ ||52||

વૈશદ્યેન ચ વિશ્વતાપહરણક્રીડાપટીયસ્તયા
પાણ્ડિત્યેન પચેલિમેન જગતાં નેત્રોત્સવોત્પાદેન |
કામાક્ષિ સ્મિતકન્દલૈસ્તવ તુલામારોઢુમુદ્યોગિની
જ્યોત્સ્નાસૌ જલરાશિપોષણતયા દૂષ્યાં પ્રપન્ના દશામ ||53||

લાવણ્યામ્બુજિનીમૃણાલવલયૈઃ શૃઙ્ગારગન્ધદ્વિપ-
ગ્રામણ્યઃ શ્રુતિચામરૈસ્તરુણિમસ્વારાજ્યતેજોઙ્કુરૈઃ |
આનન્દામૃતસિન્ધુવીચિપૃષતૈરાસ્યાબ્જહંસૈસ્તવ
શ્રીકામાક્ષિ મથાન મન્દહસિતૈર્મત્કં મનઃકલ્મષમ ||54||

ઉત્તુઙ્ગસ્તનમણ્ડલીપરિચલન્માણિક્યહારચ્છટા-
ચઞ્ચચ્છોણિમપુઞ્જમધ્યસરણિં માતઃ પરિષ્કુર્વતી |
યા વૈદગ્ધ્યમુપૈતિ શંકરજટાકાન્તારવાટીપત-
ત્સ્વર્વાપીપયસઃ સ્મિતદ્યુતિરસૌ કામાક્ષિ તે મઞ્જુલા ||55||

સન્નામૈકજુષા જનેન સુલભં સંસૂચયન્તી શનૈ-
રુત્તુઙ્ગસ્ય ચિરાદનુગ્રહતરોરુત્પત્સ્યમાનં ફલમ |
પ્રાથમ્યેન વિકસ્વરા કુસુમવત્પ્રાગલ્ભ્યમભ્યેયુષી
કામાક્ષિ સ્મિતચાતુરી તવ મમ ક્ષેમંકરી કલ્પતામ ||56||

ધાનુષ્કાગ્રસરસ્ય લોલકુટિલભ્રૂલેખયા બિભ્રતો
લીલાલોકશિલીમુખં નવવયસ્સામ્રાજ્યલક્ષ્મીપુષઃ |
જેતું મન્મથમર્દિનં જનનિ તે કામાક્ષિ હાસઃ સ્વયં
વલ્ગુર્વિભ્રમભૂભૃતો વિતનુતે સેનાપતિપ્રક્રિયામ ||57||

યન્નાકમ્પત કાલકૂટકબલીકારે ચુચુમ્બે ન યદ-
ગ્લાન્યા ચક્ષુષિ રૂષિતાનલશિખે રુદ્રસ્ય તત્તાદૃશમ |
ચેતો યત્પ્રસભં સ્મરજ્વરશિખિજ્વાલેન લેલિહ્યતે
તત્કામાક્ષિ તવ સ્મિતાંશુકલિકાહેલાભવં પ્રાભવમ ||58||

સમ્ભિન્નેવ સુપર્વલોકતટિની વીચીચયૈર્યામુનૈઃ
સંમિશ્રેવ શશાઙ્કદીપ્તિલહરી નીલૈર્મહાનીરદૈઃ |
કામાક્ષિ સ્ફુરિતા તવ સ્મિતરુચિઃ કાલાઞ્જનસ્પર્ધિના
કાલિમ્ના કચરોચિષાં વ્યતિકરે કાંચિદ્દશામશ્નુતે ||59||

જાનીમો જગદીશ્વરપ્રણયિનિ ત્વન્મન્દહાસપ્રભાં
શ્રીકામાક્ષિ સરોજિનીમભિનવામેષા યતઃ સર્વદા |
આસ્યેન્દોરવલોકેન પશુપતેરભ્યેતિ સમ્ફુલ્લતાં
તન્દ્રાલુસ્તદભાવ એવ તનુતે તદ્વૈપરીત્યક્રમમ ||60||

યાન્તી લોહિતિમાનમભ્રતટિની ધાતુચ્છટાકર્દમૈઃ
ભાન્તી બાલગભસ્તિમાલિકિરણૈર્મેઘાવલી શારદી |
બિમ્બોષ્ઠદ્યુતિપુઞ્જચુમ્બનકલાશોણાયમાનેન તે
કામાક્ષિ સ્મિતરોચિષા સમદશામારોઢુમાકાઙ્ક્ષતે ||61||

શ્રીકામાક્ષિ મુખેન્દુભૂષણમિદં મન્દસ્મિતં તાવકં
નેત્રાનન્દકરં તથા હિમકરો ગચ્છેદ્યથા તિગ્મતામ |
શીતં દેવિ તથા યથા હિમજલં સન્તાપમુદ્રાસ્પદં
શ્વેતં કિંચ તથા યથા મલિનતાં ધત્તે ચ મુક્તામણિઃ ||62||

ત્વન્મન્દસ્મિતમઞ્જરીં પ્રસૃમરાં કામાક્ષિ ચન્દ્રાતપં
સન્તઃ સન્તતમામનન્ત્યમલતા તલ્લક્ષણં લક્ષ્યતે |
અસ્માકં ન ધુનોતિ તાપકમધિકં ધૂનોતિ નાભ્યન્તરં
ધ્વાન્તં તત્ખલુ દુઃખિનો વયમિદં કેનોતિ નો વિદ્મહે ||63||

નમ્રસ્ય પ્રણયપ્રરૂઢકલહચ્છેદાય પાદાબ્જયોઃ
મન્દં ચન્દ્રકિશોરશેખરમણેઃ કામાક્ષિ રાગેણ તે |
બન્ધૂકપ્રસવશ્રિયં જિતવતો બંહીયસીં તાદૃશીં
બિમ્બોષ્ઠસ્ય રુચિં નિરસ્ય હસિતજ્યોત્સ્ના વયસ્યાયતે ||64||

મુક્તાનાં પરિમોચનં વિદધતસ્તત્પ્રીતિનિષ્પાદિની
ભૂયો દૂરત એવ ધૂતમરુતસ્તત્પાલનં તન્વતી |
ઉદ્ભૂતસ્ય જલાન્તરાદવિરતં તદ્દૂરતાં જગ્મુષી
કામાક્ષિ સ્મિતમઞ્જરી તવ કથં કમ્બોસ્તુલામશ્નુતે ||65||

શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતદ્યુતિઝરીવૈદગ્ધ્યલીલાયિતં
પશ્યન્તો‌உપિ નિરન્તરં સુવિમલંમન્યા જગન્મણ્ડલે |
લોકં હાસયિતું કિમર્થમનિશં પ્રાકાશ્યમાતન્વતે
મન્દાક્ષં વિરહય્ય મઙ્ગલતરં મન્દારચન્દ્રાદયઃ ||66||

ક્ષીરાબ્ધેરપિ શૈલરાજતનયે ત્વન્મન્દહાસસ્ય ચ
શ્રીકામાક્ષિ વલક્ષિમોદયનિધેઃ કિંચિદ્ભિદાં બ્રૂમહે |
એકસ્મૈ પુરુષાય દેવિ સ દદૌ લક્ષ્મીં કદાચિત્પુરા
સર્વેભ્યો‌உપિ દદાત્યસૌ તુ સતતં લક્ષ્મીં ચ વાગીશ્વરીમ ||67||

શ્રીકાઞ્ચીપુરરત્નદીપકલિકે તાન્યેવ મેનાત્મજે
ચાકોરાણિ કુલાનિ દેવિ સુતરાં ધન્યાનિ મન્યામહે |
કમ્પાતીરકુટુમ્બચંક્રમકલાચુઞ્ચૂનિ ચઞ્ચૂપુટૈઃ
નિત્યં યાનિ તવ સ્મિતેન્દુમહસામાસ્વાદમાતન્વતે ||68||

શૈત્યપ્રક્રમમાશ્રિતો‌உપિ નમતાં જાડ્યપ્રથાં ધૂનયન
નૈર્મલ્યં પરમં ગતો‌உપિ ગિરિશં રાગાકુલં ચારયન |
લીલાલાપપુરસ્સરો‌உપિ સતતં વાચંયમાન્પ્રીણયન
કામાક્ષિ સ્મિતરોચિષાં તવ સમુલ્લાસઃ કથં વર્ણ્યતે ||69||

શ્રોણીચઞ્ચલમેખલામુખરિતં લીલાગતં મન્થરં
ભ્રૂવલ્લીચલનં કટાક્ષવલનં મન્દાક્ષવીક્ષાચણમ |
યદ્વૈદગ્ધ્યમુખેન મન્મથરિપું સંમોહયન્ત્યઞ્જસા
શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતાય સતતં તસ્મૈ નમ્સકુર્મહે ||70||

શ્રીકામાક્ષિ મનોજ્ઞમન્દહસિતજ્યોતિષ્પ્રરોહે તવ
સ્ફીતશ્વેતિમસાર્વભૌમસરણિપ્રાગલ્ભ્યમભ્યેયુષિ |
ચન્દ્રો‌உયં યુવરાજતાં કલયતે ચેટીધુરં ચન્દ્રિકા
શુદ્ધા સા ચ સુધાઝરી સહચરીસાધર્મ્યમાલમ્બતે ||71||

જ્યોત્સ્ના કિં તનુતે ફલં તનુમતામૌષ્ણ્યપ્રશાન્તિં વિના
ત્વન્મન્દસ્મિતરોચિષા તનુમતાં કામાક્ષિ રોચિષ્ણુના |
સન્તાપો વિનિવાર્યતે નવવયઃપ્રાચુર્યમઙ્કૂર્યતે
સૌન્દર્યં પરિપૂર્યતે જગતિ સા કીર્તિશ્ચ સંચાર્યતે ||72||

વૈમલ્યં કુમુદશ્રિયાં હિમરુચઃ કાન્ત્યૈવ સન્ધુક્ષ્યતે
જ્યોત્સ્નારોચિરપિ પ્રદોષસમયં પ્રાપ્યૈવ સમ્પદ્યતે |
સ્વચ્છત્વં નવમૌક્તિકસ્ય પરમં સંસ્કારતો દૃશ્યતે
કામાક્ષ્યાઃ સ્મિતદીધિતેર્વિશદિમા નૈસર્ગિકો ભાસતે ||73||

પ્રાકાશ્યં પરમેશ્વરપ્રણયિનિ ત્વન્મન્દહાસશ્રિયઃ
શ્રીકામાક્ષિ મમ ક્ષિણોતુ મમતાવૈચક્ષણીમક્ષયામ |
યદ્ભીત્યેવ નિલીયતે હિમકરો મેઘોદરે શુક્તિકા-
ગર્ભે મૌક્તિકમણ્ડલી ચ સરસીમધ્યે મૃણાલી ચ સા ||74||

હેરમ્બે ચ ગુહે હર્ષભરિતં વાત્સલ્યમઙ્કૂરયત
મારદ્રોહિણિ પૂરુષે સહભુવં પ્રેમાઙ્કુરં વ્યઞ્જયત |
આનમ્રેષુ જનેષુ પૂર્ણકરુણાવૈદગ્ધ્યમુત્તાલયત
કામાક્ષિ સ્મિતમઞ્જસા તવ કથંકારં મયા કથ્યતે ||75||

સંક્રુદ્ધદ્વિજરાજકો‌உપ્યવિરતં કુર્વન્દ્વિજૈઃ સંગમં
વાણીપદ્ધતિદૂરગો‌உપિ સતતં તત્સાહચર્યં વહન |
અશ્રાન્તં પશુદુર્લભો‌உપિ કલયન્પત્યૌ પશૂનાં રતિં
શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતામૃતરસસ્યન્દો મયિ સ્પન્દતામ ||76||

શ્રીકામાક્ષિ મહેશ્વરે નિરુપમપ્રેમાઙ્કુરપ્રક્રમમં
નિત્યં યઃ પ્રકટીકરોતિ સહજામુન્નિદ્રયન્માધુરીમ |
તત્તાદૃક્તવ મન્દહાસમહિમા માતઃ કથં માનિતાં
તન્મૂર્ધ્ના સુરનિમ્નગાં ચ કલિકામિન્દોશ્ચ તાં નિન્દતિ ||77||

યે માધુર્યવિહારમણ્ટપભુવો યે શૈત્યમુદ્રાકરા
યે વૈશદ્યદશાવિશેષસુભગાસ્તે મન્દહાસાઙ્કુરાઃ |
કામાક્ષ્યાઃ સહજં ગુણત્રયમિદં પર્યાયતઃ કુર્વતાં
વાણીગુમ્ફનડમ્બરે ચ હૃદયે કીર્તિપ્રરોહે ચ મે ||78||

કામાક્ષ્યા મૃદુલસ્મિતાંશુનિકરા દક્ષાન્તકે વીક્ષણે
મન્દાક્ષગ્રહિલા હિમદ્યુતિમયૂખાક્ષેપદીક્ષાઙ્કુરાઃ |
દાક્ષ્યં પક્ષ્મલયન્તુ માક્ષિકગુડદ્રાક્ષાભવં વાક્ષુ મે
સૂક્ષ્મં મોક્ષપથં નિરીક્ષિતુમપિ પ્રક્ષાલયેયુર્મનઃ ||79||

જાત્યા શીતશીતલાનિ મધુરાણ્યેતાનિ પૂતાનિ તે
ગાઙ્ગાનીવ પયાંસિ દેવિ પટલાન્યલ્પસ્મિતજ્યોતિષામ |
એનઃપઙ્કપરમ્પરામલિનિતામેકામ્રનાથપ્રિયે
પ્રજ્ઞાનાત્સુતરાં મદીયધિષણાં પ્રક્ષાલયન્તુ ક્ષણાત ||80||

અશ્રાન્તં પરતન્ત્રિતઃ પશુપતિસ્ત્વન્મન્દહાસાઙ્કુરૈઃ
શ્રીકામાક્ષિ તદીયવર્ણસમતાસઙ્ગેન શઙ્કામહે |
ઇન્દું નાકધુનીં ચ શેખરયતે માલાં ચ ધત્તે નવૈઃ
વૈકુણ્ઠૈરવકુણ્ઠનં ચ કુરુતે ધૂલીચયૈર્ભાસ્મનૈઃ ||81||

શ્રીકાઞ્ચીપુરદેવતે મૃદુવચસ્સૌરભ્યમુદ્રાસ્પદં
પ્રૌઢપ્રેમલતાનવીનકુસુમં મન્દસ્મિતં તાવકમ |
મન્દં કન્દલતિ પ્રિયસ્ય વદનાલોકે સમાભાષણે
શ્લક્ષ્ણે કુઙ્મલતિ પ્રરૂઢપુલકે ચાશ્લોષણે ફુલ્લતિ ||82||

કિં ત્રૈસ્રોતસમમ્બિકે પરિણતં સ્રોતશ્ચતુર્થં નવં
પીયૂષસ્ય સમસ્તતાપહરણં કિંવા દ્વિતીયં વપુઃ |
કિંસ્વિત્ત્વન્નિકટં ગતં મધુરિમાભ્યાસાય ગવ્યં પયઃ
શ્રીકાઞ્ચીપુરનાયકપ્રિયતમે મન્દસ્મિતં તાવકમ ||83||

ભૂષા વક્ત્રસરોરુહસ્ય સહજા વાચાં સખી શાશ્વતી
નીવી વિભ્રમસન્તતેઃ પશુપતેઃ સૌધી દૃશાં પારણા |
જીવાતુર્મદનશ્રિયઃ શશિરુચેરુચ્ચાટની દેવતા
શ્રીકામાક્ષિ ગિરામભૂમિમયતે હાસપ્રભામઞ્જરી ||84||

સૂતિઃ શ્વેતિમકન્દલસ્ય વસતિઃ શૃઙ્ગારસારશ્રિયઃ
પૂર્તિઃ સૂક્તિઝરીરસસ્ય લહરી કારુણ્યપાથોનિધેઃ |
વાટી કાચન કૌસુમી મધુરિમસ્વારાજ્યલક્ષ્મ્યાસ્તવ
શ્રીકામાક્ષિ મમાસ્તુ મઙ્ગલકરી હાસપ્રભાચાતુરી ||85||

જન્તૂનાં જનિદુઃખમૃત્યુલહરીસન્તાપનં કૃન્તતઃ
પ્રૌઢાનુગ્રહપૂર્ણશીતલરુચો નિત્યોદયં બિભ્રતઃ |
શ્રીકામાક્ષિ વિસૃત્વરા ઇવ કરા હાસાઙ્કુરાસ્તે હઠા-
દાલોકેન નિહન્યુરન્ધતમસસ્તોમસ્ય મે સન્તતિમ ||86||

ઉત્તુઙ્ગસ્તનમણ્ડલસ્ય વિલસલ્લાવણ્યલીલાનટી-
રઙ્ગસ્ય સ્ફુટમૂર્ધ્વસીમનિ મુહુઃ પ્રાકાશ્યમભ્યેયુષી |
શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતદ્યુતિતતિર્બિમ્બોષ્ઠકાન્ત્યઙ્કુરૈઃ
ચિત્રાં વિદ્રુમમુદ્રિતાં વિતનુતે મૌક્તીં વિતાનશ્રિયમ ||87||

સ્વાભાવ્યાત્તવ વક્ત્રમેવ લલિતં સન્તોષસમ્પાદનં
શમ્ભોઃ કિં પુનરઞ્ચિતસ્મિતરુચઃ પાણ્ડિત્યપાત્રીકૃતમ |
અમ્ભોજં સ્વત એવ સર્વજગતાં ચક્ષુઃપ્રિયમ્ભાવુકં
કામાક્ષિ સ્ફુરિતે શરદ્વિકસિતે કીદૃગ્વિધં ભ્રાજતે ||88||

પુમ્ભિર્નિર્મલમાનસૌર્વિદધતે મૈત્રીં દૃઢં નિર્મલાં
લબ્ધ્વા કર્મલયં ચ નિર્મલતરાં કીર્તિં લભન્તેતરામ |
સૂક્તિં પક્ષ્મલયન્તિ નિર્મલતમાં યત્તાવકાઃ સેવકાઃ
તત્કામાક્ષિ તવ સ્મિતસ્ય કલયા નૈર્મલ્યસીમાનિધેઃ ||89||

આકર્ષન્નયનાનિ નાકિસદસાં શૈત્યેન સંસ્તમ્ભય-
ન્નિન્દું કિંચ વિમોહયન્પશુપતિં વિશ્વાર્તિમુચ્ચાટયન |
હિંસત્સંસૃતિડમ્બરં તવ શિવે હાસાહ્વયો માન્ત્રિકઃ
શ્રીકામાક્ષિ મદીયમાનસતમોવિદ્વેષણે ચેષ્ટતામ ||90||

ક્ષેપીયઃ ક્ષપયન્તુ કલ્મષભયાન્યસ્માકમલ્પસ્મિત-
જ્યોતિર્મણ્ડલચંક્રમાસ્તવ શિવે કામાક્ષિ રોચિષ્ણવઃ |
પીડાકર્મઠકર્મઘર્મસમયવ્યાપારતાપાનલ-
શ્રીપાતા નવહર્ષવર્ષણસુધાસ્રોતસ્વિનીશીકરાઃ ||91||

શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતૈન્દવમહઃપૂરે પરિમ્ફૂર્જતિ
પ્રૌઢાં વારિધિચાતુરીં કલયતે ભક્તાત્મનાં પ્રાતિભમ |
દૌર્ગત્યપ્રસરાસ્તમઃપટલિકાસાધર્મ્યમાબિભ્રતે
સર્વં કૈરવસાહચર્યપદવીરીતિં વિધત્તે પરમ ||92||

મન્દારાદિષુ મન્મથારિમહિષિ પ્રાકાશ્યરીતિં નિજાં
કાદાચિત્કતયા વિશઙ્ક્ય બહુશો વૈશદ્યમુદ્રાગુણઃ |
સાતત્યેન તવ સ્મિતે વિતનુતે સ્વૈરાસનાવાસનામ ||93||

ઇન્ધાને ભવવીતિહોત્રનિવહે કર્મૌઘચણ્ડાનિલ-
પ્રૌઢિમ્ના બહુલીકૃતે નિપતિતં સન્તાપચિન્તાકુલમ |
માતર્માં પરિષિઞ્ચ કિંચિદમલૈઃ પીયૂષવર્ષૈરિવ
શ્રીકામાક્ષિ તવ સ્મિતદ્યુતિકણૈઃ શૈશિર્યલીલાકરૈઃ ||94||

ભાષાયા રસનાગ્રખેલનજુષઃ શૃઙ્ગારમુદ્રાસખી-
લીલાજાતરતેઃ સુખેન નિયમસ્નાનાય મેનાત્મજે |
શ્રીકામાક્ષિ સુધામયીવ શિશિરા સ્રોતસ્વિની તાવકી
ગાઢાનન્દતરઙ્ગિતા વિજયતે હાસપ્રભાચાતુરી ||95||

સન્તાપં વિરલીકરોતુ સકલં કામાક્ષિ મચ્ચેતના
મજ્જન્તી મધુરસ્મિતામરધુનીકલ્લોલજાલેષુ તે |
નૈરન્તર્યમુપેત્ય મન્મથમરુલ્લોલેષુ યેષુ સ્ફુટં
પ્રેમેન્દુઃ પ્રતિબિમ્બિતો વિતનુતે કૌતૂહલં ધૂર્જટેઃ ||96||

ચેતઃક્ષીરપયોધિમન્થરચલદ્રાગાખ્યમન્થાચલ-
ક્ષોભવ્યાપૃતિસમ્ભવાં જનનિ તે મન્દસ્મિતશ્રીસુધામ |
સ્વાદંસ્વાદમુદીતકૌતુકરસા નેત્રત્રયી શાંકરી
શ્રીકામાક્ષિ નિરન્તરં પરિણમત્યાનન્દવીચીમયી ||97||

આલોકે તવ પઞ્ચસાયકરિપોરુદ્દામકૌતૂહલ-
પ્રેઙ્ખન્મારુતઘટ્ટનપ્રચલિતાદાનન્દદુગ્ધામ્બુધેઃ |
કાચિદ્વીચિરુદઞ્ચતિ પ્રતિનવા સંવિત્પ્રરોહાત્મિકા
તાં કામાક્ષિ કવીશ્વરાઃ સ્મિતમિતિ વ્યાકુર્વતે સર્વદા ||98||

સૂક્તિઃ શીલયતે કિમદ્રિતનયે મન્દસ્મિતાત્તે મુહુઃ
માધુર્યાગમસમ્પ્રદાયમથવા સૂક્તેર્નુ મન્દસ્મિતમ |
ઇત્થં કામપિ ગાહતે મમ મનઃ સન્દેહમાર્ગભ્રમિં
શ્રીકામાક્ષિ ન પારમાર્થ્યસરણિસ્ફૂર્તૌ નિધત્તે પદમ ||99||

ક્રીડાલોલકૃપાસરોરુહમુખીસૌધાઙ્ગણેભ્યઃ કવિ-
શ્રેણીવાક્પરિપાટિકામૃતઝરીસૂતીગૃહેભ્યઃ શિવે |
નિર્વાણાઙ્કુરસાર્વભૌમપદવીસિંહાસનેભ્યસ્તવ
શ્રીકામાક્ષિ મનોજ્ઞમન્દહસિતજ્યોતિષ્કણેભ્યો નમઃ ||100||

આર્યામેવ વિભાવયન્મનસિ યઃ પાદારવિન્દં પુરઃ
પશ્યન્નારભતે સ્તુતિં સ નિયતં લબ્ધ્વા કટાક્ષચ્છવિમ |
કામાક્ષ્યા મૃદુલસ્મિતાંશુલહરીજ્યોત્સ્નાવયસ્યાન્વિતામ
આરોહત્યપવર્ગસૌધવલભીમાનન્દવીચીમયીમ ||101||

|| ઇતિ મન્દસ્મિતશતકં સમ્પૂર્ણમ ||

|| ઇતિ શ્રી મૂકપઞ્ચશતી સમ્પૂર્ણા ||

||ઓઉમ તત સત ||

Gujarati

Mooka Pancha Sathi 4 – Kataakshya Satakam – Gujarati

Comments Off on Mooka Pancha Sathi 4 – Kataakshya Satakam – Gujarati 18 February 2013

PDFLarge PDFMultimediaMeaning

View this in:
English Devanagari Telugu Tamil Kannada Malayalam Gujarati Oriya Bengali |

 

રચન: શ્રી મૂક શંકરેંદ્ર સરસ્વતિ

મોહાન્ધકારનિવહં વિનિહન્તુમીડે
મૂકાત્મનામપિ મહાકવિતાવદાન્યાન |
શ્રીકાઞ્ચિદેશશિશિરીકૃતિજાગરૂકાન
એકામ્રનાથતરુણીકરુણાવલોકાન ||1||

માતર્જયન્તિ મમતાગ્રહમોક્ષણાનિ
માહેન્દ્રનીલરુચિશિક્ષણદક્ષિણાનિ |
કામાક્ષિ કલ્પિતજગત્ત્રયરક્ષણાનિ
ત્વદ્વીક્ષણાનિ વરદાનવિચક્ષણાનિ ||2||

આનઙ્ગતન્ત્રવિધિદર્શિતકૌશલાનામ
આનન્દમન્દપરિઘૂર્ણિતમન્થરાણામ |
તારલ્યમમ્બ તવ તાડિતકર્ણસીમ્નાં
કામાક્ષિ ખેલતિ કટાક્ષનિરીક્ષણાનામ ||3||

કલ્લોલિતેન કરુણારસવેલ્લિતેન
કલ્માષિતેન કમનીયમૃદુસ્મિતેન |
મામઞ્ચિતેન તવ કિંચન કુઞ્ચિતેન
કામાક્ષિ તેન શિશિરીકુરુ વીક્ષિતેન ||4||

સાહાય્યકં ગતવતી મુહુરર્જનસ્ય
મન્દસ્મિતસ્ય પરિતોષિતભીમચેતાઃ |
કામાક્ષિ પાણ્ડવચમૂરિવ તાવકીના
કર્ણાન્તિકં ચલતિ હન્ત કટાક્ષલક્ષ્મીઃ ||5||

અસ્તં ક્ષણાન્નયતુ મે પરિતાપસૂર્યમ
આનન્દચન્દ્રમસમાનયતાં પ્રકાશમ |
કાલાન્ધકારસુષુમાં કલયન્દિગન્તે
કામાક્ષિ કોમલકટાક્ષનિશાગમસ્તે ||6||

તાટાઙ્કમૌક્તિકરુચાઙ્કુરદન્તકાન્તિઃ
કારુણ્યહસ્તિપશિખામણિનાધિરૂઢઃ |
ઉન્મૂલયત્વશુભપાદપમસ્મદીયં
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષમતઙ્ગજેતન્દ્રઃ ||7||

છાયાભરણે જગતાં પરિતાપહારી
તાટઙ્કરત્નમણિતલ્લજપલ્લવશ્રીઃ |
કારુણ્યનામ વિકિરન્મકરન્દજાલં
કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષસુરદ્રુમસ્તે ||8||

સૂર્યાશ્રયપ્રણયિની મણિકુણ્ડલાંશુ-
લૌહિત્યકોકનદકાનનમાનનીયા |
યાન્તી તવ સ્મરહરાનનકાન્તિસિન્ધું
કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષકલિન્દકન્યા ||9||

પ્રાપ્નોતિ યં સુકૃતિનં તવ પક્ષપાતાત
કામાક્ષિ વીક્ષણવિલાસકલાપુરન્ધ્રી |
સદ્યસ્તમેવ કિલ મુક્તિવધૂર્વૃણીતે
તસ્માન્નિતાન્તમનયોરિદમૈકમત્યમ ||10||

યાન્તી સદૈવ મરુતામનુકૂલભાવં
ભ્રૂવલ્લિશક્રધનુરુલ્લસિતા રસાર્દ્રા |
કામાક્ષિ કૌતુકતરઙ્ગિતનીલકણ્ઠા
કાદમ્બિનીવ તવ ભાતિ કટાક્ષમાલા ||11||

ગઙ્ગામ્ભસિ સ્મિતમયે તપનાત્મજેવ
ગઙ્ગાધરોરસિ નવોત્પલમાલિકેવ |
વક્ત્રપ્રભાસરસિ શૈવલમણ્ડલીવ
કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષરુચિચ્છટા તે ||12||

સંસ્કારતઃ કિમપિ કન્દલિતાન રસજ્ઞ-
કેદારસીમ્નિ સુધિયામુપભોગયોગ્યાન |
કલ્યાણસૂક્તિલહરીકલમાંકુરાન્નઃ
કામાક્ષિ પક્ષ્મલયતુ ત્વદપાઙ્ગમેઘઃ ||13||

ચાઞ્ચલ્યમેવ નિયતં કલયન્પ્રકૃત્યા
માલિન્યભૂઃ શ્રતિપથાક્રમજાગરૂકઃ |
કૈવલ્યમેવ કિમુ કલ્પયતે નતાનાં
કામાક્ષિ ચિત્રમપિ તે કરુણાકટાક્ષઃ ||14||

સંજીવને જનનિ ચૂતશિલીમુખસ્ય
સંમોહને શશિકિશોરકશેખરસ્ય |
સંસ્તમ્ભને ચ મમતાગ્રહચેષ્ટિતસ્ય
કામાક્ષિ વીક્ષણકલા પરમૌષધં તે ||15||

નીલો‌உપિ રાગમધિકં જનયન્પુરારેઃ
લોલો‌உપિ ભક્તિમધિકાં દૃઢયન્નરાણામ |
વક્રો‌உપિ દેવિ નમતાં સમતાં વિતન્વન
કામાક્ષિ નૃત્યતુ મયિ ત્વદપાઙ્ગપાતઃ ||16||

કામદ્રુહો હૃદયયન્ત્રણજાગરૂકા
કામાક્ષિ ચઞ્ચલદૃગઞ્ચલમેખલા તે |
આશ્ચર્યમમ્બ ભજતાં ઝટિતિ સ્વકીય-
સમ્પર્ક એવ વિધુનોતિ સમસ્તબન્ધાન ||17||

કુણ્ઠીકરોતુ વિપદં મમ કુઞ્ચિતભ્રૂ-
ચાપાઞ્ચિતઃ શ્રિતવિદેહભવાનુરાગઃ |
રક્ષોપકારમનિશં જનયઞ્જગત્યાં
કામાક્ષિ રામ ઇવ તે કરુણાકટાક્ષઃ ||18||

શ્રીકામકોટિ શિવલોચનશોષિતસ્ય
શૃઙ્ગારબીજવિભવસ્ય પુનઃપ્રરોહે |
પ્રેમામ્ભસાર્દ્રમચિરાત્પ્રચુરેણ શઙ્કે
કેદારમમ્બ તવ કેવલદૃષ્ટિપાતમ ||19||

માહાત્મ્યશેવધિરસૌ તવ દુર્વિલઙ્ઘ્ય-
સંસારવિન્ધ્યગિરિકુણ્ઠનકેલિચુઞ્ચુઃ |
ધૈર્યામ્બુધિં પશુપતેશ્ચુલકીકરોતિ
કામાક્ષિ વીક્ષણવિજૃમ્ભણકુમ્ભજન્મા ||20||

પીયૂષવર્ષવશિશિરા સ્ફુટદુત્પલશ્રી-
મૈત્રી નિસર્ગમધુરા કૃતતારકાપ્તિઃ |
કામાક્ષિ સંશ્રિતવતી વપુરષ્ટમૂર્તેઃ
જ્યોત્સ્નાયતે ભગવતિ ત્વદપાઙ્ગમાલા ||21||

અમ્બ સ્મરપ્રતિભટસ્ય વપુર્મનોજ્ઞમ
અમ્ભોજકાનનમિવાઞ્ચિતકણ્ટકાભમ |
ભૃઙ્ગીવ ચુમ્બતિ સદૈવ સપક્ષપાતા
કામાક્ષિ કોમલરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગમાલા ||22||

કેશપ્રભાપટલનીલવિતાનજાલે
કામાક્ષિ કુણ્ડલમણિચ્છવિદીપશોભે |
શઙ્કે કટાક્ષરુચિરઙ્ગતલે કૃપાખ્યા
શૈલૂષિકા નટતિ શંકરવલ્લભે તે ||23||

અત્યન્તશીતલમતન્દ્રયતુ ક્ષણાર્ધમ
અસ્તોકવિભ્રમમનઙ્ગવિલાસકન્દમ |
અલ્પસ્મિતાદૃતમપારકૃપાપ્રવાહમ
અક્ષિપ્રરોહમચિરાન્મયિ કામકોટિ ||24||

મન્દાક્ષરાગતરલીકૃતિપારતન્ત્ર્યાત
કામાક્ષિ મન્થરતરાં ત્વદપાઙ્ગડોલામ |
આરુહ્ય મન્દમતિકૌતુકશાલિ ચક્ષુઃ
આનન્દમેતિ મુહુરર્ધશશાઙ્કમૌલેઃ ||25||

ત્રૈયમ્બકં ત્રિપુરસુન્દરિ હર્મ્યભૂમિ-
રઙ્ગં વિહારસરસી કરુણાપ્રવાહઃ |
દાસાશ્ચ વાસવમુખાઃ પરિપાલનીયં
કામાક્ષિ વિશ્વમપિ વીક્ષણભૂભૃતસ્તે ||26||

વાગીશ્વરી સહચરી નિયમેન લક્ષ્મીઃ
ભ્રૂવલ્લરીવશકરી ભુવનાનિ ગેહમ |
રૂપં ત્રિલોકનયનામૃતમમ્બ તેષાં
કામાક્ષિ યેષુ તવ વીક્ષણપારતન્ત્રી ||27||

માહેશ્વરં ઝટિતિ માનસમીનમમ્બ
કામાક્ષિ ધૈર્યજલધૌ નિતરાં નિમગ્નમ |
જાલેન શૃઙ્ખલયતિ ત્વદપાઙ્ગનામ્ના
વિસ્તારિતેન વિષમાયુધદાશકો‌உસૌ ||28||

ઉન્મથ્ય બોધકમલાકારમમ્બ જાડ્ય-
સ્તમ્બેરમં મમ મનોવિપિને ભ્રમન્તમ |
કુણ્ઠીકુરુષ્વ તરસા કુટિલાગ્રસીમ્ના
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષમહાઙ્કુશેન ||29||

ઉદ્વેલ્લિતસ્તબકિતૈર્લલિતૈર્વિલાસૈઃ
ઉત્થાય દેવિ તવ ગાઢકટાક્ષકુઞ્જાત |
દૂરં પલાયયતુ મોહમૃગીકુલં મે
કામાક્ષિ સ્તવરમનુગ્રહકેસરીન્દ્રઃ ||30||

સ્નેહાદૃતાં વિદલિતોત્પલકન્તિચોરાં
જેતારમેવ જગદીશ્વરિ જેતુકામઃ |
માનોદ્ધતો મકરકેતુરસૌ ધુનીતે
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષકૃપાણવલ્લીમ ||31||

શ્રૌતીં વ્રજન્નપિ સદા સરણિં મુનીનાં
કામાક્ષિ સન્તતમપિ સ્મૃતિમાર્ગગામી |
કૌટિલ્યમમ્બ કથમસ્થિરતાં ચ ધત્તે
ચૌર્યં ચ પઙ્કજરુચાં ત્વદપાઙ્ગપાતઃ ||32||

નિત્યં શ્રેતુઃ પરિચિતૌ યતમાનમેવ
નીલોત્પલં નિજસમીપનિવાસલોલમ |
પ્રીત્યૈવ પાઠયતિ વીક્ષણદેશિકેન્દ્રઃ
કામાક્ષી કિન્તુ તવ કાલિમસમ્પ્રદાયમ ||33||

ભ્રાન્ત્વા મુહુઃ સ્તબકિતસ્મિતફેનરાશૌ
કામાક્ષિ વક્ત્રરુચિસંચયવારિરાશૌ |
આનન્દતિ ત્રિપુરમર્દનનેત્રલક્ષ્મીઃ
આલમ્બ્ય દેવિ તવ મન્દમપાઙ્ગસેતુમ ||34||

શ્યામા તવ ત્રિપુરસુન્દરિ લોચનશ્રીઃ
કામાક્ષિ કન્દલિતમેદુરતારકાન્તિઃ |
જ્યોત્સ્નાવતી સ્મિતરુચાપિ કથં તનોતિ
સ્પર્ધામહો કુવલયૈશ્ચ તથા ચકોરૈઃ ||35||

કાલાઞ્જનં ચ તવ દેવિ નિરીક્ષણં ચ
કામાક્ષિ સામ્યસરણિં સમુપૈતિ કાન્ત્યા |
નિશ્શેષનેત્રસુલભં જગતીષુ પૂર્વ-
મન્યત્ત્રિનેત્રસુલભં તુહિનાદ્રિકન્યે ||36||

ધૂમાઙ્કુરો મકરકેતનપાવકસ્ય
કામાક્ષિ નેત્રરુચિનીલિમચાતુરી તે |
અત્યન્તમદ્ભુતમિદં નયનત્રયસ્ય
હર્ષોદયં જનયતે હરુણાઙ્કમૌલેઃ ||37||

આરભ્ભલેશસમયે તવ વીક્ષણસ્સ
કામાક્ષિ મૂકમપિ વીક્ષણમાત્રનમ્રમ |
સર્વજ્ઞતા સકલલોકસમક્ષમેવ
કીર્તિસ્વયંવરણમાલ્યવતી વૃણીતે ||38||

કાલામ્બુવાહ ઉવ તે પરિતાપહારી
કામાક્ષિ પુષ્કરમધઃકુરુતે કટાખ઼્ષઃ |
પૂર્વઃ પરં ક્ષણરુચા સમુપૈતિ મૈત્રી-
મન્યસ્તુ સ.તતરુચિં પ્રકટીકરોતિ ||39||

સૂક્ષ્મે‌உપિ દુર્ગમતરે‌உપિ ગુરુપ્રસાદ-
સાહાય્યકેન વિચરન્નપવર્ગમાર્ગે |
સંસારપઙ્કનિચયે ન પતત્યમૂં તે
કામાક્ષિ ગાઢમવલમ્બ્ય કટાક્ષયષ્ટિમ ||40||

કામાક્ષિ સન્તતમસૌ હરિનીલરત્ન-
સ્તમ્ભે કટાક્ષરુચિપુઞ્જમયે ભવત્યાઃ |
બદ્ધો‌உપિ ભક્તિનિગલૈર્મમ ચિત્તહસ્તી
સ્તમ્ભં ચ બન્ધમપિ મુઞ્ચતિ હન્ત ચિત્રમ ||41||

કામાક્ષિ કાષ્ણર્યમપિ સન્તતમઞ્જનં ચ
બિભ્રન્નિસર્ગતરલો‌உપિ ભવત્કટાક્ષઃ |
વૈમલ્યમન્વહમનઞ્જનતા ચ ભૂયઃ
સ્થૈર્યં ચ ભક્તહૃદયાય કથં દદાતિ ||42||

મન્દસ્મિતસ્તબકિતં મણિકુણ્ડલાંશુ-
સ્તોમપ્રવાલરુચિરં શિશિરીકૃતાશમ |
કામાક્ષિ રાજતિ કટાક્ષરુચેઃ કદમ્બમ
ઉદ્યાનમમ્બ કરુણાહરિણેક્ષણાયાઃ ||43||

કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષમહેન્દ્રનીલ-
સિંહાસનં શ્રિતવતો મકરધ્વજસ્ય |
સામ્રાજ્યમઙ્ગલવિધૌ મુણિકુણ્ડલશ્રીઃ
નીરાજનોત્સવતરઙ્ગિતદીપમાલા ||44||

માતઃ ક્ષણં સ્નપય માં તવ વીક્ષિતેન
મન્દાક્ષિતેન સુજનૈરપરોક્ષિતેન |
કામાક્ષિ કર્મતિમિરોત્કરભાસ્કરેણ
શ્રેયસ્કરેણ મધુપદ્યુતિતસ્કરેણ ||45||

પ્રેમાપગાપયસિ મજ્જનમારચય્ય
યુક્તઃ સ્મિતાંશુકૃતભસ્મવિલેપનેન |
કામાક્ષિ કુણ્ડલમણિદ્યુતિભિર્જટાલઃ
શ્રીકણ્ઠમેવ ભજતે તવ દૃષ્ટિપાતઃ ||46||

કૈવલ્યદાય કરુણારસકિંકરાય
કામાક્ષિ કન્દલિતવિભ્રમશંકરાય |
આલોકનાય તવ ભક્તશિવંકરાય
માતર્નમો‌உસ્તુ પરતન્ત્રિતશંકરાય ||47||

સામ્રાજ્યમઙ્ગલવિધૌ મકરધ્વજસ્ય
લોલાલકાલિકૃતતોરણમાલ્યશોભે |
કામેશ્વરિ પ્રચલદુત્પલવૈજયન્તી-
ચાતુર્યમેતિ તવ ચઞ્ચલદૃષ્ટિપાતઃ ||48||

માર્ગેણ મઞ્જુકચકાન્તિતમોવૃતેન
મન્દાયમાનગમના મદનાતુરાસૌ |
કામાક્ષિ દૃષ્ટિરયતે તવ શંકરાય
સંકેતભૂમિમચિરાદભિસારિકેવ ||49||

વ્રીડનુવૃત્તિરમણીકૃતસાહચર્યા
શૈવાલિતાં ગલરુચા શશિશેખરસ્ય |
કામાક્ષિ કાન્તિસરસીં ત્વદપાઙ્ગલક્ષ્મીઃ
મન્દં સમાશ્રયતિ મજ્જનખેલનાય ||50||

કાષાયમંશુકમિવ પ્રકટં દધાનો
માણિક્યકુણ્ડલરુચિં મમતાવિરોધી |
શ્રુત્યન્તસીમનિ રતઃ સુતરાં ચકાસ્તિ
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષયતીશ્વરો‌உસૌ ||51||

પાષાણ એવ હરિનીલમણિર્દિનેષુ
પ્રમ્લનતાં કુવલયં પ્રકટીકરોતિ |
નૌમિત્તિકો જલદમેચકિમા તતસ્તે
કામાક્ષિ શૂન્યમુપમનમપાઙ્ગલક્ષ્મ્યાઃ ||52||

શૃઙ્ગારવિભ્રમવતી સુતરાં સલજ્જા
નાસાગ્રમૌક્તિકરુચા કૃતમન્દહાસા |
શ્યામા કટાક્ષસુષમા તવ યુક્તમેતત
કામાક્ષિ ચુમ્બતિ દિગમ્બરવક્ત્રબિમ્બમ ||53||

નીલોત્પલેન મધુપેન ચ દૃષ્ટિપાતઃ
કામાક્ષિ તુલ્ય ઇતિ તે કથમામનન્તિ |
શૈત્યેન નિન્દયતિ યદન્વહમિન્દુપાદાન
પાથોરુહેણ યદસૌ કલહાયતે ચ ||54||

ઓષ્ઠપ્રભાપટલવિદ્રુમમુદ્રિતે તે
ભ્રૂવલ્લિવીચિસુભગે મુખકાન્તિસિન્ધૌ |
કામાક્ષિ વારિભરપૂરણલમ્બમાન-
કાલામ્બુવાહસરણિં લભતે કટાક્ષઃ ||55||

મન્દસ્મિતૈર્ધવલિતા મણિકુણ્ડલાંશુ-
સમ્પર્કલોહિતરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગધારા |
કામાક્ષિ મલ્લિકુસુમૈર્નવપલ્લવૈશ્ચ
નીલોત્પલૈશ્ચ રચિતેવ વિભાતિ માલા ||56||

કામાક્ષિ શીતલકૃપારસનિર્ઝરામ્ભઃ-
સમ્પર્કપક્ષ્મલરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગમાલા |
ગોભિઃ સદા પુરરિપોરભિલષ્યમાણા
દૂર્વાકદમ્બકવિડમ્બનમાતનોતિ ||57||

હૃત્પઙ્કજં મમ વિકાસયતુ પ્રમુષ્ણ-
ન્નુલ્લાસમુત્પલરુચેસ્તમસાં નિરોદ્ધા |
દોષાનુષઙ્ગજડતાં જગતાં ધુનાનઃ
કામાક્ષિ વીક્ષણવિલાસદિનોદયસ્તે ||58||

ચક્ષુર્વિમોહયતિ ચન્દ્રવિભૂષણસ્ય
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષતમઃપ્રરોહઃ |
પ્રત્યઙ્મુખં તુ નયનં સ્તિમિતં મુનીનાં
પ્રાકાશ્યમેવ નયતીતિ પરં વિચિત્રમ ||59||

કામાક્ષિ વીક્ષણરુચા યુધિ નિર્જિતં તે
નીલોત્પલં નિરવશેષગતાભિમાનમ |
આગત્ય તત્પરિસરં શ્રવણવતંસ-
વ્યોજેન નૂનમભયાર્થનમાતનોતિ ||60||

આશ્ચર્યમમ્બ મદાનાભ્યુદયાવલમ્બઃ
કામાક્ષિ ચઞ્ચલનિરીક્ષણવિભ્રમસ્તે |
ધૈર્યં વિધૂય તનુતે હૃદિ રાગબન્ધં
શમ્ભોસ્તદેવ વિપરીતતયા મુનીનામ ||61||

જન્તોઃ સકૃત્પ્રણમતો જગદીડ્યતાં ચ
તેજાસ્વિતાં ચ નિશિતાં ચ મતિં સભાયામ |
કામાક્ષિ માક્ષિકઝરીમિવ વૈખરીં ચ
લક્ષ્મીં ચ પક્ષ્મલયતિ ક્ષણવીક્ષણં તે ||62||

કાદમ્બિની કિમયતે ન જલાનુષઙ્ગં
ભૃઙ્ગાવલી કિમુરરીકુરુતે ન પદ્મમ |
કિં વા કલિન્દતનયા સહતે ન ભઙ્ગં
કામાક્ષિ નિશ્ચયપદં ન તવાક્ષિલક્ષ્મીઃ ||63||

કાકોલપાવકતૃણીકરણે‌உપિ દક્ષઃ
કામાક્ષિ બાલકસુધાકરશેખરસ્ય |
અત્યન્તશીતલતમો‌உપ્યનુપારતં તે
ચિત્તં વિમોહયતિ ચિત્રમયં કટાક્ષઃ ||64||

કાર્પણ્યપૂરપરિવર્ધિતમમ્બ મોહ-
કન્દોદ્ગતં ભવમયં વિષપાદપં મે |
તુઙ્ગં છિનત્તુ તુહિનાદ્રિસુતે ભવત્યાઃ
કાઞ્ચીપુરેશ્વરિ કટાક્ષકુઠારધારા ||65||

કામાક્ષિ ઘોરભવરોગચિકિત્સનાર્થ-
મભ્યર્થ્ય દેશિકકટાક્ષભિષક્પ્રસાદાત |
તત્રાપિ દેવિ લભતે સુકૃતી કદાચિ-
દન્યસ્ય દુર્લભમપાઙ્ગમહૌષધં તે ||66||

કામાક્ષિ દેશિકકૃપાંકુરમાશ્રયન્તો
નાનાતપોનિયમનાશિતપાશબન્ધાઃ |
વાસાલયં તવ કટાક્ષમમું મહાન્તો
લબ્ધ્વા સુખં સમાધિયો વિચરન્તિ લોકે ||67||

સાકૂતસંલપિતસમ્ભૃતમુગ્ધહાસં
વ્રીડાનુરાગસહચારિ વિલોકનં તે |
કામાક્ષિ કામપરિપન્થિનિ મારવીર-
સામ્રાજ્યવિભ્રમદશાં સફલીકરોતિ ||68||

કામાક્ષિ વિભ્રમબલૈકનિધિર્વિધાય
ભ્રૂવલ્લિચાપકુટિલીકૃતિમેવ ચિત્રમ |
સ્વાધીનતાં તવ નિનાય શશાઙ્કમૌલે-
રઙ્ગાર્ધરાજ્યસુખલાભમપાઙ્ગવીરઃ ||69||

કામાંકુરૈકનિલયસ્તવ દૃષ્ટિપાતઃ
કામાક્ષિ ભક્તમનસાં પ્રદદાતુ કામાન |
રાગાન્વિતઃ સ્વયમપિ પ્રકટીકરોતિ
વૈરાગ્યમેવ કથમેષ મહામુનીનામ ||70||

કાલામ્બુવાહનિવહૈઃ કલહાયતે તે
કામાક્ષિ કાલિમમદેન સદા કટાક્ષઃ |
ચિત્રં તથાપિ નિતરામમુમેવ દૃષ્ટ્વા
સોત્કણ્ઠ એવ રમતે કિલ નીલકણ્ઠઃ ||71||

કામાક્ષિ મન્મથરિપું પ્રતિ મારતાપ-
મોહાન્ધકારજલદાગમનેન નૃત્યન |
દુષ્કર્મકઞ્ચુકિકુલં કબલીકરોતુ
વ્યામિશ્રમેચકરુચિસ્ત્વદપાઙ્ગકેકી ||72||

કામાક્ષિ મન્મથરિપોરવલોકનેષુ
કાન્તં પયોજમિવ તાવકમક્ષિપાતમ |
પ્રેમાગમો દિવસવદ્વિકચીકરોતિ
લજ્જાભરો રજનિવન્મુકુલીકરોતિ ||73||

મૂકો વિરિઞ્ચતિ પરં પુરુષઃ કુરૂપઃ
કન્દર્પતિ ત્રિદશરાજતિ કિમ્પચાનઃ |
કામાક્ષિ કેવલમુપક્રમકાલ એવ
લીલાતરઙ્ગિતકટાક્ષરુચઃ ક્ષણં તે ||74||

નીલાલકા મધુકરન્તિ મનોજ્ઞનાસા-
મુક્તારુચઃ પ્રકટકન્દબિસાઙ્કુરન્તિ |
કારુણ્યમમ્બ મકરન્દતિ કામકોટિ
મન્યે તતઃ કમલમેવ વિલોચનં તે ||75||

આકાંક્ષ્યમાણફલદાનવિચક્ષણાયાઃ |
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષકકામધેનોઃ |
સમ્પર્ક એવ કથમમ્બ વિમુક્તપાશ-
બન્ધાઃ સ્ફુટં તનુભૃતઃ પશુતાં ત્યજન્તિ ||76||

સંસારઘર્મપરિતાપજુષાં નરાણાં
કામાક્ષિ શીતલતરાણિ તવેક્ષિતાનિ |
ચન્દ્રાતપન્તિ ઘનચન્દનકર્દમન્તિ
મુક્તાગુણન્તિ હિમવારિનિષેચનન્તિ ||77||

પ્રેમામ્બુરાશિસતતસ્નપિતાનિ ચિત્રં
કામાક્ષિ તાવકકટાક્ષનિરીક્ષણાનિ |
સન્ધુક્ષયન્તિ મુહુરિન્ધનરાશિરીત્યા
મારદ્રુહો મનસિ મન્મથચિત્રભાનુમ ||78||

કાલાઞ્જનપ્રતિભટં કમનીયકાન્ત્યા
કન્દર્પતન્ત્રકલયા કલિતાનુભાવમ |
કાઞ્ચીવિહારરસિકે કલુષાર્તિચોરં
કલ્લોલયસ્વ મયિ તે કરુણાકટાક્ષમ ||79||

ક્રાન્તેન મન્મથદેન વિમોહ્યમાન-
સ્વાન્તેન ચૂતતરુમૂલગતસ્ય પુંસઃ |
કાન્તેન કિંચિદવલોકય લોચનસ્ય
પ્રાન્તેન માં જનનિ કાઞ્ચિપુરીવિભૂષે ||80||

કામાક્ષિ કો‌உપિ સુજનાસ્ત્વદપાઙ્ગસંગે
કણ્ઠેન કન્દલિતકાલિમસમ્પ્રદાયાઃ |
ઉત્તંસકલ્પિતચકોરકુટુમ્બપોષા
નક્તન્દિવસપ્રસવભૂનયના ભવન્તિ ||81||

નીલોત્પલપ્રસવકાન્તિનિર્દશનેન
કારુણ્યવિભ્રમજુષા તવ વીક્ષણેન |
કામાક્ષિ કર્મજલધેઃ કલશીસુતેન
પાશત્રયાદ્વયમમી પરિમોચનીયાઃ ||82||

અત્યન્તચઞ્ચલમકૃત્રિમમઞ્જનં કિં
ઝંકારભઙ્ગિરહિતા કિમુ ભૃઙ્ગમાલા |
ધૂમાઙ્કુરઃ કિમુ હુતાશનસંગહીનઃ
કામાક્ષિ નેત્રરુચિનીલિમકન્દલી તે ||83||

કામાક્ષિ નિત્યમયમઞ્જલિરસ્તુ મુક્તિ-
બીજાય વિભ્રમમદોદયઘૂર્ણિતાય |
કન્દર્પદર્પપુનરુદ્ભવસિદ્ધિદાય
કલ્યાણદાય તવ દેવિ દૃગઞ્ચલાય ||84||

દર્પાઙ્કુરો મકરકેતનવિભ્રમાણાં
નિન્દાઙ્કુરો વિદલિતોત્પલચાતુરીણામ |
દીપાઙ્કુરો ભવતમિસ્રકદમ્બકાનાં
કામાક્ષિ પાલયતુ માં ત્વદપાઙ્ગપાતઃ ||85||

કૈવલ્યદિવ્યમણિરોહણપર્વતેભ્યઃ
કારુણ્યનિર્ઝરપયઃકૃતમઞ્જનેભ્યઃ |
કામાક્ષિ કિંકરિતશઙ્કરમાનસેભ્ય-
સ્તેભ્યો નમો‌உસ્તુ તવ વીક્ષણવિભ્રમેભ્યઃ ||86||

અલ્પીય એવ નવમુત્પલમમ્બ હીના
મીનસ્ય વા સરણિરમ્બુરુહાં ચ કિં વા |
દૂરે મૃગીદૃગસમઞ્જસમઞ્જનં ચ
કામાક્ષિ વીક્ષણરુચૌ તવ તર્કયામઃ ||87||

મિશ્રીભવદ્ગરલપઙ્કિલશઙ્કરોરસ-
સીમાઙ્ગણે કિમપિ રિઙ્ખણમાદધાનઃ |
હેલાવધૂતલલિતશ્રવણોત્પલો‌உસૌ
કામાક્ષિ બાલ ઇવ રાજતિ તે કટાક્ષઃ ||88||

પ્રૌઢિકરોતિ વિદુષાં નવસૂક્તિધાટી-
ચૂતાટવીષુ બુધકોકિલલાલ્યમાનમ |
માધ્વીરસં પરિમલં ચ નિરર્ગલં તે
કામાક્ષિ વીક્ષણવિલાસવસન્તલક્ષ્મીઃ ||89||

કૂલંકષં વિતનુતે કરુણામ્બુવર્ષી
સારસ્વતં સુકૃતિનઃ સુલભં પ્રવાહમ |
તુચ્છીકરોતિ યમુનામ્બુતરઙ્ગભઙ્ગીં
કામાક્ષિ કિં તવ કટાક્ષમહામ્બુવાહઃ ||90||

જગર્તિ દેવિ કરુણાશુકસુન્દરી તે
તાટઙ્કરત્નરુચિદાડિમખણ્ડશોણે |
કામાક્ષિ નિર્ભરકટાક્ષમરીચિપુઞ્જ-
માહેન્દ્રનીલમણિપઞ્જરમધ્યભાગે ||91||

કામાક્ષિ સત્કુવલયસ્ય સગોત્રભાવા-
દાક્રામતિ શ્રુતિમસૌ તવ દૃષ્ટિપાતઃ |
કિંચ સ્ફુટં કુટિલતાં પ્રકટીકરોતિ
ભ્રૂવલ્લરીપરિચિતસ્ય ફલં કિમેતત ||92||

એષા તવાક્ષિસુષમા વિષમાયુધસ્ય
નારાચવર્ષલહરી નગરાજકન્યે |
શંકે કરોતિ શતધા હૃદિ ધૈર્યમુદ્રાં
શ્રીકામકોટિ યદસૌ શિશિરાંશુમૌલેઃ ||93||

બાણેન પુષ્પધનુષઃ પરિકલ્પ્યમાન-
ત્રાણેન ભક્તમનસાં કરુણાકરેણ |
કોણેન કોમલદૃશસ્તવ કામકોટિ
શોણેન શોષય શિવે મમ શોકસિન્ધુમ ||94||

મારદ્રુહા મુકુટસીમનિ લાલ્યમાને
મન્દાકિનીપયસિ તે કુટિલં ચરિષ્ણુઃ |
કામાક્ષિ કોપરભસાદ્વલમાનમીન-
સન્દેહમઙ્કુરયતિ ક્ષણમક્ષિપાતઃ ||95||

કામાક્ષિ સંવલિતમૌક્તિકકુણ્ડલાંશુ-
ચઞ્ચત્સિતશ્રવણચામરચાતુરીકઃ |
સ્તમ્ભે નિરન્તરમપાઙ્ગમયે ભવત્યા
બદ્ધશ્ચકાસ્તિ મકરધ્વજમત્તહસ્તી ||96||

યાવત્કટાક્ષરજનીસમયાગમસ્તે
કામાક્ષિ તાવદચિરાન્નમતાં નરાણામ |
આવિર્ભવત્યમૃતદીધિતિબિમ્બમમ્બ
સંવિન્મયં હૃદયપૂર્વગિરીન્દ્રશૃઙ્ગે ||97||

કામાક્ષિ કલ્પવિટપીવ ભવત્કટાક્ષો
દિત્સુઃ સમસ્તવિભવં નમતાં નરાણામ |
ભૃઙ્ગસ્ય નીલનલિનસ્ય ચ કાન્તિસમ્પ-
ત્સર્વસ્વમેવ હરતીતિ પરં વિચિત્રમ ||98||

અત્યન્તશીતલમનર્ગલકર્મપાક-
કાકોલહારિ સુલભં સુમનોભિરેતત |
પીયૂષમેવ તવ વીક્ષણમમ્બ કિન્તુ
કામાક્ષિ નીલમિદમિત્યયમેવ ભેદઃ ||99||

અજ્ઞાતભક્તિરસમપ્રસરદ્વિવેક-
મત્યન્તગર્વમનધીતસમસ્તશાસ્ત્રમ |
અપ્રાપ્તસત્યમસમીપગતં ચ મુક્તેઃ
કામાક્ષિ નૈવ તવ સ્પૃહયતિ દૃષ્ટિપાતઃ ||100||

(કામાક્ષિ મામવતુ તે કરુણાકટાક્ષઃ)
પાતેન લોચનરુચેસ્તવ કામકોટિ
પોતેન પતકપયોધિભયાતુરાણામ |
પૂતેન તેન નવકાઞ્ચનકુણ્ડલાંશુ-
વીતેન શીતલય ભૂધરકન્યકે મામ ||101||

|| ઇતિ કટાક્ષશતકં સમ્પૂર્ણમ ||

Join on Facebook, Twitter

Browse by Popular Topics